101 Nederlandse Voetbaliconen (14) Philip Cocu

Geboren: 29 oktober 1970, Eindhoven
Overleden:
Positie: Middenvelder
Clubs: AZ, Vitesse, PSV, FC Barcelona, PSV, Al-Jazira
Actief: 1988-2008
Doelpunten: AZ (7), Vitesse (25), PSV (31), FC Barcelona (31), PSV (23), Al-Jazira (4)
Nederlands elftal: 101 interlands; 10 doelpunten
Trainer: PSV, Fenerbahce, Derby County

Hoe zei Co Adriaanse dat ook alweer ? Iets over een goed paard dat niet meteen een dito ruiter is. Dat Philip Cocu een goed paard is, lijdt geen twijfel. Al op jonge leeftijd is duidelijk dat de voetballer Cocu een gouden toekomst gaat. Als hij uiteindelijk bij Barcelona belandt, heeft hij bij AZ, Vitesse en PSV al laten zien dat er een groot verschil is tussen een middenveld mét en zonder hem. Van alle Nederlanders die het na het WK van 1998 bij Barcelona proberen, houdt hij het met zes seizoenen het langste vol. De teller als international stopt uiteindelijk op het klinkende aantal van 101.

Net als zoveel van zijn generatiegenoten duikt ook Cocu het trainersvak in. Aanvankelijk als jeugdtrainer van PSV, later als interim-trainer bij het eerste elftal. In de tussentijd is hij ook assistent-trainer van Oranje. Medio 2013 duikt hij in het diepe als hij hoofdtrainer wordt van een sterk verjongd PSV. Aanvankelijk met succes, maar al snel barst de kritiek los als de resultaten steeds poverder worden. Hoewel de groeven in zijn gelaat steeds zwarter en dieper worden, blijft Cocu vertrouwen houden in zijn elftal. “We wisten dat dit kon gebeuren met een jonge ploeg”. Om het tij te keren schakelt hij de hulp van Guus Hiddink in, zoals vaker als een ongrijpbare adviseur in de nevelen.


Phillip Cocu scoorde in 2005 tegen AC Milan, maar PSV redde het toen niet in de halve finale van de Champions League.
foto: ANP

AZ en Vitesse

Phillip John William Cocu ziet als zoon van Peter en Rina Cocu het levenslicht in Tongelre, een wijk in het oosten van Eindhoven. Veel van de Lichtstad krijgt hij niet mee, want op driejarige leeftijd verhuizen zijn ouders naar Zevenaar. Daar begint Cocu met voetballen, bij amateurclub DCS. Voordat Cocu enkele jaren later naar Alkmaar zou vertrekken, speelt hij een korte tijd voor het B1 jeugdteam van De Graafschap. Eenmaal in Alkmaar gaat Cocu spelen voor amateurclub AFC ’34. Al gauw wordt hij gescout door AZ en Cocu mag in de A1 gaan spelen. Via het tweede elftal komt Cocu bij de selectie van AZ en in op 22 januari 1989 maakt hij zijn debuut in een uitwedstrijd tegen NEC (3-1 verlies).

In het resterende seizoen zou hij basisspeler worden en blijven. AZ mist in 1989 op een haar na de nacompetitie en Cocu moet zich opmaken voor nog een jaar Eerste divisie.

In het seizoen 1989/1990 gaat het beter met AZ: ondanks dat er minder punten worden gehaald dan het seizoen daarvoor, haalt AZ de nacompetitie. Met Cocu op het middenveld, die 35 wedstrijden zou gaan spelen, eindigt AZ op de 4e plek. Maar in de nacompetitie-poule gaat het mis: AZ eindigt achter NAC en FC Zwolle als laatste. Maar Cocu sluit het seizoen toch nog mooi af: hij verdient een transfer naar Vitesse.

Vitesse, dat zich sinds haar promotie in 1989 nadrukkelijk had gemeld in de (sub)top van Nederland, ging in het seizoen 1990/1991 met Cocu in de gelederen wederom spelen voor de bovenste plaatsen. Helaas voor Cocu sloeg het noodlot in zijn eerste wedstrijd meteen toe; tegen Sparta brak hij zijn rechterkuitbeen en stond daarmee lange tijd buitenspel (ook door onverwachte complicaties). Vooral door niet adequate begeleiding op medisch vlak stond hij als voetballer van augustus 1990 tot april 1991 aan de kant en stond zijn ontwikkeling dus ook stil.

Hij zou uiteindelijk nog maar 8 wedstrijden spelen in het seizoen 1990/1991.

In de jaren die volgden haalde Vitesse Europees voetbal, met Cocu telkens in het elftal. Steeds speelde Vitesse in de UEFA Cup, met als hoogtepunt de derde ronde in het seizoen 1992/1993 tegen Real Madrid. Er werd tweemaal met 1-0 verloren.

Via AZ en Vitesse ontwikkelde Cocu zich tot een talentvolle middenvelder: “Voor mijn ontwikkeling was het heel belangrijk dat ik bij Vitesse naast John van den Brom op het middenveld kwam te spelen. Ik was een jaar of twintig, werd van linksbuiten middenvelder en had in John iemand die de druk wegnam, waardoor ik me alleen met mijn eigen spel hoefde bezig te houden”.

Er kwam belangstelling van grote clubs. Onder meer Arsenal was in de markt om de middenvelder in te lijven. Aan Cocu hing echter een hoog prijskaartje. Bovendien werd hij maar geen international, wat een transfer naar de Engelse topclub uiteindelijk in de weg stond. Toch was hij niet te houden voor Vitesse en koos hij voor zijn geboortestad Eindhoven, alwaar hij de gelederen van PSV ging versterken.

PSV

In zijn eerste jaar bij PSV bewees hij dat hij de stap hogerop makkelijk aankon en werd Cocu direct basisspeler. Op vrijdag 18 augustus 1995 speelde Cocu zijn eerste wedstrijd voor PSV tegen Fortuna Sittard in een uitwedstrijd in stadion De Baandert. De wedstrijd werd gewonnen met 1-3. Samen met spelers als Jaap Stam, Ronaldo en Luc Nilis won Cocu de beker in zijn eerste seizoen. In 1996 werd hij door de toenmalige bondscoach Guus Hiddink opgeroepen als international. Hij debuteerde met een invalbeurt tegen Duitsland.

Het seizoen erop (1996) verliep een stuk beter; PSV pakte de landstitel. 1997 werd ook het jaar waarin Cocu zijn debuut maakte in de UEFA Champions League. Het werd geen succes; PSV werd in de eerste ronde uitgeschakeld. Halverwege het seizoen 1997/1998 besloot Cocu zijn contract niet te verlengen en transfervrij te vertrekken. Interesse was er van Internazionale, AC Milan, Atlético Madrid, Real Madrid en Arsenal, maar het werd FC Barcelona.

Barcelona

Ook in Catalonië bleek Cocu een onmisbare kracht. In het eerste seizoen werd de landstitel gewonnen. Na Lionel Messi speelde hij de meeste wedstrijden voor ‘Barça’ als niet-Spanjaard. ‘Pinokkio’ zoals hij liefkozend werd genoemd was, en is, ongekend populair in Barcelona.

Louis van Gaal maakte deel uit van Cocu’s actieve carrière, die duurde van 1988 tot 2008. Cocu kwam Van Gaal voor het eerst tegen bij Barcelona en vervolgens bij Oranje, waar de trainer bondscoach was, maar een speciale band ontstond er niet tussen de twee.

Van Gaal haalde in de zomer van 1998 meerdere Nederlanders binnen in Camp Nou, onder wie Cocu. Eerder had hij al een poging gedaan hem naar Ajax te halen. Ook andere landgenoten kwamen Barcelona versterken, namelijk Patrick Kluivert, Marc Overmars, Frank de Boer, Ronald de Boer, Michael Reiziger en Boudewijn Zenden. FC Barcelona pakte dat jaar de landstitel. In 2003 liep het contract met FC Barcelona af, maar Cocu verlengde met een jaar.


Phillip Cocu in duel met Kiki Musampa van Atletico Madrid.
foto: Pro Shots
Cocu bleef zes jaar in Catalonië voetballen en maakte Van Gaal in diens twee perioden (1997-2000 en 2002-2003) mee. “Echt veel contact hadden we niet”, blikt Cocu nu terug op de samenwerking. “We werkten samen bij het nationale team en vervolgens bij Barcelona.”

Maar aan al het moois komt een eind en na zes seizoenen in Barcelona werd de wens om weer dichter bij familie en vrienden te wonen steeds sterker en zo keerde hij terug bij zijn oude liefde, PSV. Cocu kon als geen ander een wedstrijd ‘lezen’ en speelde elke wedstrijd vol overgave. Uit handen van voormalig voorzitter van FC Barcelona, Joan Laporta, kreeg Cocu voorafgaand aan zijn laatste wedstrijd voor de Catalaanse club in 2005 een speciale prijs.

PSV

Nadat hij terugkeerde naar PSV, leidde aanvoerder Cocu zijn oude club met dezelfde inzet naar drie, opeenvolgende landskampioenschappen.

Hij liet weten iets moois neer te willen zetten in Eindhoven en dat Hiddink een grote rol heeft gespeeld in de transfer. Cocu ging op het middenveld een trio vormen met Mark van Bommel en Johann Vogel. Met deze drie zouden zij tot het op één-na-succesvolste seizoen van PSV ooit komen. De Eindhovenaren legden in eigen land beslag op de dubbel en voor het eerst in de historie van de club werd er overwinterd in de Champions League. In de halve finale bleek AC Milan over twee wedstrijden te sterk, maar de manier waarop PSV zich staande hield tegen de Italiaanse grootmacht was indrukwekkend.

In het seizoen 2005/2006 kreeg Cocu na het vertrek van Van Bommel de aanvoerders- band. Met Timmy Simons en Ibrahim Afellay als nieuwe partners haalde PSV voor de tweede achtereenvolgende keer de tweede ronde van de Champions League. Aan het einde van het seizoen liep Cocu’s contract af. Hiddink liet weten dat Cocu aan de technische staf toegevoegd kan worden, maar voorlopig was Cocu nog steeds onmisbaar en de leider van het elftal.

Cocu speelde in het seizoen 2006/2007 ook nog bij PSV en won zijn derde landstitel op rij met de club. Zijn doelpunt (de 5-1) in de slotwedstrijd van het seizoen tegen Vitesse bleek het beslissende doelpunt te zijn waarmee hij zijn team naar de titel schiet. Na dit duel kondigde hij zijn vertrek bij PSV aan tijdens een interview met een verslaggever van NOS Studio Sport. PSV bleef, ook na zijn vertrek als voetballer, geïnteresseerd in Cocu. Zowel trainer Ronald Koeman als algemeen directeur Jan Reker wilden Cocu maar al te graag toevoegen aan de technische staf van de club. Cocu koos er echter voor om nog een jaar te gaan spelen in de Verenigde Arabische Emiraten bij de club Al-Jazira.

Op 25 juli 2009 kreeg Cocu een mooi afscheid. Hij had zelf een team samengesteld, met namen als Mark van Bommel, Patrick Kluivert, Dennis Bergkamp, Jaap Stam en Luís Figo. Hij speelde met zijn team tegen PSV. PSV won met 5-1. Cocu miste in de wedstrijd nog een penalty.

Nederlands elftal

Als speler van Vitesse was Cocu al een aantal keren dicht bij zijn debuut voor het Nederlands elftal. Er was zelfs even sprake van deelname aan het WK 1994 in de Verenigde Staten. Het debuut zou komen op 24 april 1996 in De Kuip; tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tegen Duitsland viel Cocu in de 56e minuut in voor Richard Witschge. Ook mocht Cocu mee naar het EK 1996 in Engeland. Hij speelde mee in de groepswedstrijden tegen Schotland en Engeland (beide invalbeurten).

In de verloren kwartfinalewedstrijd stond Cocu voor de eerste keer in de basis van Oranje. Ook bij het WK 1998 in Frankrijk was Cocu van de partij. Met Cocu als vaste waarde van het elftal reikte Oranje tot de halve finales tegen Brazilië, waar het evenals in 1996 na strafschoppen uitgeschakeld werd. Anders dan in 1996 nam Cocu ditmaal wél een strafschop. Het was Claudio Taffarel die hem het scoren belette. Tijdens het WK scoorde Cocu tweemaal (tegen Zuid-Korea en Mexico).

Ook was Cocu actief op het EK 2000 en op het EK 2004, waar Oranje het beide keren tot de halve finale schopte. Zijn laatste internationale toernooi met het Nederlands elftal was het WK 2006 in Duitsland, waar Oranje in de achtste finales werd uitgeschakeld door Portugal.

Cocu speelde 101 interlands. Hij staat hiermee in Nederland op de zevende plaats, na Wesley Sneijder, Edwin van der Sar, Frank de Boer, Rafael van der Vaart, Giovanni van Bronckhorst en Dirk Kuyt. In zijn interlandcarrière scoorde hij tien goals.

In de tien jaar dat Phillip Cocu uitkwam voor het Nederlands Elftal werd hij een dragende en bepalende speler voor Oranje. Hij speelde drie keer op een EK en twee maal op een WK. In november 2011 kreeg hij een onderscheiding van de UEFA voor het spelen van tenminste 100 interlands.

Trainer

Na zijn actieve carrière volgde Cocu de cursus Coach Betaald Voetbal. Tevens ging hij stagelopen bij het Nederlands Elftal en werd hij jeugdtrainer bij PSV. In 2010 was hij assistent onder toenmalig bondscoach Bert van Marwijk en bereikte hij met Oranje de finale van het WK in Zuid-Afrika.

In 2013 werd Cocu hoofdtrainer bij PSV en werd Kees Rijvers (ook drie keer) en Guus Hiddink (zes keer) de derde ooit die drie (of meer) keer kampioen werd als PSV-coach. Cocu werd in mei 2018 voor de tweede keer verkozen tot Coach van het Jaar. Hij was daarmee vierde coach die de Rinus Michels Award voor de tweede keer won, na achtereenvolgens Guus Hiddink, Louis van Gaal en Frank de Boer.

Cocu tekende in juni 2018 een driejarig contract bij Fenerbahçe. Op 28 oktober 2018 werd hij door het bestuur op non-actief gesteld, vanwege de slechte resultaten; de slechtste rangschikking in de 61 jarige competitiegeschiedenis van de Süper Lig en de uitschakeling in de voorronde van de Champions League tegen SL Benfica en het moeizame optreden in de Europa League.

Cocu werd in de zomer van 2019 de eerste buitenlandse trainer ooit van Derby County, op dat moment actief in de Championship. Chris van der Weerden en Twan Scheepers gingen mee als assistent, waarna in november 2019 Wayne Rooney aan de technische staf werd toegevoegd als speler-coach. Door tegenvallende resultaten, werd Cocu op 14 november 2020 ontslagen.

Allrounder Phillip Cocu, die op dezelfde dag geboren werd als collega Edwin van der Sar, kon op vrijwel elke positie in het elftal uit de voeten. Ondanks dat zijn kwaliteiten centraal op het middenveld het best tot zijn recht kwamen, maakten zijn trainers vaak gebruik van Cocu’s kwaliteit om zich een andere positie heel snel eigen te maken. Daardoor speelde Cocu in zijn lange carrière ook als linksback, centrale verdediger en zelfs als schaduwspits. Waar hij ook neergezet werd, de voormalig international van het Nederlands Elftal was de leider van het team.

In 2014 bleek bij een MRI-scan dat de PSV-coach een tumor in zijn rug had. ,,De ingreep zelf duurde een paar uur, ik was ervan overtuigd dat ik het aan zou kunnen. De tumor was goedaardig, maar kwaadaardig van karakter. Na de operatie zeiden ze ook meteen dat het geslaagd was, dat ze de tumor helemaal weg hadden kunnen halen. Dat was heerlijk”, vertelde Cocu aan Helden.

Cocu staat bekend als een pientere ondernemer. Nadat hij in de nadagen van zijn carrière nog meerdere miljoenen had binnengeschept in het Midden-Oosten, bouwde hij verder als zakenman aan de weg. Zo zat hij in de online businessclub Voetbalzaken.nl en bestierde hij het eetcafé XO in Arnhem.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (PSV): 1996/97, 2004/05, 2005/06, 2006/07
* KNVB Beker (PSV): 1995/96, 2004/05
* Johan Cruijff schaal (PSV): 1996, 1997
* UEFA Supercup (Barcelona): 1997
* Primera División (Barcelona): 1998/99
* GCC Champions League (Al-Jazira Club): 2007
Nederlands elftal
* 101 interlands; 10 doelpunten
* EK 1996, WK 1998, EK 2000, EK 2004, WK 2006
Individueel
* Rinus Michels Award: 2014/15, 2017/18

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, Trouw, HP de Tijd, teamwass.eu, voetbaloutsite.nl, omroepbrabant.nl, voetbalzone.nl, kentudezenog.nl