101 Nederlandse Voetbaliconen (36) Wim Jonk

Geboren:12 oktober 1966, Volendam
Overleden:
Positie: Middenvelder
Clubs: FC Volendam, Ajax, Internazionale, PSV, Sheffield Wednesday
Actief: 1986-2001
Doelpunten: FC Volendam (28), Ajax (18), Internazionale (8), PSV (20), Sheffield Wednesday (3)
Nederlands elftal: 49 interlands; 11 doelpunten
Trainer: FC Volendam (technische zaken), Ajax (techniektrainer / hoofd jeugdopleiding), FC Volendam

Technisch begaafde middenvelder die bij Ajax een subliem tandem vormt met aanvaller Dennis Bergkamp. Ze verkassen in 1993 samen naar Internazionale, maar daar heeft niemand een boodschap aan de innige band tussen de twee Nederlanders. Bergkamp maakt later naam in Engeland, Jonk kent vooral een goede periode bij PSV. Pas na hun carrière worden Jonk en Bergkamp herenigd bij Ajax, als belangrijkste apostelen van Johan Cruijff in de fluwelen revolutie.

Jonk treedt niet vaak op de voorgrond, maar tijdens het WK van 1998 haalt hij de voorpagina van De Telegraaf met een zelfgeschreven gedicht. Het is een eerbetoon aan zijn Volendamse jeugdvriend Harry Kwakman, die om het leven komt bij een verkeersongeluk. Jonk kan niet bij de uitvaart zijn. Hij voetbalt op die dag met Oranje in Saint-Etienne tegen Mexico. “Omdat Harry dat zou hebben gewild.”


Wim Jonk wordt gevloerd tijdens zijn hoogtijdagen voor PSV.
foto: ANP
Wilhelmus Maria (Wim) Jonk begon zijn carrière in 1986 bij FC Volendam in de Eerste divisie. Twee jaar later, in 1988, ging hij naar Ajax. Hij speelde eerst een jaar op huurbasis in Amsterdam, in een ruil met Richard Sneekes, en werd in 1989 definitief overgenomen.

Bij Ajax beleefde Jonk een trage start, maar uiteindelijk zou hij, als verdedigende middenvelder, een hecht team vormen met schaduwspits Dennis Bergkamp. In deze rol veroverde hij een basisplaats. In de vijf jaar dat hij bij Ajax speelde veroverde hij met de club het landskampioenschap, de UEFA Cup en de Nederlandse beker.

Gedurende zijn voetballoopbaan had Wim Jonk een bijzondere band met aanvaller Dennis Bergkamp. Als speler van Ajax was Jonk ‘de man achter Bergkamp’, die dus altijd wist waar hij de bal moest bezorgen. Met zijn goede techniek voelde Jonk de intenties van Bergkamp goed aan en op het veld vormden Jonk en Bergkamp een geweldig duo. Jonk als aangever, Bergkamp als doelpuntenmaker.

In 1993 vertrok Jonk, in een gezamenlijke transfer met Dennis Bergkamp, naar Internazionale, dat hem voor 12,5 miljoen gulden overnam van Ajax. Bij die club won het Nederlandse duo de UEFA Cup, waarin Jonk zelf ook wist te scoren in de finale. Na twee jaar vertrok Bergkamp, die slecht kon aarden bij Inter. Jonk vreesde hierop ook voor zijn positie in het elftal. Hij besloot terug te keren naar Nederland, waar hij ging spelen voor PSV Eindhoven.

Bij PSV kende Jonk zijn meest stabiele periode en werd hij de leider van het team. Hij had, onder trainer Dick Advocaat, een basisplaats en miste weinig wedstrijden. In de drie jaar dat hij bij PSV speelde veroverde hij het landskampioenschap, de beker en drie maal de supercup. Toen Advocaat in 1998 vertrok bij PSV, besloot ook Jonk het nogmaals in het buitenland te proberen.

In 1998 vertrok Jonk, op 32-jarige leeftijd, voor een transfersom van 2,5 miljoen pond, op 32-jarig leeftijd naar Engeland, om daar te gaan spelen bij Sheffield Wednesday, dat op dat moment erg wisselvallig presteerde. Hij kampte in deze periode regelmatig met blessures, waardoor hij onderwerp werd van een controverse, omdat hij in zijn contract had laten opnemen dat hij 5 duizend pond zou krijgen voor iedere wedstrijd, ook als hij geblesseerd was. In 2000 degradeerde Sheffield Wednesday naar de eerste divisie en kreeg Jonk te kampen met een hardnekkige liesblessure. Jonk beëindigde daarop zijn carrière.

Jonk speelde meer dan 300 competitiewedstrijden op het hoogste niveau. Hij is vooral bekend omwille van zijn traptechniek en schotkracht. Hij maakte geregeld doelpunten van grote afstand.

Nederlands elftal

Wim Jonk kwam in actie voor Oranje op de WK’s van 1994 in de VS en 1998 in Frankrijk. Jonk debuteerde op 27 mei 1992 tegen Oostenrijk (3-2 winst) en speelde zijn laatste interland onder leiding van bondscoach Frank Rijkaard op 18 augustus 1999 tegen Denemarken (0-0). Wim Jonk speelde tevens op het Europees kampioenschap voetbal 1992.

Jonk, die in 1988 FC Volendam verruilde voor Ajax, debuteerde in de voorbereiding op het EK van 1992 in het Nederlands elftal. De Volendammer kreeg van bondscoach Rinus Michels in het oefenduel met Oostenrijk nog een kwartier speeltijd. ,,Die wedstrijd was in De Baandert’’, refereert hij aan het voormalige stadion van Fortuna Sittard. ‘Dat was natuurlijk spannend en een heel mooi moment.’

Bovendien was het de eerste keer dat Jonk zich mocht hullen in het shirt van Oranje, de kleur die hij voorheen slechts als speler van FC Volendam om zijn schouders had gedragen. ,,Ik speelde vaak in het Noord-Hollands jeugdteam, maar kwam nooit in aanmerking voor een vertegenwoordigend elftal. Dat was apart, want we hadden een heel goed elftal. Je zag toen wel vaker dat alleen spelers van de grote clubs werden geselecteerd.’’


de voormalige twee-eenheid Wim Jonk en Dennis Bergkamp in een oefenwedstrijd voor Oranje.
foto: Pro Shots
Desalniettemin had hij eerder op een uitnodiging gerekend voor het grote Oranje. ,,Ik zat bijvoorbeeld in 1990 al dicht tegen de WK-selectie aan’’, zegt de stylist van weleer. ,,Toen ik twee jaar later alsnog mee mocht naar het EK in Zweden zag ik dat als een prachtige kans. We hadden toen ook een heel goede selectie met grote namen als Frank Rijkaard, Jan Wouters, Ruud Gullit, Ronald Koeman en Marco van Basten.’’ Dat de speeltijd voor Jonk in Scandinavië beperkt bleef tot 35 minuten in de eerste groepswedstrijd tegen Schotland (1-0-zege) accepteerde hij als een professional. ,,Tuurlijk hoopte ik op meer, maar mijn verwachtingen waren niet dusdanig groot: alles wat ik pakken kon was mooi meegenomen. Het was al mooi dat ik me met de grote jongens kon meten. Met onze groep hadden we gewoon Europees kampioen moeten worden. Dat we in de halve finale na strafschoppen van Denemarken verloren hadden we aan onszelf te wijten. Die wedstrijd hadden we eerder moeten beslissen.’’

Dat Jonk zowel in zijn debuutwedstrijd tegen Oostenrijk als in het EK-duel met de Schotten Jan Wouters verving is opvallend, aangezien Ajax-coach Louis van Gaal eerder dat seizoen Wouters weghaalde van diens favoriete positie ten faveure van Jonk. De Utrechter nam vervolgens de wijk naar Bayern München. ,,Ik heb heel veel van Jan geleerd’’, bewaart de Noord-Hollander warme herinneringen aan zijn voormalige ploegmaat bij Ajax en Oranje. ,,Hij was een ontzettend goede voetballer, die tactisch heel sterk was. Niet alleen een rouwdouwer, maar een enorme winnaar die ervoor zorgde dat iedereen iedere dag scherp was op de trainingen en wedstrijden. Dat zijn gouden spelers.’’

In navolging van Wouters vertrok ook Jonk bij Ajax om in 1993 zijn geluk te beproeven bij het Italiaanse Internazionale. Een jaar later was de middenvelder op het WK in de Verenigde Staten niet meer weg te denken uit de basisopstelling van bondscoach Dick Advocaat. ,,Dat was een fantastisch evenement, echt een van de hoogtepunten uit mijn carrière’’, laat de Ajacied niets aan duidelijkheid te wensen over. ,,Ik ben er trots op dat ik dat heb mogen meemaken. Spelen op het allerhoogste podium, waarvan je als klein jochie droomde, en wetende dat een heel land achter je staat. Toen ik voor de kwartfinale tegen Brazilië na een lange wandeling door de spelerstunnel het veld opliep, schoot dat door mijn hoofd.’’

Dat het Nederlands elftal tegen de Brazilianen zijn Waterloo vond, zorgde bij Jonk voor een wrange bijsmaak. ,,Dat was een nare nederlaag en het heeft een tijdje geduurd voordat ik daar overheen was. Vooral omdat we als team steeds beter in het toernooi kwamen. Tegen Brazilië ging het in de tweede helft helemaal los en werd het een alles-of-niets wedstrijd, maar uiteindelijk viel het kwartje verkeerd’’, doelt hij op de winnende treffer van Branco in de Cotton Bowl van Dallas. Juist nadat Dennis Bergkamp en Aron Winter een 2-0 achterstand teniet hadden gedaan.

Jonk zelf kon niettemin terugkijken op een uitstekend WK, waarin hij trefzeker was tegen Saoedi-Arabië en Ierland. ,,Ik scoorde beide keren met een soortgelijk afstandsschot. Alleen raakte ik de bal tegen Saoedi-Arabië veel beter, want de Ierse keeper Pat Bonner had mijn bal natuurlijk moeten pakken terwijl die tegen de Saoedi’s onhoudbaar was.’’

Ook op het WK van 1998 in Frankrijk was de positie van Jonk onomstreden. En dat terwijl bondscoach Guus Hiddink hem twee jaar eerder nog had gepasseerd voor het EK in Engeland. Een beslissing die bij de oud-speler van Volendam, Ajax, Internazionale, PSV en Sheffield Wednesday insloeg als een bom. ,,Dat was een enorme teleurstelling’’, beaamt de Volendammer. ,,Na die verloren EK-kwalificatiewedstrijd in en tegen Wit-Rusland (1-0) van een jaar eerder ben ik uit de gratie geraakt. Hiddink ging anders spelen en ik kwam niet meer bij de selectie. Dat vond ik echt onbegrijpelijk, met name omdat ik bij PSV in heel goede doen was. Ik heb van dat EK ook bijna niks gezien, want het was voor mij onverklaarbaar dat ik er niet bij was. Ik ben op vakantie gegaan en heb alleen de kwartfinale tegen Frankrijk in een kroegje gezien.’’

Zoals gezegd was Jonk er op het mondiale eindtoernooi in Frankrijk wel weer bij. ,,Hoewel ik er de pest in had dat hij me niet meenam naar het EK heeft Guus me er in aanloop naar het WK wel weer bijgehaald. Dat kon ik wel waarderen.’’ Toch hing de aanwezigheid van de 49-voudig international heel even nog aan een zijden draadje. ,,Ik kampte namelijk met een blessure aan mijn knie en aan mijn lies. Daardoor kon ik ook niet starten in het openingsduel met België, maar viel ik in.’’ Uiteindelijk delfden de oranjehemden evenals in 1994 het onderspit tegen Brazilië. Al had dat ditmaal pas in de halve finale plaats en na strafschoppen. ,,Dat was onze kans om wereldkampioen te worden met het beste Oranjeteam waarin ik heb gespeeld’’, blikt Jonk terug. ,,Vooral omdat we tegen Brazilië steeds sterker werden en een strafschop hadden verdiend toen Pierre van Hooijdonk aan zijn shirt werd neergetrokken. Echt ongelooflijk dat de scheidsrechter hem niet op de stip legde.’’ Even later ging Jonk naar de kant vanwege een opspelende kuit en hamstring, waardoor hij de desastreus verlopen strafschoppenserie vanaf de zijlijn moest volgen. ,,Anders had ik wel een penalty genomen.’’

Ruim een jaar na de troostfinale tegen Kroatië (1-2 verlies) speelde Jonk zijn 49ste en laatste interland in en tegen Denemarken (0-0). ,,Daarna wist ik dat ik niet meer zou worden opgeroepen. Hoewel ik niet zoveel met getallen heb, was een vijftigste cap mooi geweest. Ik had sowieso graag meer interlands gespeeld, maar ik kwam er pas op vrij late leeftijd bij’’, aldus de technicus die op 25-jarige leeftijd debuteerde in Oranje en naar eigen zeggen een echte klik had met Advocaat. ,,Je leert van iedere coach wel wat, maar Dick gaf mij vertrouwen en haalde het beste in me naar boven.’’

Hoofd jeugdopleiding

Na zijn carrière werd Jonk eerst analyticus bij NOS Studio Sport, alvorens hij terugkeerde naar zijn jeugdliefde FC Volendam, eerst als lid van de technische commissie, later als bestuurslid technische zaken. In die functie is Jonk ook actief geweest als individueel trainer en assistent trainer bij het eerste en tweede elftal van FC Volendam. In april 2007 stapte Jonk op als bestuurslid technische zaken.

Tussen 2008 en eind 2015 was Jonk werkzaam bij Ajax. De eerste drie jaar als individuele techniektrainer. Daarna was de voormalige topvoetballer de hoofd jeugdopleiding bij de Amsterdamse club. In 2010 schreef Jonk samen met Johan Cruijff en Ruben Jongkind het Plan Cruijff dat aanleiding was voor de zogenoemde ‘fluwelen revolutie’. In 2011 werd het plan geadopteerd als het nieuwe beleid van Ajax. Eén van de belangrijkste pijlers onder het Plan Cruijff was de hervorming van de Ajax jeugdopleiding, gebaseerd op een individuele aanpak in talentontwikkeling. In samenwerking met Johan Cruijff als adviseur en Ruben Jongkind als Hoofd Talentontwikkeling implementeerde Jonk deze tussen 2012 en 2015 met een nieuwe organisatiestructuur en cultuur. Tegelijkertijd was Jonk trainer van diverse jeugdelftallen, waaronder de A1.

“We hadden posters met de tekst ‘Wij leiden Champions League-winnaars op’. Zo keken wij naar de opleiding”, zegt Jonk in gesprek met De Telegraaf. De jeugd moest sneller naar een topniveau toe. “Op die manier zou Ajax – met een bepaalde speelwijze, wat slimmigheid en goed aankoopbeleid – weer kunnen aanhaken bij de top van Europa. We werden voor gek verklaard, maar dít stond in het Plan Cruijff. En lees maar eens een paar columns van Johan uit De Telegraaf terug. Als je geen geld hebt, moet je slim zijn. Dat klinkt heel logisch, maar we moesten anders gaan denken dan de rest.”

Jonk wil nog een hardnekkig misverstand uit de wereld helpen. Volgens bepaalde media zoals De Volkskrant en Trouw waren Cruijff en Jonk tegen aankopen. Niets van waar. “Nee! Maar wel tegen dertien in een dozijn aankopen”, zegt Jonk. “Nu pluk je de vruchten van het beleid. Ik ben alleen maar blij.

Na aanhoudende onenigheid tussen Jonk en Cruijff met de directie, over de interpretatie van en het vermeende gebrek aan invoering van het Plan Cruijff bij het eerste elftal en in het algehele clubbeleid, kondigde de directie van Ajax op 10 november 2015 aan Jonk te willen laten vertrekken bij de club als gevolg van een “onoverbrugbaar meningsverschil (…) over de invulling en de werkwijze van het technisch hart”. Jonk kondigde aan zijn gedwongen afscheid aan te vechten bij de rechter. Uiteindelijk zag hij toch af van een arbitragezaak en vertrok hij samen met Johan Cruijff en een groep medewerkers van de jeugdopleiding.

In gesprek met het Algemeen Dagblad geeft Jonk te kennen dat hij nog altijd het gevoel heeft ‘dat hem iets is afgenomen’. Jonk voerde in Amsterdam individuele trainingen in. “Dat is een gaaf proces. Ik weet niet wat er nu nog over is van die individuele trainingen bij Ajax. Ik koester geen wrok, maar ik heb er wel lang mee gezeten. Het was een gevoel dat je iets is afgenomen. Ik dacht: potverdorie, we zitten pas op 70 procent”, zegt Jonk. Hij is niet meer ‘on speaking terms’ met voormalig ploeggenoten Dennis Bergkamp, Marc Overmars en Edwin van der Sar. “Maar dingen gaan zoals ze gaan. Ik heb er niks aan om naar anderen te wijzen.”

In april 2019 werd Jonk trainer bij van Eerstedivisionist FC Volendam.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (Ajax): 1989/90
* KNVB beker (Ajax): 1992/93
* UEFA Cup (Ajax): 1991/92
* UEFA Cup (Internazionale): 1993/94
* Kampioen Eredivisie (PSV): 1996/97
* KNVB beker (PSV): 1995/96
* Johan Cruijff schaal (PSV): 1996, 1997, 1998
Nederlands elftal:
* 49 interlands; 11 doelpunten
* EK 1992, WK 1994, WK 1998

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, ajaxinside.nl, ajax.nl, teamwass.eu/nl, voetbalzone.nl