101 Nederlandse Voetbaliconen (38a) René van de Kerkhof

Geboren: 16 september 1951, Helmond
Overleden:
Positie: Aanvaller
Clubs: FC Twente ’65, PSV, Apollon Smyrnis, Helmond Sport, Eindhoven
Actief: 1970-1989
Doelpunten: FC Twente (34), PSV (85), Apollon Smyrnis (3), Helmond Sport (8), Eindhoven (3)
Nederlands elftal: 47 interlands; doelpunten: 5
Trainer:

Helmonder met tweelingbroer (Willy) die via FC Twente bij PSV terechtkomt en in de jaren zeventig als voetballer aan de top staat. Rene van de de Kerkhof is een snelle (10,3 seconden op de 100 meter) aanvaller die vanwege zijn soms ongekunstelde stijl de Blinde wordt genoemd. De bijnaam doet hem geen recht. Van de Kerkhof is een wervelende buitenspeler die zich, bijvoorbeeld, als invaller in de WK-finale in 1974 met de besten kan meten. Niet voor niets speelt hij 47 interlands en is hij aanwezig op twee WK’s

Het grote geld gaat aan zijn neus voorbij. maar medelijden hoeft niemand met hem te hebben en jaloers op de latere generaties is hij niet. “Ik gun het iedereen van harte. Het zijn andere tijden, En wij hebben het ook niet slecht gedaan hoor. In mijn topjaar, 1978, verdiende ik in totaal ook zo’n 800.000 gulden. Abe Lenstra heeft helemaal nooit iets verdiend.”

Voor de WK-finale in 1978 zorgt hij voor oponthoud. Hij draagt, ter bescherming van zijn gebroken rechterhand, een speciaal uit Nederland overgevlogen gipsmanchet. De Argentijen protesteren bij monde van aanvoerder Passarella en na een tien minuten durende discussie besluit scheidsrechter Gonella dat de manchet inderdaad te gevaarlijk is. “Dan spielen wij niet” is de reactie van de coach van Oranje, Ernst Happel. “René niet dabei, dan wij allemaal nach huis” Een compromis biedt uitkomst. Om de manchet wordt een laagje schuimrubber gewikkeld, en daaroverheen een rol tape.

Dat de gipsmanchet bewaard is gebleven, is te danken aan de Brabantse kloosterzuster Walthera Voets. In het Anna-ziekenhuis van Geldrop redt de non het omhulsel. Als Van de Kerkhof zich na het WK meldt in het ziekenhuis, vraagt PSV-fan Walthera of zij het afgeknipte gips mag hebben.


René van der Kerkhof in de WK finale van 1978 in duel met Alberto Tarantini.
foto: Onbekend
Reinier Lambertus (René) van de Kerkhof werd in dienst van PSV drie keer Nederlands landskampioen en won in 1977/78 de UEFA Cup met de Eindhovense club. Van de Kerkhof kwam van 1973 tot en met 1982 ook 47 keer uit voor het Nederlands voetbalelftal. Hij maakte deel uit van onder meer de teams die de finales van het WK 1974 en het WK 1978 haalden.

Voetballen. Alleen maar voetballen. Alle dagen van de week, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Willy en René van de Kerkhof doen in de jaren vijftig niets anders, op het pleintje achter hun ouderlijk huis aan de Engelseweg in Helmond. “Liefst dag en nacht. Eén keer in de week zaten we even stil, om Pipo de Clown te kijken bij de buren om de hoek. Die hadden als eerste tv.”

Het mag dan al flink wat jaren geleden zijn dat zij wekelijks op het veld verschenen, maar de WK-finales van 1974 en 1978 zitten bij menigeen nog vers in het geheugen. En anders heeft hun tijd bij PSV indruk gemaakt. René van de Kerkhof speelde dertien seizoenen bij PSV, in tien daarvan samen met Willy in het eerste elftal. Willy scoorde in het shirt van PSV tijdens de UEFA Cup in 1978 die gewonnen werd van SC Bastia. De Blinde en De Stofzuiger wisten elkaar op het veld feilloos te vinden. “En die basis werd hier gelegd; hier op dit pleintje. Kinderen die te klein waren, stuurden we gewoon weg. Die mochten hier niet komen van ons.” Ze kunnen er inmiddels hard om lachen.

Ze kwamen als mannekes van een jaar of vijf naar de Engelseweg, vlak na het overlijden van hun vader. “Dat moet niet eenvoudig zijn geweest voor mijn moeder, in haar eentje met zes kinderen. Maar weet je, als kind weet je niet beter. Dan gebeuren die dingen en je gaat weer door met je leven.”

Willy vervolgt: “Van een jaar of zes tot zeg dertien jaar hebben we in feite constant hier op het plein gestaan. Na schooltijd kwamen er wel meer kinderen, stuk of tien, twaalf. René en ik verdeelden de spelers, wie tegen wie mocht spelen, want met z’n tweeën in één team, dat wilde niemand hebben. Als ik heel eerlijk ben: we konden samen ook best een man of tien aan. En één keer in de week – op woensdag – was er een grote partij op het kerkplein. Dan kwam er een grote groep van 25 tot 30 kinderen en voetbalden we de hele middag.

Clubcarrière

René van de Kerkhof, die eerder had leren lopen dan Willy en aanvankelijk het grotere talent leek, scoorde er twee meer per wedstrijd dan Willy. Volgens de belangrijkste man uit de loopbaan van “de gebroeders”, trainer Kees Rijvers, ergerden teamgenoten zich destijds aan Willy en René, omdat ze “in principe” alleen voorzetten aan elkaar gaven. En met succes. Op hun zestiende worden ze overgeheveld naar het eerste van hun club Mulo (Met Uiterste Leeuwenmoed Opwaarts). Ze maken de club enkele jaren achtereen kampioen, van de vierde, de derde en de tweede klasse. In dezelfde maand van hun debuut, november 1967, vinden ze, op dezelfde avond ook, het meisje waarmee ze trouwen.

Zij maakten in 1970 allebei hun profdebuut bij FC Twente en gingen drie jaar later eveneens samen naar PSV. Hun broer Gerard speelde ook als profvoetballer. Vader Renier van de Kerkhof (1910-1956), was amateurvoetballer bij Deurania, dat bij een fusie in 1942 opging in SV Deurne.

Rijvers, die ze enkele jaren later naar FC Twente haalt, dringt aan op een snel huwelijk, “want dat brengt rust in de tent”. Later in hun loopbaan hebben ze vaak dezelfde blessures, kort na elkaar en op exact dezelfde plaats (liesbreuk, hernia, slijmbeursoperatie). Anders dan de Koemannen, die geen tweeling zijn en in hun jeugd ook veel ruzieden, trekken de Kerkhofjes tot diep in de jaren tachtig altijd samen op. Zo’n onbesuisde aanslag als Ronald op Erwin pleegde in een wedstrijd van Ajax tegen FC Groningen, past hen niet. Pas op hoge leeftijd scheiden hun wegen, en hun moeder heeft er altijd op gestaan dat ze vergelijkbare contracten tekenden. Ook treden ze samen op in reclamespotjes (jarenlang galmde het “Bolletje” door vijandelijke stadions) en doken ze de studio in om enkele carnavalskrakers op te nemen, waaronder het ijzersterke Pruts maar an: “Steek je kop maar in het bier/ dan heb je dagenlang plezier/ pruts maar an/ laat maar gaan”.

Slechts één keer krijgen ze ruzie, jaren na hun actieve loopbaan als voetballer. En dan is het ook raak. Willy, inmiddels zakenman, heeft “reisarrangementen” verkocht voor het WK van 1998 in Frankrijk. René zal de kaartjes leveren, maar kan die belofte niet nakomen. Strop: meer dan een miljoen gulden. Een jaar lang spreken de twee niet met elkaar, en ook daarna blijft het nog lang ijzig.

Als er één ding in herinnering wordt gebracht dan is het de ongelooflijke snelheid van de Van de Kerkhofs. Zonder nandrolon, vitamine- of hormoonpreparaten liep dienstplichtige René de honderd meter in 10,3 seconden, tijdens de atletiekkampioenschappen voor militairen. Ter vergelijking: Jesse Owens won de honderd meter op de Olympische Spelen van 1936 in dezelfde tijd. Op de Spelen van Moskou, in 1980, was de winnende tijd 10,25 seconden. Willy bleef overigens niet ver achter: hij heeft ooit de 10,5 seconden gehaald, met de hand geklokt. Bij Mulo renden hun medespelers al niet meer mee naar voren, ze waren niet bij te houden en de bal gaven ze toch niet af. Vooral René’s tactische en technische ontwikkeling heeft wel geleden onder zijn snelheid. Anders dan hedendaagse buitenspelers als Robben en Van Persie hoefde hij niet te leren passeren of dribbelen. Hij gooide de bal gewoon langs zijn tegenstander en haalde hem dan al rennend in.


1975: Roda JC – PSV 0-4: René van der Kerkhof in duel met Dick Advocaat van Roda.
foto: Onbekend
De tweeling Van de Kerkhof mocht dan uit één eitje komen, de voetballers René en Willy verschilden danig van elkaar. De onstuimige aanvaller René was impulsief en licht ontvlambaar. En als hij had gescoord, spurtte René het hele veld over, uitzinnig van vreugde en zelfgenoegzaamheid. Willy was meer bedachtzaam, hij was net zo onvermoeibaar als zijn broer, maar stak zijn energie hoofdzakelijk in het klussen voor anderen, in het opruimen van de troep die zijn teamgenoten achterlieten. ‘De stofzuiger’, werd hij daarom wel genoemd. René was de egoïstische spits, Willy de sociale middenvelder. Maar ze respecteerden elkaar zeer en samen waren ze succesvol.

Van de Kerkhof speelde dertien seizoenen bij PSV, in tien daarvan samen met Willy in het eerste elftal. Zijn laatste drie jaar speelde hij bij de PSV-amateurs (1989-1992).

Nederlands elftal

Van de Kerkhof debuteerde op 28 maart 1973 in het Nederlands elftal, tijdens een oefeninterland in en tegen Oostenrijk. Hij speelde op het WK 1974, het EK 1976, het WK 1978 en het EK 1980. Hij kwam in totaal 47 wedstrijden uit voor Oranje, waarin hij – net als zijn broer – vijfmaal scoorde. Die doelpunten maakte hij in de kwalificatieseries voor het WK 1974, EK 1976 en WK 1978, op het WK 1978 en in de kwalificatieserie voor het EK 1980.

Van de Kerkhof was invaller in de verloren WK-finale tegen West-Duitsland in 1974. Volgens metingen van de beeldopnames in 2006 was hij op basis van effectiviteit de beste Nederlandse speler in deze wedstrijd, aldus onderzoekers van Rijksuniversiteit Groningen en het Groningse bedrijf Team Support Systems

Vlak voor de aftrap van de finale van het WK in 1978 was Van de Kerkhof het middelpunt van een rel. Omdat hij zijn hand gebroken had, speelde hij met een gipsen manchet. De Argentijnse aanvoerder Daniel Passarella eiste van de Italiaanse scheidsrechter Sergio Gonella dat deze vervangen zou worden. Toen bondscoach Ernst Happel daarop de Nederlandse spelers naar de kleedkamer stuurde, besloot Gonella de ‘harde hand’ van Van de Kerkhof met wat extra schuimrubber en tape toch toe te staan. De aftrap liep hierdoor een kwartier uit. De broers Van de Kerkhof speelden in 1978 als enige tweeling ooit allebei in de finale van een WK voetbal.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (PSV): 1974/75, 1975/76, 1977/78
* UEFA Cup: 1977/78
* KNVB Beker: 1973/74, 1975/76
* Kampioen First Division (Seiko): 1984/85
Nederlands elftal:
* 47 interlands; doelpunten: 5
* WK 1974 Zilver, WK 1978 Zilver, EK 1976 Brons
* EK 1980

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, De Groene Amsterdammer, schateiland.com, psvinside.nl, bhic.nl