101 Nederlandse Voetbaliconen (38b) Willy van de Kerkhof

Geboren: 16 september 1951, Helmond
Overleden:
Positie: Middenvelder
Clubs: FC Twente, PSV
Actief: 1970-1988
Doelpunten: FC Twente (14), PSV (57)
Nederlands elftal: 63 interlands; doelpunten: 5
Trainer:

Helmonder met tweelingbroer (René) die via FC Twente bij PSV terecht komt en in de jaren zeventig als voetballer aan de top staat. Willy van de Kerkhof is een snelle middenvelder die vanwege zijn corrigerende werk op het middenveld de Stofzuiger wordt genoemd. De bijnaam doet hem geen recht. Van de Kerkhof is óók een geslepen en inzichtrijke tacticus met een hoog ontwikkeld gevoel voor tijd en ruimte. Niet voor niets speelt hij 63 interlands en hij is aanwezig op twee WK’s.

Evenals zijn broer kiest hij na zijn loopbaan voor een plaats in de periferie van het voetbal. Het trainerschap is niks voor ze, een vast baan ook niet. Van de Kerkhof wisselt voortdurend van baan. In 2005 bijvoorbeeld biedt hij de Amsterdams kunstschilder Peter Klashorst zijn diensten aan, als zakelijk manager. De samenwerking pakt slecht uit. Klashorst beschuldigt hem van oplichting.

Met zijn broer vormt hij een hecht duo, behalve in 1998. Een zakelijk conflict over kaartjes voor het WK, 250 stuks om precies te zijn, leidt ertoe dat Willy en René elkaar een jaar lang niet spreken. De les: ‘Met je familie moet je wandelen, niet handelen’.

In het stadion van PSV zijn twee zalen vernoemd naar Ons Willy en Ons René. In 2004 laten de Brabanders door Guido Derksen hun leven optekenen in het boek De gebroeders. Ook memorabel: met zijn broer neemt Willy drie carnavalsplaten op, in 1978 ‘Laat me, als het kan’ een jaar later ‘Da hedde of da kredde’ en tot slot in 2019 ‘Ik Ben Willy en Gij René!’.


Willy van de Kerkhof in de WK finale van 1978 in duel met Mario Kempes.
foto: Onbekend
Wilhelmus Antonius (“Willy”) van de Kerkhof speelde van 1970 tot en met 1973 voor FC Twente en vervolgens tot 1988 voor PSV. Met de Eindhovense club werd hij zes keer Nederlands landskampioen, won hij in 1977/78 de UEFA Cup en in 1987/88 de Europacup I. Van de Kerkhof kwam van 1974 tot en met 1985 ook 63 keer uit voor het Nederlands voetbalelftal. Hij maakte deel uit van onder meer de teams die de finales van het WK 1974 en het WK 1978 haalden.

Clubcarrière

Van de Kerkhof en zijn tweelingbroer kwamen als amateur uit voor RKSV MULO. Zij maakten in 1970 allebei hun profdebuut bij FC Twente en gingen drie jaar later eveneens samen naar PSV. Hun broer Gerard speelde ook als profvoetballer. Vader Renier van de Kerkhof (1910-1956), was amateurvoetballer bij Deurania, dat bij een fusie in 1942 opging in SV Deurne.

De eeneiige tweeling uit Helmond maakte furore bij FC Twente en werd door trainer Kees Rijvers in 1973 mee naar PSV genomen. Omdat er in Eindhoven dringend behoefte was aan meer kracht, snelheid en explosiviteit in een team dat goed kon voetballen, maar vooral buiten Brabant te bescheiden was, te angstig, te slap.

Met de pijlsnelle en doelgerichte René als rechtsbuiten en de minstens zo rappe Willy op het middenveld braken voor PSV succesjaren aan. De gebroeders Van de Kerkhof gingen door roeien en ruiten en verhoogden de Eindhovense weerbaarheid zienderogen. PSV durfde op vreemde boden eindelijk van zich af te bijten.

De teamrol van Willy was een bijzondere. Hij was een middenvelder die voor balans tussen aanval en verdediging zorgde. Hij was de controleur van het team die bijsprong waar dat gewenst was. Hij repareerde de verdediging wanneer die lek sloeg en voegde zich bij de aanval wanneer die ondersteund moest worden. Hij rende achter tegenstanders aan om ze de bal af te pakken, maar was ook een betrouwbaar aanspeelpunt wanneer zijn team op balbezit speelde. Met zijn grote snelheid en enorme uithoudingsvermogen kon hij bijna overal tegelijk zijn.

Willy was een snelle, veel lopende middenvelder, die behalve opbouwend en aanvallend ook meeverdedigend werk verrichtte. Hij kreeg als voetballer de bijnaam ‘De Stofzuiger’ vanwege zijn verdiensten als balveroveraar en verdedigende werk, waarbij hij achter elke bal aan ging. Toen PSV in 1977/78 de UEFA Cup won, was hij de maker van het openingsdoelpunt in de met 3-0 gewonnen finale tegen SC Bastia.

Willy Van de Kerkhof speelde zeventien seizoenen bij PSV, in de tien van 1973 tot 1983 samen met René. De laatste twee waren bij de PSV-amateurs (1988-1990). Hij is tevens lid van verdienste van PSV.


1977/78 Ajax-PSV 1-4: Willy van de Kerkhof scoort met een lob over Ajax doelman Piet Schrijvers.
foto: Onbekend
Nederlands elftal

Van de Kerkhof debuteerde op 5 juni 1974 in Rotterdam in het Nederlands elftal, tijdens een wedstrijd tegen Roemenië in de voorbereiding op het wereldkampioenschap van dat jaar in West-Duitsland. Omdat Arnold Mühren, (de jongere broer van Gerrie), een van de betere spelers aan het begin van de jaren zeventig, in 1974 afzegde voor het eindtoernooi in Duitsland, mocht behalve René ook Willy van de Kerkhof mee. René zou in dat toernooi een helft meespelen in de verloren finale tegen Duitsland. Willy kwam tijdens dat WK geen seconde in actie.

Twee jaar later, bij het Europees kampioenschap in Joegoslavië, waren de broers Van de Kerkhof er opnieuw bij, net als tijdens het mislukte EK in 1980. Op het WK 1978 was hij samen met Ruud Krol de enige speler in de selectie die van de zeven wedstrijden tijdens het toernooi geen minuut miste. In 1978, waren ze samen met Rensenbrink, Krol, Neeskens en Haan de toonaangevende spelers. Aan hun optreden in Argentinië dankten ze hun uitverkiezing door Pele, die ze opnam in zijn lijst van honderd beste nog levende voetballers.

Bij PSV was Van de Kerkhof de meesterknecht van de excellerende Willy van der Kuijlen en op het WK 1978, toen Cruijff geen international meer was, van de weergaloze dribbelaar Robbie Rensenbrink. Deze spelbepalende en spelbeslissende leiders konden uitblinken bij de gratie van ‘een type Willy van de Kerkhof’, zoals het al snel ging heten, een voetballer die zichzelf wegcijfert voor het team en die voor de vedetten de vuile karweitjes opknapt.

Op het WK van 1978 heeft Nederland zich met geluk door de groepsfase gewerkt, maar in de eerste wedstrijd van de kwartfinalepoule komt Oranje plotseling helemaal los. Dat is vooral ook te danken aan ‘ons Willy’ die in Cordoba weer overal op het veld te vinden is, die in het nauw gedreven ploeggenoten redt en ruimte schept voor de aanvallers. Aanvalsleider Rensenbrink is hem daar zo erkentelijk voor dat hij kapt met soleren wanneer hij Willy van de Kerkhof helemaal vrij voor het doel ziet komen.

Willy van de Kerkhof is op het WK 1978 in Argentinië in de slotfase van Nederland-Oostenrijk mee naar voren gehold. Zoals hij zo vaak doet, voor de zekerheid, om hand- en spandiensten voor de aanvalslinie te verrichten, of om bij balverlies een vlotte uitbraak van de tegenstander te verijdelen. Linksbuiten Rob Rensenbrink heeft de Oostenrijkse verdediging weer eens zoek gespeeld en is in het strafschopgebied aanbeland. De grote uitblinker van Oranje wikt en weegt en schuift de bal dan richting penaltystip waar Van de Kerkhof helemaal vrij opduikt. De onzelfzuchtige vedette Rensenbrink gunt de onvermoeibare Manus van alles van het Nederlands Elftal een kans doelpunt op het allerhoogste niveau. De stofzuiger krijg de bal en hapert niet: 5-1 voor Nederland.

Willy speelde in totaal 63 wedstrijden voor Oranje, waarin hij – net als zijn broer – vijfmaal scoorde. Van de Kerkhof speelde ook op het EK 1976 en het EK 1980. Scoren deed hij op het EK 1976, in de kwalificatie voor het WK 1978, op het WK 1978, tijdens de kwalificatie voor het EK 1980 en op het EK 1980. De broers Van de Kerkhof speelden in 1978 als enige tweeling ooit allebei in de finale van een WK voetbal.

Pratend over Johan Cruijjf komen er mooie herinneringen naar boven. Cruijjf blijkt nooit iets tegen PSV gehad te hebben zoals tijden werd gedacht. De dood van Cruijff greep beiden aan. “Een half jaartje na een golftoernooi was hij er niet meer”, zegt René. “Het was een klap. Ik heb bij het Nederlands elftal alles aan Cruijff te danken. Johan heeft mij na ’74 bij Oranje gehaald. Op de eerste de beste training zei hij tegen me: ‘Alle wedstrijden die ik speel, die speel jij ook.. Ik dacht: Wat gebeurt mij nou? En hij heeft woord gehouden.”

René: “Cruijff wist gewoon: als Willy de ballen afpakte, hoefde hij zelf veel minder te doen.’ Willy: ‘Elke bal die ik kreeg, gaf ik aan Cruijff. Hij stond altijd vrij. Dat heb ik nooit meer meegemaakt. Het was een genot met hem te voetballen. Met Cruijff in je elftal kon je niet verliezen. Die man kon alles. Ik ben hem enorm dankbaar.”

René: “Het is een misverstand te denken dat hij een aversie had tegen PSV. In 1975 met de rel tussen Van Beveren/Van der Kuijlen en Cruijff hebben beide partijen hun zin te veel willen doordrijven. Doodzonde”, besluiten de broers.

Voor spelers die beide WK’s in de jaren zeventig hebben meegemaakt en ook later, zoals vooral Willy, van groot belang waren voor het Nederlands elftal, is hun roem snel verdwenen. De auteur van Koeman & Koeman, “de eerste, officiële biografie van Erwin en Ronald” spelt hun achternaam zelfs consequent verkeerd, als gebroeders Van der Kerkhoff. Buiten Eindhoven waren ze ook niet erg geliefd. De landelijke populariteit van Willy kwam pas in de jaren tachtig, toen hij samen met de generatie Gullit-Van Basten het Nederlands elftal weer op gang wist te brengen. René was impopulair vanwege zijn vermeende aanstellerij, hij rolde vaak lang door na een overtreding en door zijn overdreven gejuich na een goal; met holle rug, één gestrekte arm en wijsvinger in de lucht, rende hij dan vliegensvlug naar de cornervlag en vervolgens naar de eigen helft.

Voetbaltechnisch leken ze niet op de gebroeders De Boer. Misschien daarom zei Frank, geëmotioneerd na het winnen van de wereldbeker met Ajax in 1996: “Dit doet me echt iets. We zijn de eerste tweeling die zowel de Europa Cup als de wereldbeker heeft gewonnen.” Al eerder hadden ze de gebroeders Van de Kerkhof verslagen in schoolprestaties door de lts af te maken, afstudeerrichting: metaalbewerking. Tegenwoordig staat er een gymnasiast in het eerste van Ajax, maar destijds waren voetballers nog van een ander slag. De Van de Kerkhofjes liepen na tien minuten weg bij hun toelatingstest voor de ulo. “Van die sommen begrepen wij niet veel.” Erwin en Ronald hebben de mavo gedaan, hoewel Ronald daar wel acht jaar voor nodig had. Maar in een poging de broers Van de Kerkhof tegenover elkaar te zetten, noemt biograaf Guido Derksen Willy een “studiebol”, omdat hij interne opleidingen doorliep bij Albert Heijn, terwijl hij René karakteriseert als “losbol”, omdat hij bier dronk en eens in carnavalskostuum bij het trainingsveld van PSV verscheen. Ook heeft Willy een jaar lang spraaklessen gevolgd om de scherpe kanten van zijn Helmondse accent af te vijlen. Aan het einde van de cursus moet hij een zeven minuten durende voordracht houden over “het televisietoestel”.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (PSV): 1974/75, 1975/76, 1977/78, 1985/86, 1986/87, 1987/88
* KNVB Beker: 1973/74, 1975/76, 1987/88
* Europacup I: 1987/88
* UEFA Cup: 1977/78
Nederlands elftal:
* 63 interlands; 5 doelpunten
* WK 1974 Zilver, WK 1978 Zilver, EK 1976 Brons
* EK 1980

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, De Groene Amsterdammer, schateiland.com, psvinside.nl, bhic.nl