101 Nederlandse Voetbaliconen (68) Peet Petersen

Geboren: 18 maart 1941, Amsterdam
Overleden: 27 december 1980, Amsterdam
Positie: Aanvaller
Clubs: De Volwijckers, Ajax, NAC
Actief: 1959-1966
Doelpunten: Ajax (17)
Nederlands elftal: 4 interlands; doelpunten: 1
Trainer: jeugdtrainer (Ajax)

Kees Brusse maakte in 1964 de film Mensen van Morgen over opgroeiende jongeren. Ajax-voetballer Peet Petersen speelde hierin ook een rol. “Over het algemeen betekent de kunst heel weinig voor mij,” vertelde Peet Petersen openhartig in deze prachtige film. Petersen was één van de jongeren, die hierin uitgebreid aan het woord kwam. ‘Een praatfilm’, omschreef het Nieuwsblad van het Noorden het in een recensie. De recensent was diep onder de indruk: ‘De jonge Nederlandse filmregisseur Kees Brusse heeft het bijna onmogelijke gepresteerd: een praatfilm te maken, een louter praatfilm van 100 minuten, die van het eerste tot nagenoeg het laatste beeld ongemeen boeiend is.’

Petersen was toen al een bekende verschijning in ons land, omdat hij speelde in het eerste van Ajax. “Ik heb zelfs vier keer het voorrecht gehad om in het Nederlands elftal te spelen,” zoals hij zelf tegen Brusse zei. Petersen vertelde verder dat hij gymnastiekleraar van beroep was en hoe moeilijk het was om zijn plek te vinden in de klas. Toen de film werd opgenomen, was hij tenslotte nog maar 23 jaar oud. Toch valt op hoe zelfverzekerd hij was voor de camera, wat waarschijnlijk werd veroorzaakt door de combinatie van Amsterdamse bluf en de dagelijkse praktijk in het profvoetbal.

In 1963 scoorde hij nog het winnende doelpunt tijdens Nederland – Brazilië; een sensationele overwinning op de heersende wereldkampioen. Petersen werd slechts 39 jaar oud. In 1980 overleed hij door een ziekte.


Ajax halverwege het seizoen 1964-1965. Achter vanaf links: Bertus Hoogerman, Ad Visser, Frits Soetekouw, Piet Keizer, Ton Pronk, Theo van Duivenbode, Siem Tijm, Piet Paternotte en nieuwkomer Rinus Michels. Voor: Wim Suurbier, Sjaak Swart, Johan Cruijff, Peet Petersen, Klaas Nuninga.
foto: Ajax Erfgoed

Peter Hendrik (Peet) Petersen is een van de beroemdste voetballers uit de Indische Buurt van de Kramatweg. Hij wordt in 1941 geboren en gaat als groot voetbaltalent in eerste instantie bij de Volewijckers in Amsterdam Noord spelen, waar hij gescout wordt door Ajax. In 1960 tekent hij daar een contract.

Ajax: 1960-1965

De voetballoopbaan van Peet Petersen is een opmerkelijke geweest. Al vroeg wordt hij in Amsterdam vergeleken met de beste voetballer die Nederland in de jaren vijftig en zestig heeft: linksbuiten Coen Moulijn van Feyenoord. Toch duurt het tot 17 augustus 1960 eer hij mee mag doen in het eerste elftal van Ajax. Dat gebeurt in de met 8-2 gewonnen bekerwedstrijd tegen Zeist.

De wedstrijd erop werd hij weer opgesteld, nu tegen het grote Barcelona. Petersen speelde “vurig en onvervaard” volgens De Volkskrant. Hiertoe zeker een mooie bijdrage leverend aan het nipte maar knappe 3-4 verlies. In 1961 zou Petersen de eerste keer een knieblessure op lopen, waardoor lopen juist moeilijk ging. Dit gebeurde door een ongelukkige botsing met de man met de mooie voetbalnaam: Frits Soetekouw, van De Volewijckers (en later van Ajax). Petersen moest worden geopereerd en stond zes weken buitenspel.

Hoe talentvol hij ook is als orthodoxe linksbuiten, Peet Petersen heeft moeite om door te breken. Hij is echt een speler voor de liefhebber op de tribune, een even fragiele als grillige linksbuiten. Soms is hij een wedstrijd lang ongrijpbaar, een volgende wedstrijd kan het gebeuren dat hij de rechtsback niet één keer voorbij komt.

Ook in dat opzicht wordt hij vaak vergeleken met Coen Moulijn. Maar waar Moulijn in Rotterdam altijd op handen wordt gedragen, blijft Peet Petersen heen en weer pendelen tussen eerste en tweede elftal en de reservebank. Vijf seizoenen, tussen 1960 en 1965, is hij contractspeler bij Ajax. Het aantal competitiewedstrijden per seizoen geeft aan dat een vaste plaats vaak een probleem blijft: 9 wedstrijden in het eerste seizoen, vervolgens 11, 21, 22 en 25 wedstrijden. In die periode vormt hij dikwijls een artistieke vleugel met Piet Keizer, de grootmeester van de techniek, die in de vijfmansvoorhoede aanvankelijk linksbinnen is.

Peet Petersen, naast voetballer leraar op de Parelschool in Amsterdam-Oost, is nog steeds geen vaste speler in Ajax 1, als bondscoach Elek Schwartz hem op 1 april 1962 in de Hel van Deurne als international laat debuteren. Dat debuut heeft een bijzondere achtergrond. Tussen de Feyenoorders en de Ajacieden in Oranje botert het al enige tijd niet meer. In de dan nog gebruikelijke voorbereidingswedstrijd van het voorlopig Nederlands elftal tegen de ‘London Combination’ wordt de zaak op scherp gezet. De Feyenoorders Eddy Pieters Graafland (ex-Ajax), Cor Veldhoen, Hans Kraay, Reinier Kreijermaat, Rinus Bennaars en Coen Moulijn vormen een apart gezelschap en de Ajacieden Bennie Muller, Sjaak Swart, Co Prins en Henk Groot eveneens.

Als de jeugdspelers van Chelsea, West Ham United, Arsenal en Queens Park Rangers tien dagen voor de interland tegen België het ernstig verdeelde Nederlands elftal min of meer vernederen (de score blijft beperkt tot 0-2), reageert het publiek in het Olympisch Stadion zich vooral af op de Rotterdamse publiekslieveling Moulijn. Coentje is er danig van ondersteboven. Het wordt alleen maar erger wanneer de van nature nogal rebelse Cootje Prins tegenover journalisten ook nog eens laatdunkend doet over Moulijn. “We hebben hier met tien man gespeeld”, zegt Prins. De Feyenoorders hebben dan hun buik vol van Oranje.

Zij bedanken collectief voor de eer. Die rel beheerst weken lang de sportpagina’s. De beklagenswaardige Elek Schwartz moet zeven Feyenoorders vervangen. Het betekent onder meer dat al afgezwaaide internationals als Kees Kuijs (NAC), Toon Brusselers (PSV) en Tinus Bosselaar (Sparta) worden teruggehaald. Tevens mag doelman Piet Lagarde van de eerste divisieclub DHC debuteren. En linksbuiten wordt dus Peet Petersen, die dat seizoen maar één-derde deel van de wedstrijden van Ajax speelt. Het is dus een fantasie-Oranje in Deurne, maar ook een ploeg die tot het uiterste gaat. Vooraf weet iedereen dat het een nederlaag wordt. Met 3-1 is het aan de radio gekluisterde vaderland tevreden.

In veel kranten heerst een anti-Feyenoord sfeertje. De Rotterdammers hebben vijf maanden eerder de nationale ploeg nog bij Holland-België beheerst. Toen werd het in het Olympisch Stadion een smadelijke 0-4 nederlaag. Nu, na de 3-1 in Deurne, stelt Joop Voost in De Volkskrant heroïsch vast: “Volkomen leeg gestreden, maar met opgeheven hoofden zochten elf Oranjespelers – van top tot teen met modder besmeurd – de kleedkamer op. De ‘gebroken’ ploeg, op papier verzwakt door de weigering van de Feijenoorders, had de superioriteit der Belgen moeten erkennen, maar de fiere vechters van Elek Schwartz hadden ondanks de 3-1 nederlaag ‘de schande’ van de 0-4 in Amsterdam uitgewist door hun tegenstanders te dwingen tot het aanspreken van al hun reserves. ‘Hup Holland Hup, Hup Ajax’, klonk het van de volgepakte tribunes, waar het Oranje-legioen de mogelijkheid van een gelijkspel voor de hete ogen schemerde.”

Hoewel de overwinning naar België gaat wordt het verzwakte Nederland, dat gestreden heeft wat het waard is, als een wereldkampioen binnen gehaald. “Leeggestreden, van top tot teen met modder besmeurd heeft de gebroken ploeg de overwinning in cijfers niet mee naar huis kunnen nemen”, schrijft de Volkskrant, “ “Maar Nederland is de mentale overwinnaar”. Peet Petersen wordt bedolven onder complimenten.


Peet Petersen scoort de winnende treffer voor Oranje tegen Brazilië
foto: Onbekend
Nederland – Brazilië

Dertien maanden later, nadat eerst nog Piet van der Kuil, Pierre Kerkhoffs, Piet Keizer en Mick Clavan als linksbuiten zijn geprobeerd, speelt Peet Petersen zijn beroemdste interland. Hij wordt voor even een beroemde Nederlander door in de laatste minuut het enige doelpunt te maken tegen wereldkampioen Brazilië. Door in de 89ste minuut een dubbele fout van doelman Gylmar en spil Eduardo met een harde schuiver af te straffen. En daarmee Brazilië te verslaan. Heel Nederland spreekt over één man Peet Petersen.

In het Olympisch Stadion gaat hij op de schouders van het publiek, nadat hij de wereldkampioen met een droog schot heeft afgestraft. Internationaal stelt het Nederlands elftal in deze periode niet veel voor; ook in 1963 wordt Oranje door Luxemburg voor het Europees kampioenschap uitgeschakeld. Een zege op wereldkampioen Brazilië is eigenlijk onvoorstelbaar. Peet Petersen is een verdiende matchwinner, want op deze donderdag de tweede mei (tegen de gebruikelijke woensdag had rood Amsterdam wegens de eerste mei grote bezwaren) heeft hij weer zo’n dag dat alles hem lukt. Rechtsback Lima krijgt geen moment vat op de wonderlijke linksbuiten, die zijn tweede interland ook nu weer te danken heeft aan het afhaken van Coen Moulijn.

De Feyenoorders zijn weer beschikbaar, maar een blessure verhindert Moulijn aan de aftrap te verschijnen. Na de wedstrijd staat de altijd nogal gauw geroerde Elek Schwartz de pers met de tranen in zijn ogen te woord. “Petersen was fantastisch. Die jongen heeft schitterende capaciteiten. We hebben in dit land twee sublieme linksbuitens.” Bij deze opgewonden reacties is het vooral Koning Voetbal Pele die in het Olympisch Stadion kwaad is. “De Nederlanders zijn matige voetballers, ze zijn wel erg hard.”

Na zijn mooiste voetbaldag komt Peet Petersen nog twee keer uit in Oranje. Tegen België wordt het 1-1, de daaropvolgende nederlaag (2-1) tegen Luxemburg doet voor hem de Oranje-poort op slot. Een jaar later degradeert Ajax bijna naar de eerste divisie. Rinus Michels begint dan als coach bij Ajax. Eind mei 1965 stelt het weekblad ‘Sport en Toto’ in een portret van Peet Petersen nog het volgende vast: “Onder de enthousiaste leiding van trainer Rinus Michels komt Ajax volgend seizoen zeker terug. Een voorhoede met Swart, Nuninga, Keizer en Petersen mag tot de sterkste van ons voetbal worden gerekend.” Michels denkt er echter anders over. Hij ziet weinig in die flegmatieke linksbuiten.

De nieuw aangestelde Ajax-coach Rinus Michels liet de Amsterdammers in het seizoen 1964-1965 overschakelen van het stopperspilsysteem naar 4-2-4, waardoor linksbinnen Piet Keizer linksbuiten werd. Dit kostte Petersen z’n basisplaats en hij vertrok in de zomer van 1965 dan ook naar NAC.

Hij kwam viermaal uit voor Oranje. Daarin scoorde hij één keer. Maar dat was dan wel de goal waardoor Nederland in 1963 regerend wereldkampioen Brazilië met 1-0 versloeg.

NAC: 1965-1966

Peet Petersen verdwijnt alsnog naar de eerste divisie, naar NAC. Dat avontuur duurt één seizoen. Petersen brengt samen met een aantal nieuwe aankopen in Breda NAC in 1966 terug in de eredivisie. De international Peet Petersen deed het niet alleen. Na de degradatie in 1965 had NAC de gelederen versterkt met Karel Vesters, Tommy Kaloperovic en de man die met een voltreffer Brazilië naar huis stuurde: Peet Petersen. Het land stond op z’n kop. Holland had het sambavoetbal verslagen met 1-0.

Dankzij die ene briljante actie op 2 mei 1963 van de Ajaxied Peet Petersen. Die bij Ajax in de Meer vijf jaar het creatieve tandem vormt met Piet Keizer. Petersen zit in 1964 onder Michels op de bank. Waardoor NAC alles op alles zet om hem in te lijven en het lukt. Dat lukt ook met Karel Vesters en de onvergetelijke Tommy Kaloperovic waardoor NAC in één jaar weer eredivisionist wordt. De onvergetelijke Nederland-Brazilië hangt nog in de Nederlandse hoofden.

Genieten door mooie voorzetten; dat was Petersen altijd. Tijdens de met 5-1 gewonnen wedstrijd tegen De Volewijckers op 8 mei 1966 had hij z’n dag niet. Petersen zet zich klem tussen Cees Kick, Hassie van Wijk en Wout Schaft. Hij ziet het hopeloze in, tikt de bal tegen z’n eigen been en speelt zich vrij. Biljarten op de vierkante meter. Co Adriaanse staat paf! Grijns op het gezicht; voorzet naar Kaloperovic en het is raak.

Petersen heeft het daarna nog een jaartje bij De Volewijckers geprobeerd, later is hij voor AFC gaan spelen en weer later ging hij als jeugdtrainer terug naar Ajax. Het probleem was dat hij slechte knieën had. Dr. Hans Tetzner heeft hem aan beide knieën geopereerd, maar de problemen bleven.” Peet Petersen overleed op 39-jarige leeftijd aan kanker op 27 december 1980.

Prijzenkast en erelijst:

* KNVB Beker (Ajax): 1961
Nederlands elftal:
* 4 interlands; doelpunten: 1

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Trouw, kentudezenog.nl, schravendeelr.wordpress.com, internetbode.nl, sportgeschiedenis.nl