101 Nederlandse Voetbaliconen (69) Ton Pronk

Geboren: 21 mei 1941, Amsterdam
Overleden: 26 augustus 2016, Purmerend
Positie: Verdediger
Clubs: Ajax, FC Utrecht
Actief: 1960-1974
Doelpunten: Ajax (6), FC Utrecht (1)
Nederlands elftal: 19 interlands
Trainer: Ajax (scout), VV IJsselmeervogels, Jong Ajax, Ajax (hoofdscout)

Bescheiden steunpilaar in de jaren zestig bij het Ajax dat op weg was naar de wereldtop. Vlak voor de grote successen aan de kant geschoven door trainer Rinus Michels en bouwde nog een paar af bij FC Utrecht. Leerde hem persoonlijk kennen door zijn sportzaak op het Christiaan Huygensplein, Amsterdam Oost.

Het voetbalplaatjes-boek Voetbalsterren 1971/1972 omschrijft de dan bij FC Utrecht spelende Pronk als volgt: ” Tonny Pronk kwam halverwege het seizoen van Ajax naar FC Utrecht. De Amsterdammer die bij Ajax een beetje op een zijspoor was gezet, rehabiliteerde zich volledig in de Utrechtse defensie.”


Verdediger Ton Pronk in de klassieker Feijenoord-Ajax.
foto: ANP

Anton (Ton) Pronk geboren in het eerste jaar van de Duitse bezetting in Amsterdam-Oost, werd op aandringen van buurman en oud-international Cor van der Hart op tienjarige leeftijd opgenomen bij de welpen van de club. Het leven van Ton (Tonnie) Pronk was vanaf het begin vervlochten met Ajax. .,,Lid van zo’n club mogen worden is een hele eer”, vertelde Pronk altijd. In de jeugdopleiding van Ajax speelde Pronk in verschillende jeugdelftallen. Na een succesvolle periode in de jeugd debuteerde Pronk al op 19-jarige leeftijd in de hoofdmacht van Ajax.

Hij kwam in de ploeg toen de toenmalige trainer Vic Buckingham na de vernedering in de Kuip (9-5 verlies) ingreep. In 1960 debuteerde de stevige stopperspil in het eerste elftal van Ajax in de verloren Europa Cup-wedstrijd tegen het Noorse Fredrikstad (4-3). Op 4 september maakte Pronk ook zijn debuut in de eredivisie tegen PSV (0-0). Na zijn debuut was Pronk niet meer weg te denken uit het elftal van Buckingham. Hij speelde in zijn debuutseizoen 44 wedstrijden voor de Amsterdammers. Pronk bleef een vaste waarde in het hart van de Ajax-defensie toen Rinus Michels het in 1965 overnam van Vic Buckingham.

Hij speelde jaar op jaar in de basis. In de seizoenen ‘65-‘66, ‘66-‘67 en ‘67-‘68 had hij een groot aandeel in de drie opeenvolgende landskampioenschappen. Rinus Michels was de succescoach van deze jaren.

Het daaropvolgende seizoen, ’68-’69, speelde Ajax een succesvol Europa Cup seizoen. De Amsterdammers wisten de kampioen van West-Duitsland 1. FC Nürnberg en het Turkse Fenerbahce uit te schakelen. In de kwartfinale wachtte Benfica. Met de wereldster Eusebio in de gelederen. In de eerste wedstrijd werd Ajax met 1-3 verslagen in Amsterdam. Niemand geloofde nog in een vervolg van het Amsterdamse Europese avontuur. Maar in de return klopten de Ajacieden de Portugese tegenstander met dezelfde cijfers, dankzij een weergaloze Johan Cruijff. Er volgde een beslissingswedstrijd in het Stade de Colombes in Parijs.

In die wedstrijd, op 5 maart 1969, zorgde Ton Pronk ervoor dat Eusebio onzichtbaar was. Ajax won de wedstrijd na verlenging met 0-3. Mede dankzij en sterk spelende Pronk was Ajax door naar de volgende ronde.


1967: Ton Pronk in actie tijdens de wedstrijd Ajax-Spartak Trnava (3-0)
foto: ANP

Michels leidde de ploeg niet alleen naar drie landstitels op rij, maar ook naar de eerste Europa Cup I-finale in de geschiedenis van het Nederlandse voetbal. Die finale, in Madrid tegen AC Milan, werd het hoogtepunt in de loopbaan van Pronk. En tegelijk het dieptepunt.

Ajax verloor met 4-1 van de Italianen en trainer Michels verloor het vertrouwen in de robuuste verdediger. En dat terwijl Pronk eerder nog indruk had gemaakt door in de kwartfinales tegen Benfica de Portugese vedette Eusebio uit de wedstrijd te spelen. In de zomer botste Pronk met Michels die hem een gebrek aan inzet verweet. De teleurstelling over de 4-1 nederlaag was groot, de verwachtingen groter. Na deze succesvolle periode kreeg Pronk te horen dat hij weg moest bij Ajax. Een grote teleurstelling voor de 28-jarige Amsterdammer.

Hij was teveel Ajacied om meteen te vertrekken naar een andere club. Anderhalf jaar bleef hij op het tweede plan. In december 1970 belandde Pronk bij FC Utrecht. Hier speelde hij 4 seizoenen.

Hij speelde tussen 1960 en 1970 in totaal 337 wedstrijden in het eerste elftal van Ajax, waarin hij zes doelpunten maakte. Met Ajax werd hij in de seizoenen 1965/66, 1966/67 en 1967/68 en 1969/70 kampioen en won hij in de seizoenen 1960/61, 1966/67, 1969/70 de KNVB-beker.

Nederlands elftal

Ton Pronk was naast zijn carrière bij Ajax ook succesvol in Oranje. Op 14 mei 1961 maakte hij op 19-jarige leeftijd zijn debuut tijdens de WK-kwalificatie wedstrijd tussen Oost-Duitsland en Nederland. De wedstrijd in Leipzig eindigde in 1-1. Pronk speelde 19 interlands voor Nederland. Op 7 mei 1969 was Nederland – Polen zijn laatste wedstrijd in het oranje shirt.

Scout

‘Als je lid wordt van Ajax, blijf je via een navelstreng verbonden met die club’. Pronk maakte zijn eigen woorden waar. Hij werd scout bij Ajax van 1976 tot 1985. Hij was terug op het oude nest, zijn thuis. Een aantal jaar was hij hoofdtrainer bij IJsselmeervogels, maar toen Leo Beenhakker trainer werd, keerde Pronk terug als trainer van Ajax 2.

In 1991 benoemde Louis van Gaal ‘Tonny’ als hoofdscout bij de Amsterdamse voetbalclub. Mede dankzij Ton Pronk kwamen Kanu, Finidi en Litmanen naar Amsterdam en droeg hij bij aan de grote Europese successen in die jaren. Eveneens was hij betrokken bij de komst van Cristian Chivu en Zlatan Ibrahimovic. In 2007 bereikte Pronk de pensioengerechtigde leeftijd en nam hij afscheid bij Ajax.

In 2011 ontving Ton Pronk een gouden speld ter ere van zijn zestigjarig lidmaatschap van Ajax. In tien jaar daarvan gold Pronk als een steunpilaar in de defensie van de club. Hij speelde de finale van de Europa Cup I in 1969, de aanzet voor de gloriejaren van Ajax in de jaren 70. Maar toen moest hij plaatsmaken.

Ton Pronk overleed in 2016 op 75-jarige leeftijd aan de gevolgen van de ziekte ALS.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (Ajax): 1965/66, 1966/67, 1967/68, 1969/70
* KNVB Beker (Ajax): 1960/61, 1966/67, 1969/70
* International Football Cup (Ajax): 1962
* Europacup I finale (Ajax) 1969
Nederlands elftal:
* 19 interlands

Referenties en bronnen:
Wikipedia, nos.nl, ajax.nl