101 Nederlandse Voetbaliconen (71) Johnny Rep

Geboren: 25 november 1951, Zaandam
Overleden:
Positie: Aanvaller
Clubs: Ajax, Valencia CF, SC Bastia, AS Saint-Étienne, PEC Zwolle, Feyenoord, Haarlem
Actief: 1971-1987
Doelpunten: Ajax (41), Valencia CF (22), SC Bastia (33), AS Saint-Étienne (44), PEC Zwolle (5), Feyenoord (5)
Nederlands elftal: 42 interlands; doelpunten: 12
Trainer: VV Zwarte Schapen, FC Omniworld, VV Texel ’94, RKSV Pancratius

Hij is nog altijd de Nederlander met de meeste WK-doelpunten achter zijn naam: zeven. Als voetballer lacht het leven John Rep toe. Hij is het goudhaantje van Ajax en Oranje en speelt twee WK-finales, in 1974 en 1978. Prachtige avonturen beleeft hij bij Valencia, Bastia en Saint-Etienne. Openhartig is hij over zijn actieve loopbaan, waarin het zwarte geld binnenstroomt, vrouwen zich aan zijn voeten storten en doping voor het grijpen is. Treurig wordt zijn verhaal na die gloriejaren als Rep kampt met een alcoholprobleem -hij komt zelfs in een afkickkliniek terecht- en twee huwelijken mislopen.

Zijn trainerscarrière heeft niet veel om het lijf, met clubs als De Zwarte Schapen, Sporting Flevoland, FC Omniworld, Texel’94 en RKSV Pancratius; tamelijk troosteloos voor een speler met zo’n roemrucht verleden. Rep een flamboyante persoonlijkheid, maar een hartelijke vent die wars is van sterallures, voelt zich miskend. Hij biedt zichzelf een aantal keren aan als scout bij Ajax, maar de club geeft geen sjoege. Hij blijft nog zijdelings betrokken bij de voetbalsport, als rapporteur van De Telegraaf.


Johnny Rep in actie tegen Independiente
foto: Onbekend
Nicolaas (“Johnny”) Rep is een cultheld en een van de eerste Nederlandse voetballers met het charisma van een popidool en tevens een van de meest succesvolle voetballers. Hij won in de gouden tijd van Ajax’ twee keer de Europacup I en een keer de wereldbeker, evenals twee keer de UEFA Super Cup. Rep kwam van 1973 tot en met 1981 uit voor het Nederlands voetbalelftal en speelde in de met Oranje verloren finales van het WK 1974 en WK 1978.

John Rep werd op zijn achtste jaar lid van de Zaanse club ZFC. Op zijn zestiende debuteerde hij in het eerste elftal van deze vereniging, die toen speelde in de Tweede divisie van het betaalde voetbal. Ajax ontdekte hem niet eens. Zijn oom Jan ging in 1968 naar de grammofoonplatenzaak van voorzitter Jaap van Praag in de Spuistraat in Amsterdam, met de boodschap dat er bij ZFC een geweldige voetballer in de jeugd liep. Zonder dat Johnny Rep het wist, bekeek Cor Brom, de assistent van trainer Rinus Michels, hem tijdens een wedstrijd van de interregionale jeugd tegen Haarlem. Vervolgens ontving Rep een brief thuis met overschrijvingsformulieren.

Johnny Rep ging op 16-jarige leeftijd naar Ajax. Hij beleefde grote successen met de Amsterdamse club, maar een echte Ajacied heeft hij zich nooit gevoeld. Ook vandaag de dag niet: “Ik was een echte ZFC’er uit Zaandam.” Hij debuteerde bij Ajax op 29 augustus 1971. Ajax had toen een selectie met spelers als Johan Cruijff, Ruud Krol, Dick van Dijk en Piet Keizer, maar ook Barry Hulshoff, Arie Haan, Johan Neeskens en Gerrie Mühren en zou in de jaren daarop een van de beste clubs in Nederland en ter wereld worden.

“Ik was een echte aanvaller”, zegt Johnny Rep. “Ik was snel en kon goed dribbelen. En ik had een goede neus om doelpunten te maken.” Die goede neus kwam goed van pas tijdens de terugwedstrijd om de Wereldbeker tegen het Argentijnse Independiente (1972). In Amsterdam won Ajax met 3-0. Johnny Rep scoorde twee keer als invaller voor de geblesseerde Sjaak Swart.

Rep dacht dat vanaf dat moment zijn kostje was gekocht, maar niets bleek minder waar: “Ik speelde drie dagen later weer in het tweede tegen Volendam uit, met honderd toeschouwers. Dat was allemaal niet zo leuk voor mij.”

Toen Rep met hard werken en trainen en door zijn talent in beeld kwam van de selectie, kreeg hij Johan Cruijff als mentor wat soms tot spanningen leidde omdat Rep als mens niet zo klikte met Cruijff, wel met zijn eigen jeugdheld Piet Keizer. In het veld was er wél een klik met Cruijff.

Rep vertelt in zijn biografie over de rol van Mister Ajax Sjaak Swart die hem zag als een bedreiging voor zijn vrijwel onaantastbare positie binnen Ajax en een negatief imago van Johnny verspreidde. Volgens Rep was zijn bijnaam “goudhaantje” afkomstig van Sjaak Swart en werd dat gretig overgenomen door de media. Naar Rep’s zeggen onterecht: hij was op zijn 19e al beter en sneller dan Swart, vindt hij.

Zou Rep slachtoffer zijn geworden van een bepaalde vorm van gaslighting door Sjaak Swart en de media? Moesten we geloven dat het hem allemaal maar kwam aanwaaien en is daardoor de mythe ontstaan dat Johnny Rep – nog steeds onze WK-topscorer aller tijden en één van de weinige spelers die twee WK finales speelde – een matige speler was bij wie de goals in de schoot kwamen vallen door het werk van anderen?

Wie nog eens aandachtig kijkt naar een fragment van de wedstrijd om de wereldbeker Ajax – Independiente uit 1972, de grote doorbraak van Johnny Rep. In de eerste helft zien we Sjaak Swart als een ouderwetse, vrij statische rechtsbuiten die hoge voorzetten geeft. In de tweede helft verschijnt Rep op het toneel. Het spel oogt meteen anders, moderner

Cruijff, Rep en Keizer spelen na de pauze samen de verdediging van Independiente aan gort, waarbij Cruijff uitwijkt naar links en Rep opdoemt in de spits en zo eerst de 2-0 scoort, vervolgens op de paal schiet na twee schitterende passes van Cruijff met precies het benodigde effect.

De derde goal van Ajax (tweede van Rep) is van een nog grotere schoonheid. Rep gaat precies op het juiste moment sprinten vanaf het middenveld, de steekpass van Cruijff is prachtig getimed en de afronding van de toen 20-jarige Rep, die op volle snelheid met een kwikzilverachtige voetbeweging de keeper op het verkeerde been zet, is subliem.

Maar goed, een icoon als Sjaak Swart speel je natuurlijk niet zomaar uit het elftal. Dat lukte het volgende jaar wel. In de gewonnen Europa Cup-finale tegen Juventus scoorde hij het enige en winnende doelpunt. Het was voor de derde maal op rij dat de Amsterdammers het belangrijkste Europese bekertoernooi wonnen.

Het succes voor Rep kon niet meer op: “Ik was 21, toen had ik de Wereldbeker gewonnen en de Europa Cup. En een jaar later stond ik ook in de finale van het WK.”

Reps bijnaam het goudhaantje dankte hij aan het vermogen om te scoren op beslissende momenten. Hij drukte als spits zijn stempel op de returnwedstrijd om de wereldbeker in 1972 tegen het Argentijnse Independiente met twee van de drie Ajax-doelpunten (3-0). In 1973 zorgde hij voor de beslissende 1-0 in de Europacup I-finale tegen Juventus.

Bij Ajax speelde hij met de iconen Johan Cruijff en Piet Keizer. Hij won met de Amsterdamse club twee keer de landstitel, de nationale beker, twee keer de Europa Cup I, twee keer de Europese Super Cup en de Wereldbeker.

In 1975 vertrok Rep van Ajax naar Valencia, zijn opvolger bij Ajax werd rechterspits Tscheu La Ling. Daarna speelde Rep nog voor SC Bastia, AS Saint-Étienne, PEC Zwolle, Feyenoord en HFC Haarlem.

Met het Zuid-Franse Bastia (Corsica), haalde Rep in het seizoen 1977/78 de finale van de UEFA Cup, die werd verloren van PSV (0-0, 3-0), dat onder andere coach Kees Rijvers en spelers als Willy van der Kuijlen, Willy en René van de Kerkhof, Adrie van Kraaij, Harry Lubse en Jan Poortvliet in de gelederen had. In het seizoen 1978/1979 kreeg Rep bij Bastia gezelschap van de bij Feyenoord vertrokken Wim Rijsbergen. Vanaf medio 1979 speelde Rep samen met onder andere Michel Platini en Santini voor het Zuid-Oost-Franse Saint-Etienne. In het seizoen 1980/1981 werd Saint-Etienne kampioen van Frankrijk.

Bij PEC Zwolle werd Rep in 1983/84 met zijn oude ploegmakker Piet Schrijvers herenigd. Met Feyenoord eindigde Rep in 1984/85 en 1985/86 als derde in de Nederlandse Eredivisie.

Rep speelde nog in het eerste zaterdagteam van ZFC, waarmee hij in 1990 de fusie tot Hellas Sport Combinatie meemaakte.

Nederlands elftal

Op het WK 1974 maakte Rep deel uit van een voorhoede met Johan Cruijff en Rob Rensenbrink. Het Nederlands elftal scoorde op dit toernooi vijftienmaal en kreeg drie treffers tegen (doelsaldo +12) en Oranje maakte onder aanvoering van Johan Cruijff en coach Rinus Michels naam met het totaalvoetbal en werd tweede.

De successen bij Ajax waren gewoon geworden, maar die bij Oranje zeker niet. “We hadden niet verwacht dat we zover zouden komen”, herinnert Rep zich. “De eerste wedstrijd was tegen Uruguay in Hannover. Het hele stadion was oranje. Dat gaf ons een geweldige kick. Toen wonnen we met 2-0. En ik maakte toevallig die twee doelpunten.”

Uiteindelijk bereikte Oranje de finale na een letterlijk zwaar bevochten overwinning tegen wereldkampioen Brazilië. Maar in de finale tegen het gastland ging het tenslotte toch mis.

Rep: “Onze nekslag is die 1-0 geweest binnen een minuut. Toen hebben we die bal een half uur rondgespeeld. We vergaten die 2-0 te maken. Toen kregen we een onterechte penalty tegen. En daarna ging-ie er gewoon niet meer in. Ik had er ook wel een paar kunnen maken. Wakker heeft Rep niet gelegen van de gemiste kansen, maar toch heeft hij er nog vaak aan teruggedacht. Ook aan de verloren finale vier jaar later tegen Argentinië: “Dan denk je verdorie, we hebben twee finales verloren die we helemaal niet hadden hoeven te verliezen.”


In de WK-finale van 1978 tegen Argentinië kopt Johnny Rep net naast. Vlnr: Rob Rensenbrink, Daniel Passarella, Ernie Brandts, Rep en Alberto Tarantini
foto: ANP
Rep redde in het derde en tevens laatste duel in de eerste pouleronde het Nederlands elftal in 1978 met een doelpunt tegen Schotland (beperkte 2-3 nederlaag) van een voortijdige afgang op het wereldkampioenschap in Argentinië. Hier breekt Rep de Schotse verdediging door vanuit zijn rechtsbuitenpositie het middenveld op te stomen en daar verwoestend uit te halen.

In de eerste twee duels van de 1ste pouleronde had waren de uitslagen: Nederland-Iran 3-0, Nederland-Peru 0-0; Nederland speelde toen met een sterk verouderd team, en het tempo lag met name tegen Peru veel te laag. Nederland ging op doelsaldo door naar de tweede pouleronde, waarin na een verjongingskuur, onder meer Oostenrijk met 5-1 werd verslagen. In dit duel scoorde Rep 2 maal. Ook zonder Johan Cruijff finishte Nederland op het WK 1978 wederom als 2de, zij het met een minder imposant doelsaldo dan op het WK 1974 (+5 (15 voor- en 10 tegen-goals) op het WK 1978).

Het laatste toernooi dat Rep met het Nederlands elftal speelde was het EK 1980 in Italië. Nederland slaagde er in de pouleronde net niet in zich te kwalificeren voor de volgende ronde. Tegen Griekenland werd met 1-0 gewonnen, tegen West-Duitsland werd na een snelle 3-0-achterstand uiteindelijk dankzij goals van Willy van de Kerkhof en Rep de schade beperkt tot een 3-2 nederlaag, tegen Tsjechoslowakije was de uitslag 1-1.

Zijn laatste interlands speelde Rep tussen maart 1981 en november 1981. Met name door twee kleine uitnederlagen (2-1 en 1-0) in de kwalificatiewedstrijden eind 1980 tegen Ierland en België, waar Rep niet in meespeelde, wist het Nederlands Elftal zich net niet te kwalificeren voor het WK 1982 in Spanje.

In totaal scoorde Rep twaalf keer voor Nederland (1973-1981) en vijftig keer voor Ajax (1971-1975). Met zeven doelpunten verdeeld over twee WK’s is Rep nog altijd topscorer aller tijden van Oranje op WK-eindronden.

Als trainer

Als trainer is Rep niet verder gekomen dan de amateurclubs VV Zwarte Schapen, FC Omniworld, vv Texel ’94 en RKSV Pancratius. Mogelijk heeft zijn reputatie als “Pietje Bell” en “Don Juan” hem daarbij in de weg gezeten. Zijn onrustige stapgedrag leidde tot twee echtscheidingen, die hem niet in de koude kleren gingen zitten. Door de weinig succesvolle trainerscarrère werd Rep gekweld door frustraties, hij voelt zich miskend. Hij volgde de trainerscursus met Willem van Hanegem, Arie Haan, Huub Stevens, Ronald Spelbos en Wim Rijsbergen. Rep zakte als enige, terwijl Van Hanegem een extra stage moest lopen bij zijn vriend Jan Boskamp, destijds trainer van Anderlecht.

Een groot deel van zijn als speler vergaarde fortuin raakte Rep kwijt, waardoor hij uiteindelijk terecht kwam in een klein appartementje in de Zaanstreek. Hij overleefde dankzij het Schnabbelcircuit (in voetbalkantine’s trad hij op met de Johnny Rep Quiz met een begeleider) en door een baantje als spelersrapporteur bij de Telegraaf.

Naar eigen zeggen had Rep graag een rol gespeeld als scout bij Ajax en heeft hij vele bruikbare tips gegeven (zo vond hij al twee jaar voordat Ajax de beslissing nam al dat Hakim Zyech gekocht moest worden) maar komt hij er niet doorheen in de pikorde van Ajax, dat zoals bekend al jaren door een veel te ingewikkelde management- en bestuursstructuur wordt geteisterd waar ook de zogenaamde Cruijff-revolutie weinig aan kon veranderen. Cruijff zelf haakte dan ook kort voor zijn dood teleurgesteld af.

Johhny Rep: Buitenbeentje

Het levensverhaal van Johnny Rep die als jongeling vanaf 1972 deel uitmaakte van het Gouden Ajax en daar op enig moment de positie van Mister Ajax Sjaak Swart als rechtsbuiten overnam, is alom bekend en werd door Johan Derksen beschreven als “een film”. De stervoetballer van Ajax en Oranje vertrok in 1975 naar het buitenland waar hij achtereenvolgens speelde voor Valencia (twee jaar), Bastia (twee jaar) en Saint Etienne (vier jaar) waar hij tot de dag van vandaag een cultheld is.

Gewend geraakt aan een bourgondische levensstijl en een wijntje bij het eten in de zuidelijke landen, kwam womanizer Rep na zijn spelerscarrière in een vrije val terecht waar geld, drank, drugs en vrouwen een rol speelden, om met oud-Ajax trainer George Knobel te spreken. Hij nam op advies van zijn eerste vrouw en jeugdliefde Trudy contact op met een psychiater om wat aan zijn alcoholprobleem te doen. Een zomer lang verbleef hij in een afkickkliniek op de Veluwe.

Het boek Johnny Rep. Buitenbeentje (zijn tweede biografie) werd in november 2016 uitgebracht: Johnny Rep. Buitenbeentje, van de hand van Mark van den Heuvel. beschrijft de levensloop van Rep, zijn eigen commentaar daarop en dat van vrienden en bekenden, zonder te vervallen in een opgeheven vingertje of moralisme.

Het wordt duidelijk dat Rep uiteindelijk tegen zijn zin in twee huwelijken verspeelde door zijn eigen losbandige gedrag, de eerste met zijn eerste vrouw en jeugdliefde Trudy met wie hij twee kinderen heeft (inmiddels veertigers), de tweede met ene Paula waarmee hij een jongere zoon heeft, maar hun korte huwelijk liep uit op een vechtscheiding, met de zoon als kind van de rekening. Met Trudy is nog steeds een vriendschappelijke band.

De scheiding kostte hem opnieuw een vermogen, waardoor hij zijn huis moest verkopen. Om niet dakloos te worden betrok hij, met de eveneens net gescheiden ex-Feyenoorder André Stafleu, een appartement in Zaandam. Daarna verbleef Rep veel op een kamer boven café-restaurant Henk-Jan Klok in De Koog op Texel, waar zijn vriend woont, de dichter Theun de Winter.

Aangezien Johnny Rep ook maar een mens is kwam hij als gevolg van zijn gebroken huwelijken in een jarenlange depressie (flink dippie in Rep’s woorden) terecht. Sinds enkele jaren lacht het geluk Rep weer toe, een geluk dat hij heeft gevonden met de Nederlandse Annabel van Nieuwenhuizen, een gescheiden vrouw met drie kinderen die een restaurant heeft in Spanje, waar het stel de grootste tijd van het jaar leeft.

Annabel heeft de rusteloze Rep enigszins getemd (niet helemaal qua drankgebruik en andere rebellenstreken want dat lukt nooit, blijkt uit het boek). Zij kan de plagerige charmeur die Rep is op waarde schatten.

De Franse popgroep Mickey 3D heeft in 2004 een tribuutsingle voor Rep uitgebracht. Het lied gaat over Reps eerste match voor AS Saint-Étienne in 1979. De “ASSE” was toentertijd een arbeidersclub en Rep was de eerste sterspeler die voor relatief veel geld aangekocht werd. De supporters waren sceptisch, maar binnen 90 minuten in de UEFA Cup wedstrijd tegen Widzew Lódz werd hij, na het maken van een hattrick, de ‘blonde engel’ genoemd. De jazzpianist en componist Leo Cuypers schreef in 1974 een stuk dat hij de Johnny Rep Suite noemde.

Johnny Rep was gewend met zijn shirt over de broek te spelen, net zoals Ruud Krol, Michel Platini en Jesper Olsen.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (Ajax): 1971/72, 1972/73
* KNVB Beker (Ajax): 1971/72
* Europa Cup I (Ajax): 1971/72, 1972/73
* UEFA Super Cup (Ajax): 1972 en 1973
* Wereldbeker voor clubteams (Ajax): 1972
* Division 1 (AS Saint-Etiénne): 1980/81
Nederlands elftal:
* 42 interlands; doelpunten: 12
* Wereldkampioenschap voetbal zilver: 1974 en 1978
* Europees kampioenschap brons: 1976
* EK 1980
Individueel
* France Football “Beste buitenlandse speler van de Ligue 1” prijs: 1978

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, Voetbal International, nhnieuws.nl, jangajentaan.wordpress.com