101 Nederlandse Voetbaliconen (75) Lex Schoenmaker

Geboren: 23 augustus 1947, Den Haag
Overleden:
Positie: Aanvaller
Clubs: ADO Den Haag, San Francisco, Feyenoord, FC Den Haag, Edmonton Drillers, Fort Lauderdale
Actief: 1965-1981
Doelpunten: ADO Den Haag (54), San Francisco (1), Feyenoord (49), FC Den Haag (43), Edmonton Drillers (6), Fort Lauderdale (8)
Nederlands elftal:
Trainer: VCS, FC Volendam (assistent), ADO Den Haag, Dordrecht’90, Al-Hilal (assistent), TOP Oss, Al-Jazira Club, ADO den Haag

Sexy Lexie wordt hij genoemd, een vondst van, naar verluidt, tv-presentatrice Viola Holt-van Emmenes. Tijdens de presentatie van een boek over ADO Den Haag vertelt ze in 2012 dat ze op die naam is gekomen door de flair van de aanvallende middenvelder. “Ook door zijn wapperende haren, hoor. Meer niet, want ik ben wel een avond met Johan Cruijff uit geweest, maar nooit met Lex.”

Lex Schoenmaker verlaat ADO en Den Haag meerdere keren, maar nooit voor lang. Hij heeft er diverse functies en kan de club niet missen. Zijn hoogtijdagen als voetballer beleeft hij elders, bij Feijenoord. Met die club wint hij in 1974 de UEFA Cup. Zo’n doelpuntenmaker als Schoenmaker hebben ze in Den Haag nooit meer gehad. Met de stoere verdediger Aad Mansveld, de driftige middenvelder Dick Advocaat en de kale rechtsback Theo van den Burcht vormt hij het fundament van een onvervalst Haagse ploeg die in het begin van de jaren zeventig de top van de eredivisie bestormt.


Lex Schoenmaker is zijn shirt kwijt na de bekerzege op Ajax in 1968
foto: Beeld / ADO

Alex “Lex” Schoenmaker begon zin voetbalcarrière bij de Haagse amateurclub VDS. “Mijn vader was daar voorzitter. En dan ga je met hem mee achter op de fiets.”. ADO scout hem beginjaren zestig als hij op zestienjarige leeftijd zijn debuut maakt in het eerste van Vooruitgang door Samenspel,

Bij ADO maakt hij zijn debuut in het 1e elftal op 18-jarige leeftijd in het seizoen 1965-1966. Dit onder leiding van trainer Ernst Happel tijdens de intertotowedstrijd IFK Gotenborg-ADO. In zijn eerste competitiewedstrijd tegen DOS wist hij uit een pingel te scoren.

Na een jaar in de betaalde jeugd – zoals Onder 19 toen heette – haalde trainer Ernst Happel hem bij de selectie. Schoenmaker spreekt vol bewondering over de eigenzinnige Oostenrijker. “Hij heeft me helemaal gekneed om in het eerste elftal te komen.” Schoenmaker debuteert in een duel om de Jaarbeursstedenbeker, een voorloper van de Europa League. “Du spielst”, zei hij. “En dat was het.”

Onder leiding van Happel groeit ADO in de jaren zestig uit tot de nummer drie van Nederland. “Hij was zijn tijd ver vooruit”, zegt Schoenmaker. “Rinus Michels lag hier in de bosjes om naar de training van Happel te kijken. Hij was niet alleen tactisch heel sterk, we hadden ook een hele goede conditie.”

Happel komt in 1962 naar Den Haag. Halverwege de jaren zestig, brengt hij vers bloed in het elftal met veel jonge Haagse spelers. Schoenmaker dreunt ze zo op. “Theo van der Burgh, Aad Mansveld, Harrie Vos, Rene Pas. Henk Houwaart. Voorin speelden Limburger Harrie Heijnen en de Brabanders Kees Aarts en Lambert Maassen, de zuidelijke voorwaartsen. Keeper Ton Thie werd bij Hermes DVS weggehaald. Een jaar later kwam Kees Weimar er nog bij. Een aanstormend talent.” Dat elftal moet afrekenen met een bekertrauma. ADO staat van 1959 tot 1968 liefst vijf keer in de finale. Vier gaan er verloren, tegen achtereenvolgens: VVV (1959); Willem II (1963); Fortuna ’54 (1964) en Sparta (1966).

In 1968 moet het gebeuren voor ADO. “Dat leefde enorm”, zegt Schoenmaker. “Deze keer laten we ons de cup niet ontnemen.” Maar de tegenstander is de zwaarst denkbare: Ajax, dat met Cruijff, Keizer en Michels op het punt staat de wereld te veroveren. Een week voor de finale treffen beide clubs elkaar ook; in De Meer voor de laatste competitiewedstrijd van het seizoen. Ajax moet winnen om kampioen te worden en ADO heeft daar belang bij omdat het dan zeker Europa Cup 2 speelt.

Volgens Schoenmaker is daar over gesproken door de trainer Happel en Michels. “Zo van: als wij kampioen worden, dan wordt het voor ons makkelijker om een week later in het Zuiderpark de teugels te laten vieren.” ADO deed het rustig aan in Amsterdam, hoewel de ploeg nog wel 1-0 voor kwam. Schoenmaker: “Daar is Happel nog boos over geworden in de rust.” Ajax repareert de achterstand snel en de titel komt in de tweede helft nooit meer in gevaar.

Het Zuiderpark stroomt op 3 juni 1968 vol voor de bekerfinale. De ambiance inspireert niet alleen ADO. Schoenmaker: “Het zit ook helemaal niet in de natuur van de Ajacieden om het rustig aan te doen. Die wilden na de titel ook de beker. Prima natuurlijk, maar dat hebben wij niet toegelaten.” Schoenmaker opent de score. “Als diepste middenvelder kwam ik vaak in de zestien. De bal kwam terug van de lat na een schot van Harrie Heijnen en ik roste hem erin.” Kees Aarts volgt al snel met de 2-0, maar na de aansluitingstreffer van Piet Keizer wordt het spannend. “We hebben nog even in het gedrang gestaan, maar we speelden heel gedreven.”

De ontlading in het Zuiderpark is groot. Na vijf finales wint ADO eindelijk de eerste prijs in het betaalde voetbal. Voor je het weet loop je dan in een blootje over het veld. Een dag later schrijft de Haagse Courant dat de supporters de shirts van de spelers aan stukken scheuren. De reepjes groene stof worden thuis als relikwieën gekoesterd. Een tastbare herinnering die bij ADO altijd ontbreekt. Zelfs als de club in 1975 de KNVB Beker onder de naam FC Den Haag voor de tweede keer wint, blijft de prijzenkast leeg.

Zonder Lex Schoenmaker was dat altijd zo gebleven. “Binnen ADO bestond het fabeltje dat die beker nog ergens moest zijn. Ik ben er toen ingedoken en wat bleek: in die jaren kregen bekerwinnaars geen replica zoals nu. Bij de KNVB vertelden ze dat je die wel kunt bestellen, alleen zijn de kosten – 5200 euro – voor de club.” ADO vindt dat best veel geld, maar het idee laat Schoenmaker niet los. Op trainingskamp in Spanje liet ik dat vallen bij een aantal sponsors. En van hen – Richard Verheij – zei toen: ‘Joh Lex, maak je niet druk. Als jij die beker regelt, dan zorg ik ervoor dat het geld er komt.”

‘De Dennenappel’ schittert nu in het ADO Museum. “Ik vind het een mooie trofee”, zegt Schoenmaker terwijl hij de beker in de vitrine bewondert. Hij zou ook graag een tweede willen. “Misschien dat er nog een oud ADO-‘er ergens wat onbeheerd geld heeft liggen”, zegt hij lachend. Maar die ene maakt hem niet minder trots. “We zijn niet een club die in honderd jaar tientallen bekers zal winnen. Ik heb er toch aan meegeholpen, dat we deze kunnen tonen.”

Hij vertrok in het seizoen 1971/72 naar Feyenoord. Daar bleef hij vier jaar. Voor de Rotterdamse club scoorde Schoenmaker negentien doelpunten in Europees verband. Een record dat vandaag de dag nog altijd staat. In 1974 was Schoenmaker Europees topscorer met tien goals. uiteraard ontbrak hij in 1974 ook niet, toen Schoenmaker in De Kuip tegen Tottenham de UEFA Cup won. Na zijn Rotterdamse avontuur eindigde hij zijn carrière door terug te keren in Den Haag, nu FC Den Haag, en speelde tot 1982 in het Zuiderpark of stond in elk geval op de loonlijst van de club uit Den Haag.


1974: Lex Schoenmaker (midden) in actie voor Feijenoord tegen AZ’67 4-0
foto: Bert Verhoeff / Anefo

In het seizoen 1975/76 was hij samen met Aad Mansveld Europees topscorer met zes doelpunten. In zijn tweede periode in Den Haag werd hij een paar termijnen uitgeleend aan de Amerikaanse voetbalclub Fort Lauderdale Strikers en het Canadese Edmonton Drillers. In totaal scoorde hij in zijn actieve voetballoopbaan 144 eredivisiegoals en 25 Europese doelpunten.

Onderbroken door een uitstapjes naar Feyenoord, Amerika en het Midden-Oosten loopt Schoenmaker al ruim vijftig jaar rond op de club. Hij was er speler, trainer, elftalleider en ambassadeur.

In 1982 schakelde hij van speler over naar trainer bij FC Den Haag. Dit werd het begin van zijn trainersloopbaan. Hij was hier tot 1987 assistent van Rob Baan. Hij had daarna nog verschillende banen bij verschillende clubs, al deze banen waren assistent-trainer- schappen. In 1994 werd hij voor het eerst hoofdtrainer bij een club. Dit was bij zijn grote liefde FC Den Haag, waar hij aanvankelijk begon als assistent van Nol de Ruiter, maar al na twee weken het stokje van hem overnam.

In 1995 vertrok hij naar Dordrecht’90 om vervolgens na een paar maanden in het seizoen te vertrekken naar Al-Hilal in Saoedi-Arabië met Willem van Hanegem. Na drie jaar TOP Oss en nogmaals een jaartje Midden-Oosten, keerde hij in 2000 terug bij ADO Den Haag waar hij een trainersduo vormde met Rinus Israël. Later vertrok Israël en behield Schoenmaker samen met Raymond Atteveld en Marco Gentile ADO Den Haag in 2003/04 voor de Eredivisie.

In 2004 gaf hij het stokje over aan Frans Adelaar die naast hem kwam werken. Toen Adelaar in november 2006 werd ontslagen moest Schoenmaker weer optreden als ad-interim. In 2007 werd hij opgevolgd door Wiljan Vloet. Schoenmaker is nu adviseur en clubambassadeur bij ADO Den Haag.

In het kader van 60 jaar Eredivisie in 2016, verrichten clubiconen in speelronde 5 de aftrap van de eredivisiewedstrijden. Bij de uitwedstrijd van ADO tegen Feyenoord werd Schoenmaker namens de Hagenezen naar voren geschoven.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 was hij lijstduwer van het CDA in Den Haag.

Op 27 januari 2014 ontving ADO-icoon Lex Schoenmaker de oeuvreprijs van het Haagse Sportgala. De prijs werd overhandigd door wethouder Karsten Klein. Schoenmaker kreeg de prijs vanwege zijn zeer vele verdiensten als o.a. speler en trainer voor ADO Den Haag. Op zondag 5 november 2017 werd aan Lex Schoenmaker de Haagse Sportpenning overhandigd. Schoenmaker ontving deze onderscheiding vanuit respect en waardering voor meer dan vijftig jaar inzet voor de ADO (FC) Den Haag en de ambassadeursrol die hij daarbij vervulde.

Wie met Lex Schoenmaker door het ADO-stadion loopt, moet geen haast hebben. Iedereen houdt hem aan voor een praatje. En voor iedereen maakt Schoenmaker even tijd met zijn onvervalste Haagse tongval. De term clubicoon wordt nog wel eens misbruikt, maar Lex Schoenmaker is een echte. Niet voor niets siert zijn portret de stadionmuur bij de harde kern, naast dat van generatiegenoot Aad Mansveld, die andere Haagse voetbalgrootheid.

Desalniettemin werd clubicoon Lex Schoenmaker door ADO Den Haag-directeur Jan Willem Wigt in 2015 verteld dat hij zich niet langer met technische zaken mag bemoeien. ‘Ook iconen hebben een beperkte houdbaarheid’, reageert Schoenmaker bitter in gesprek met VI. ‘Sinds juli is John Metgod technisch manager. Wat ik er ook over zeg en van vind, het is niet anders.’

Schoenmaker, die als speler furore maakte bij ADO en later in drie verschillende periodes trainer was, wil zijn club niet in diskrediet brengen. ‘Ik vind het jammer dat ik het technische gedeelte aan mij voorbij moet laten gaan. Zij kiezen hiervoor. Maar advies kost niets. Als ik er nou de ballen verstand van had…’

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Eredivisie (Feijenoord): 1973/74
* KNVB Beker (ADO Den Haag): 1967/68
* UEFA Cup (Feijenoord): 1973/74
* Intertoto Cup (Feijenoord): 1973
Assistent trainer:
* Arabische Champions League (Al-Hilal): 1995, 1996
Individueel
* Topscorer UEFA Cup: 1973/74

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, knvb.nl, kentudezenog.nl