101 Nederlandse Voetbaliconen (78) Kick Smit

Geboren: 3 november 1911, Bloemendaal
Overleden: 1 juli 1974, Haarlem
Positie: Linksbuiten
Clubs: RCH, Haarlem
Actief: 1932-1955
Doelpunten: Onbekend
Nederlands elftal: 29 interlands; doelpunten 26
Trainer: Haarlem, RCH, HBC, Alkmaar ’54, Aalsmeer en Wijk aan Zee

De beste voetballer die HFC Haarlem ooit heeft voortgebracht beschikt over een mooie bijnaam: de Swerver. Smit is niet op één positie vast te pinnen, met zijn enorme actieradius bestrijkt hij het hele veld. Hij laat vooral anderen beter spelen, dat zit opgesloten in zijn sociale karakter. Toch weet hijzelf ook wel raad met kansen getuige zijn 26 goals in 29 interlands. Hij is de eerste Nederlandse doelpuntenmaker op een WK-eindronde.

Als ‘Nederlands voetballer nummer één’ wordt hij omschreven door de legendarische sportverslaggever ir. Ad van Emmenes. “Technisch en tactisch en mentaal was hij lange jaren onze meest volmaakte speler.”. Zijn bescheidenheid zit hem ook in zijn carrière in de weg. Menigmaal krijgt hij aanbiedingen van buitenlandse clubs, met name uit Engeland, maar hij blijft Haarlem trouw. Wel speelt hij soms stiekem wat potjes mee op zaterdag bij Wolverhampton Wanderers, terwijl hij op zondag gewoon weer in de basis bij Haarlem staat. Een bestuurslid van de club komt erachter als hij op de schoorsteenmantel een in Engeland gemaakte foto ziet, maar sancties blijven uit. Haarlem en Smit kunnen niet zonder elkaar.

Tot op hoge leeftijd draaft Smit op in het eerste, voor het laatst in het seizoen 1954-1955, hij is dan inmiddels 43 jaar. Later wordt hij trainer, het wekt geen verbazing dat ook Haarlem onder de clubs zit waar hij oefenmeester is.


Kick Smit Haarlemse voetballegende.
foto: H. Sagers / ANP

Johannes Chrishostomus (“Kick”) Smit werd op een steenworp afstand van het terrein van HFC Haarlem geboren. Een club waar hij al vroeg verknocht aan raakte en waarbij hij later furore maakte. De katholieke kerk speelde een belangrijke rol in zijn leven. Zijn eerste voetbalclub Geel Wit was dan ook een roomse club. Een andere club was absoluut niet toegestaan. Op 14 jarige leeftijd stapte Kick Smit over naar een andere club, de rooms katholieke Sport Vereniging Onze Gezellen. Zeven jaar later maakte hij de overstap naar RCH. Dit was geen roomse voetbalclub en om die reden kreeg hij last van geloofsgenoten. Hij werd beschouwd als een afvallige. Bij RCH legde hij wel de basis voor zijn mooie carrière.

Op 22 jarige leeftijd ging zijn wens in vervuiling: hij ging voetballen voor HFC Haarlem. In 1934 speelde de technisch begaafde linksbinnen Smit zijn eerste wedstrijd voor Haarlem. Hetzelfde jaar debuteerde Kick Smit in het Nederlands elftal in een wedstrijd tegen België. Hij scoorde meteen twee goals.

Er mocht in die tijd niet worden betaald, maar Kick kwam ‘in dienst’ bij de Kousenfabrikant Hin. Smit zou in die tijd enkele duizenden gulden hebben ontvangen voor het planten van boompjes rond het urinoir van het Haarlem-terrein. Bij Haarlem ontwikkelde hij zich tot een complete voetballer. In 1940 ruilde hij zijn club Haarlem in voor de rooms katholieke club HBC. De letters HBC stond voor Heemstede Berkenrode Combinatie en deze club kwam uit in de hoogste gewestelijke klasse van de Rooms Katholiek Voetbalbond. De club behoorde niet tot de voetbalorganisatie NVB en dit betekende een voorlopige einde van zijn interlandloopbaan. Het niveau was wel minder dan Kick Smit gewend was, maar Kick genoot als speler/trainer bij deze club.

Het was wel een opmerkelijke overgang waarbij de invloed van de Rooms Katholieke kerk een rol speelde. Zijn overstap had echter ook te maken met maatschappelijke zekerheid. De Haarlemse uitgeverij Spaarnestad, een rooms-kathokliek bedrijf, bood Smit namelijk een baan aan als hij als voetballer bij HBC ging voetballen en als trainer bij andere rooms katholieke clubs ging werken. HBC werd dat eerste jaar kampioen van de gewestelijke afdeling. Helaas, de oorlog maakte een einde aan de kampioensrace.

WO II brak de carrière van de geniale speler in twee episoden. In de vooroorlogse liet hij bij HFC Haarlem zijn beste spel zien, er na behaalde hij zijn grootste succes: Smit werd in 1946 met de club landskampioen. Na de oorlog keerde de 33e jarige Kick Smit weer terug bij HFC Haarlem (de Roodbroeken) en hij voerde zijn club Haarlem in 1946 naar het landskampioenschap. Smit was hart en ziel van HFC Haarlem in de na-oorlogse jaren.

Een opzienbarend feit was dat Haarlem in het kampioensjaar alle wedstrijden had gewonnen met uitzondering van de thuiswedstrijd tegen Ajax (met o.a. Rinus Michiels). Deze wedstijd ging met 0-8 verloren. Een unicum in de score-lijsten van kampioenen van Nederland. Het kampioenschap van Nederland werd behaald in de wedstrijd tegen Heerenveen (met o.a. Abe Lenstra) . Het was een welverdiende overwinning van 2-0 en Kick Smit besliste de wedstrijd met een harde en onhoudbare kopbal.

Haarlem was voor het eerst in zijn bestaan landskampioen. In 1950 en wel op 8 augustus nam Kick Smit op 38 jarige leeftijd in een wedstrijd tegen Ajax afscheid van het voetbal. bij zijn afscheid zij hij: “ik vind het jammer dat ik niet 15 jaar jonger ben. Zo’n Wilkes, De Harder en Appel kun je geen ongelijk geven”. Dit drietal ging voor geld voetballen in het buitenland. Enkel jaren na zijn afscheid werd het betaald voetbal in Nederland ingevoerd. Smit zou rijk geweest zijn als dat in zijn tijd was gebeurd.

Vóór Beb Bakhuys (Nederlands ‘eerste’ profvoetballer) had hij al de kans naar het buitenland te gaan, naar Wolverhampton Wanderes, Nowich City of Charlton Athletic. In het geheim heeft hij zelfs proefwedstrijden voor deze clubs gespeeld. Op zaterdag ging hij met de boot naar Engeland en de volgende dag speelde hij gewoon voor Haarlem. Hij kon bij de Wolves een contract tekenen van 36.000 gulden. In die tijd een groot vermogen. Helaas voor Kick Smit ging dit avontuur niet door. In die tijd kregen namelijk voetballers uit het buitenland van de Engelse voetbalbond geen werkvergunning. Ze mochten zelfs niet beschikken over een vaste woon- of verblijfplaats in Engeland. Door elke week te verhuizen, kon de regels worden omzeild. Kick voelde hier niets voor.

Het amateurisme vierde in die tijd in Nederland nog hoogtij en een transfer als beroepsvoetballer naar het buitenland werd ook beschouwd als pure landverraad. Kick Smit was hier gevoelig voor. De KNVB heeft hem ervan weerhouden Nederland te verlaten met de belofte dat na zijn voetballoopbaan een fuctie zou krijgen binnen de KNVB. Deze belofte werd nooit nagekomen. Kick Smit heeft altijd betreurd dat hij het contract van Wolverhampton Wanderes nooit heeft getekend, hij durfde het niet aan!. “Het is de grootste fout in mijn leven geweest dat ik dat niet heb gedaan”, aldus Kick Smit.

Kick Smit is de beroemdste voetballer die Haarlem heeft voortgebracht. Hij was waarschijnlijk nóg beroemder geworden als zijn loopbaan niet was onderbroken door de Tweede Wereldoorlog. Als voetballer was Smit zijn tijd ver vooruit. Officieel was hij linksbinnen, maar tijdens de wedstrijd dook hij overal op het veld op. Hij dankte er zijn bijnaam aan: ‘de swerver’. In het jargon van het hedendaagse voetballer zou de tactisch sterke Smit een multifunctionele voetballer heten.

In zijn periode onbetwist de beste speler van ons land en in de jaren dertig en veertig was hij de sterspeler van HFC Haarlem. De welbespraakte Smit kon alles, maar was te goed voor deze wereld. Kees Rijvers zei over hem: “Hij was de aardigste en eenvoudigste jongen die men zich kan voorstellen, en ik keek tegen hem op omdat ik hem een geniale speler vond”. Hij was een brave speler die nooit schold, het zelden aan de stok had met zijn collega voetballers en de beslissingen van de scheidsrechter respecteerde. Kick was een fantastisch mens en had een groot rechtvaardigheidsgevoel. Kick Smit had het vermogen zich zowel bij winst als verlies heel groot te tonen. In dit opzicht is hij misschien nog meer dan Faas Wilkes of Abe Lenstra de wondermidvoor.

Technisch was hij uitstekend en nadat hij, door vele en trouwe training – indoortraining vooral – wat van zijn oorspronkelijke stijfheid was kwijtgeraakt, was hij ook soepeler en vlotter geworden. Smit beschikte over een perfecte wreeftrap en had het voetbal in iedere vezel van zijn lijf zitten. Enorm zoveel werk als Kick Smit verzette, zóveel, dat zijn uithoudingsvermogen in het laatste kwartiertje wel eens te kort schoot. Een werkezel, die pure klasse verbond met een ideale spelopvatting. Hij speelde tijdens de wedstrijd zowel in de middenlinie als in de voorhoede en werd mede daardoor beschouwd als een ’12e man’ van het elftal. Zijn medespelers kregen de scherpste ballen als op een presenteerblaadje van de Haarlemmer.


November 1937: Kick Smit als aanvaller bij Oranje gaat stevig door op de doelman Hoscheid van Luxemburg.
foto: Onbekend

Nederlands elftal

Smit had vroeger als speler van RCH reeds de aandacht getrokken, getuige zijn verkiezing in B-ploegen e.d. Zijn optreden in Haarlem bracht hem echter vrij gauw op de voorgrond en de tijd was gekomen dat de Keuze-Commissie van de Nederlandse-Elftal-club hem de kans gaf. Zijn debuut in het Nederlands elftal was op 11 maart 1934 tegen België. Deze wedstrijd werd gewonnen met 9-3 en Kick Smit scoorde twee keer. Het was de derby der Lage Landen die bekend werd door een ander doelpunt, namelijk de welbekende snoekduik van Beb Bakhuys Het was het eerste optreden van het Gouden Binnentrio: Kick Smit, Beb Bakhuys en Leen Vente. Dit binnentrio maakte van Nederland een behoorlijk voerballand. Oranje kwam in 1934 zelfs tot de eindronde van het WK in Italië.

Kick werd de spel- en grappenmaker van het Nederlands elftal. Een anekdote over Kick Smit gaat over het ontbijt in het trainingskamp tijdens de WK in 1934 en Kick ineens een haan nadeed. Tijdens zijn gekraai lagen alle spelers onder de tafel van het lachen.

Maar het was niet allemaal zo vrolijk in Italië. Mede door interne ruzies werd de wedstrijd tegen Zwitserland verloren en kon Oranje als vrij vroeg weer naar Nederland terugkeren. Eind 1946 speelde hij zijn laatste interland en wel tegen Engeland, de interland in Huddersfield. Deze wedstrijd werd verloren met 8-2 en is de geschiedenis ingegaan als het einde van de oude opstelling met slechts twee verdedigers. In de ‘slachting te Huddersfield’ scoorde Smit in de 87ste minuut (drie minuten voor het einde van zijn interlandloopbaan) het laatste doelpunt.

Voor het Nederlands elftal heeft hij in 29 wedstrijden meegespeeld en … geschitterd. Een aantal, dat veel groter zou zijn geweest als hij de KNVB niet had verlaten (hij ging spelen voor een RK club) en en als de oorlog er niet tussen was gekomen. Na 1945 speelde Kick Smit nog maar twee interlands voor Oranje.

In totaal heeft hij voor Nederland 26 doelpunten gemaakt en neemt daardoor de 12e plaats in op de huidige ranglijst van topschutters in Oranje.

Zijn drie zonen, Jan (1940), Kick (1947) en Peter (1954) hebben ter ere van de 100e geboortedag van Kick Smit Op 3 november 2011 zijn archief, dat in de loop der jaren is opgebouwd, aan iedere geïnteresseerde beschikbaar gesteld. Dat archief heeft volgens zijn zoons zolang als zij zich kunnen herinneren bestaan uit een, inmiddels antiek, koffie- en theeblik van “van Nelle”, waarin allerlei brieven, foto’s, krantenartikelen, medailles en speldjes betreffende de voetbalcarrière van Kick Smit werden bewaard.

Om een indruk te geven van de grote kwaliteiten van Kick Smit verwijzen we naar enkele van de vele lovende woorden aan zijn adres, die op deze herdenkingssite zijn terug te vinden:

Ad van Emmenes noemde Kick Smit (Sportkroniek juli 1950) “Nederlands voetballer Nummer één. Technisch, tactisch en mentaal was hij lange jaren onze meest volmaakte speler.”

Kees Rijvers, die vele malen samen met o.a. Abe Lenstra en Faas Wilkes voor het Nederlands Elftal uitkwam, stelde (in VN 29 oktober 1977) dat “Kick Smit de grootste voetballer was die hij in zijn actieve periode had meegemaakt. Kick Smit had het geniale van Abe en de afwerking van Faas.”

Guus Hiddink (als CIOS-cursist leerling van Kick Smit), stelde in een interview (Telegraaf 1 juni 1996) “dat Kick Smit de mooiste wreeftrap had die hij ooit heeft gezien” en dat hij graag zou willen dat mensen iets van Kick Smit in hem zouden herkennen.

In het seizoen 1954/1955 speelde hij nog vijf wedstrijden in het eerste elftal. Naast zijn werk als trainer bij verschillende clubs (Haarlem, RCH, HBC, Alkmaar ’54, Aalsmeer en Wijk aan Zee) was hij zestien jaar lang docent op het CIOS. Met minder succes was hij ook actief als zakenman. Zijn leven draaide om voetbal. Tijdens zijn eerste jaren in zijn voetballoopbaan runde hij de samen met zijn vrouw Rie Ruiter een melkwinkel. Voorts werd hij eigenaar van een een tabakszaak en weer later van een ijssalon. Maar al zijn energie ging op aan het voetballen.

Nog tijdens zijn voetbalcarrière werd de (voor)naam van Kick Smit vereeuwigd door striptekenaar Henk Sprenger, die de figuur Kick Wilstra creëerde, een naam samengesteld uit de namen van Kick Smit, Faas Wilkes en Abe Lenstra. De sportredactie van het Haarlems Dagblad riep Smit uit tot Haarlems sportman van de 20e eeuw. Ook werd er een tribune naar hem vernoemd.

Smit overleed, na een slopende ziekte, in 1974 op 62-jarige leeftijd, twee dagen voordat Oranje zich wist te plaatsen voor de finale van het Wereldkampioenschap.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen van Nederland (Haarlem): 1946
Nederlands elftal:
* 29 interlands; doelpunten 26
* WK 1934, WK 1938

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Koning Voetbal, voetballegends.nl, nhnieuws.nl, home.planet.nl, kicksmit.com, heldenvanhaarlem.nl