101 voetbaliconen: (14) Matt Busby

PASPOORT

Geboren: Orbiston (Schotland), 26 mei 1909
Overleden: Manchester, 20 januari 1994
Nationaliteit: Schots
Positie: Middenvelder en aanvallend binnenspler
Clubs: Manchester City (1928-1936), Liverpool (1936-1941)
Interlands: 1
Doelpunten: Manchester City: 11, Liverpool: 3
Trainer: Manchester United (1945-1971)

Manchester United bestond 67 jaar toen Matt Busby in 1945 als trainer benoemd werd. De club was in al die tijd slechts éénmaal succesvol in de FA-Cup geweest en had twee lands- titels behaald. De prijzenkast stond al 34 jaar leeg, het stadion was gebombardeerd en de club had een onderkomen op Maine Road gevonden. Toen Busby 24 jaar later afscheid nam, was de club vijf landstitels en twee FA-Cups rijker. Als eerste Engelse club won United -onder Busby- bovendien de Europa Cup 1.

Zonder het dramatische vliegtuigongeluk in München zou deze lijst met klinkende resultaten zonder meer zijn verlengd; in deze ramp werd Engeland immers beroofd van één van hun allergrootste teams uit de geschiedenis. Door zijn enorme vechtersmentaliteit ontsnapte Busy na het vliegtuigongeluk aan de dood en maakte hij United binnen zeven jaar opnieuw kampioen, met een elftal opgebouwd rond George Best Dennis Law en Boby Charlton. Na Busby’s vertrek was United binnen vijf jaar gedegradeerd.

Vandaag de dag besluit een rondleiding door het stadion van Old Trafford met een wandelingetje over de Sir Matt Busby weg, een straat die rechtstreeks naar zijn standbeeld leidt. Of Busby -afkomstig uit een geslacht van van hardwerkende, bescheiden Schotse arbeiders- zich onder een dergelijk eerbetoon gemakkelijk zou voelen is nog maar de vraag. Wel is het terecht dat hij op Old Trafford de enige is uit een lange rij helden die een dergelijk eerbetoon ten deel valt.

Busby was zeker geen onverdienstelijk speler en speelde voor Manchester CIty en Liverpool, twee aartsrivalen van United. Hij werd geboren in dezelfde buurt waaruit ook twee andere legendarische trainers afkomstig zijn: Jock Stein en Sir Alex Ferguson.

Jeugdjaren

Sir Matthew William (Matt) Busby (Orbiston, 26 mei 1909 – Manchester, 20 januari 1994) was behalve een Schots voetballer en trainer, coach van Manchester United. Hij werd geboren in een dorpje in de mijnstreek North Lanarkshire. Zijn vader en al zijn ooms sneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij voetbalde voor Manchester City van 1929 tot 1936. In 1934 won Busby de FA Cup. Van 1936 tot 1940 speelde hij voor Liverpool FC. Hij kwam eenmaal uit voor de Schotse nationale ploeg.

Matt Busby tijdens zijn actieve voetbalcarrière
foto: Onbekend

Zoals voor zovelen van zijn generatie gold kwam er een voortijdig einde aan zijn sport- carrière door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlog leidde hij een regiment in het Britse leger.

Manchester United 1945-1958

In 1945 werd Matt Busby eerst benaderd door Liverpool voor een positie als trainer, maar hij koos voor Manchester United. Zijn ploeg werd voor het eerst landskampioen in 1952. Hij verzamelde een groep jonge, talentvolle spelers om zich heen, zoals Duncan Edwards en Bobby Charlton, die de bijnaam Busby Babes kregen. United werd opnieuw kampioen van Engeland in 1956 en 1957.

De Schotse coach met Ierse roots liet zich beïnvloeden door de ‘Magic Magyars’ Op een koude novemberavond in 1953 inviteerde hij zijn jonge selectie naar Wembley voor ‘the game of the century‘: 100.000 verbijsterde toeschouwers keken naar Engeland-Hongarije 3-6, industrie versus kunst. Puskas, Czibor, Kocsis, Boszik en Hidegkuti strooiden buitenaardse bewegingen uit en staken het oude Schotse ‘passing game’ – dat Busby propageerde, als antwoord op het Engelse ‘kick and rush’ – op het ritme van een Hongaarse zigeunerdans.

Hij beleefde zijn ‘eureka-moment’ en ontdekte het belang van de briljante individuele actie.

Sir Matt Busby was de vormgever van het legendarische team. Begin jaren vijftig plukte de Schotse trainer talenten rechtstreeks van middelbare scholen, waarna assistent Jimmy Murphy hen verder kneedde. Het scoutingswerk betaalde zich uit. In 1956 legden The Red Devils beslag op de landstitel met een elftal dat gemiddeld nog geen 23 jaar oud was.

Busby’s boegbeeld was zonder twijfel Duncan Edwards, die charisma koppelde aan kracht en techniek. Terwijl vrouwen zwijmelden bij de aanblik van zijn imposante torso en modieuze vetkuif, hapte het mannelijk publiek naar adem bij het zien van zijn ongeëven- aarde kunsten op het voetbalveld. Zijn lichaamscoördinatie was zo uitmuntend, dat Edwards als tiener aanbiedingen uit de danswereld kreeg. Kenners, onder wie Charlton, noemden hem de beste speler ooit.

Niet alleen was hij de eerste coach met interesse voor de menselijke kant van de voetballer. Daarnaast toucheerde hij zijn spelers met het geloof in het experiment en het zonder limieten aftasten van hun talent tot het artistieke potentieel volledig ontbolsterde door zelfexpressie en improvisatie.

Busby’s luciditeit – football is a beautiful game with a creative genius –, waarbij ‘het creatieve brein de vastgelegde regels doorbreekt’. De Busby Babes waren niet te stuiten – landskampioen in 1956 en 1957 en twee Europese halve finales – en ze schoten met verbluffend voetbal als een komeet naar de internationale top, Guus. De stad Manchester werd in die dagen beschreven als een mistroostige plaats met veel armoede en één lichtpunt: ‘But one shining light was Manchester United and particularly the young players.’

februari 1958: De vliegtramp in München

De Busby Babes waren een legendarische lichting voetballers van Manchester United, onder leiding van trainer Matt Busby. Meer dan de helft van die ploeg (8 speler, 3 teamofficials en 12 andere inzittenden) kwam in 1958 om bij een vliegtuigcrash in München. Ze keerden terug van de Europese kwartfinale tegen Rode Ster Belgrado. De talentvolle vrienden van de 22-jarige sterspeler Duncan Edwards leken op weg om de machtige tweevoudig Europa-Cupwinnnaar Real Madrid van Alfredo di Stefano van de troon te stoten.

Busby werd uit het brandende vliegtuig gered door doelman Harry Gregg. Hij was zo zwaargewond dat voor zijn leven gevreesd werd. Twee keer werden hem de laatste sacramenten toegediend, maar na een lang ziekenhuisverblijf kon hij uiteindelijk zijn werk hervatten. Hij had die zomer bondscoach van Schotland kunnen zijn tijdens het WK in Zweden, maar zijn gezondheid liet dat nog niet toe.

Het creatieve genie van Busby heette dus Duncan Edwards (1936-1958) hij overleefde de ramp niet. Men zegt over hem: de állerbeste Engelse voetballer ooit. ‘There will only be one Duncan Edwards’, waren de laatste woorden bij zijn uitvaart. Pas drie jaar na de crash bracht Matt Busby de kracht op om hem zijn persoonlijk eerbetoon te schenken: een kleurrijk glasraam met de tekst ‘Though there be many members, yet there is one body.’ Hij hing het in de Saint-Francis Church in Dudley.

In het najaar was hij toch twee wedstrijden bondscoach. Tijdens één van die twee liet hij Denis Law internationaal debuteren.

Manchester United jaren zestig

De voetbalwereld was in rouw en niemand geloofde dat Manchester deze klap te boven zou komen.

Met een opgelapt team bereikte United toch nog de finale van de FA Cup, die werd verloren, en werd tweede in de competitie: een onverwacht resultaat. Aan het stadion van Old Trafford hangt nog steeds een klok waarvan de datumaanduiding stil blijft staan op 6 februari 58. Dit als stille getuige van een zwarte dag in de geschiedenis van Manchester United.

Iedereen die dacht dat Matt Busby na het bouwen van dit team nooit de moed zou vinden om opnieuw te starten, werd door hemzelf terechtgewezen. Aan het begin van de jaren 60 werd alweer hard gewerkt aan een nieuw team van Busby Babes. Samen met Jimmy Murphy bouwde hij een ploeg die in 1963 de FA Cup won, in 1965 en 1967 het kampioen- schap, met spelers als Charlton, Law en George Best.

Matt Busby leidt Manchester United voor de FA Cup finale in 1963
foto: PA Archief

Zijn grootste overwinning was in 1968, de Europacup I, tien jaar na de crash. De nieuwe ploeg bestond wederom uit een mix van jeugdspelers en ervaren rotten. Van de ploeg van 58 bleven nog drie spelers over, onder wie Bobby Charlton. In de finale werd het Benfica van Eusébio na verlenging met 4-1 verslagen. Datzelfde jaar werd hij in de adelstand verheven.. Spelers die deze tweede periode van Busby Babes kleurden, zijn ook vandaag de dag nog steeds legendes. Bobby Charlton, die als aanvoerder Engeland naar het wereld- kampioenschap loodste in 1966, George Best, die even berucht was om zijn magie binnen de lijnen als zijn levensstijl erbuiten, en, om het trio af te ronden, Denis Law, die in 1964 tot Europees voetballer van het jaar werd gekroond.

Matt Busby toont trots de Europacup I beker, rechts sterspeler George Best
foto: Reuters

Het jaar na de Europese titel (1968/69) was er te veel gemakzucht in de ploeg en werd slechts de elfde plaats behaald. Matt Busby nam na 25 jaar als manager ontslag aan het einde van dit seizoen, na alles bereikt te hebben met de ploeg was zijn plaats in de geschiedenis van Manchester verzekerd.

Een legendarisch figuur die 25 jaar een ploeg geleid heeft opvolgen is niet gemakkelijk. De zoektocht naar een opvolger was dan ook een parcours van vallen en opstaan. Er begon opnieuw een periode van wisselende successen en veel trainerswissels. De eerste opvolger van Busby werd op Tweede Kerstdag in 1970 reeds ontslagen en opgevolgd door… Matt Busby. Busby was door het management gevraagd om opnieuw de managerszetel in te vullen tot het einde van het seizoen in de hoop een betere opvolger te vinden. Deze werd niet gevonden, met een degradatie in 1974 tot gevolg. In de laatste wedstrijd van het seizoen, tegen Manchester City, was het uitgerekend oud-United-ster Denis Law, die de goal scoorde waardoor United degradeerde.

Matt Busby leef nog wel bij United betrokken als bestuurslid, tot 1982. Dik in de tachtig jaar overleed Busby. Na zijn dood, in 1994, kreeg Matt zijn Heilige Graal op Old Trevor waar hij, in brons, mét een bal onder zijn arm, een tikkeltje spottend de supporters bekijkt.

Sir Matt Busby was lang de langstzittende coach in de clubgeschiedenis van Manchester United. Inmiddels heeft een andere Schot, Sir Alex Ferguson het stokje van Sir Matt Busby overgenomen. Tijdens een volkstelling werd hem zijn beroep gevraagd; hij antwoordde “footballer” maar de ambtenaar had kennelijk moeite met zijn Schots accent, zodat hij als “fruit boiler” de boeken in ging.

Prijzenkast en erelijst:

Als speler:
* FA Cup: Manchester City 1934
Als coach van Manchester United:
* Landskampioen: 1952, 1956, 1957, 1965, 1967
* FA Cup: 1948, 1963
* Europa Cup I: 1968
Individueel:
* English Football Hall of Fame (Manager): 2002
* European Hall of Fame (Manager): 2008

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, guusvanholland.com, www.socialfootballlab2020.com