101 voetbaliconen: (15) Eric Cantona

PASPOORT

Geboren: Marseille, 24 mei 1966
Overleden:
Nationaliteit: Frans
Positie: Aanvaller
Clubs: AJ Auxerre, Martigues, Marseille, Bordeaux, Montpellier, Nîmes Olympique, Leeds United, Manchester United
Interlands: 45, doelpunten: 20
Doelpunten: Auxerre: 23, Martigues: 4, Marseille: 13, Bordeaux: 6, Montpellier: 10, Nîmes: 2, Leeds United: 9, Manchester United: 64
Trainer:

“1966 was een groots jaar voor het Engelse voetbal – Eric werd geboren”, zo luidde ooit een slogan van megaconcern Nike. 1966 was het jaar dat Engeland wereldkampioen in eigen land werd. Het zegt veel over de invloed van Eric Cantona halfweg de jaren ’90. De Fransman was een immens getalenteerde voetballer, technisch hoogbegaafd, creatief, charismatisch, maar ook grillig en ongrijpbaar.

“You love me or you hate me!” Zo luidt de lijfspreuk van de kleurrijkste speler uit de voetbalgeschiedenis. Eric Cantona was het schoolvoorbeeld van een voetballer met twee gezichten. Jarenlang trakteerde de flamboyante Fransman miljoenen voetbalfans op fabelachtige acties en doelpunten. Maar in diezelfde periode haalde hij talloze keren de voltallige voetbalwereld op zijn hals als hij zich weer had misdragen.

Niet alleen zijn directe tegenstanders hadden de grootste moeite met het in toom houden van Cantona. Ook zijn trainers, ploeggenoten en bestuurders konden niet bij de eigen- zinnige Fransman doordringen wanneer er kortsluiting in zijn hoofd plaatsvond. Zijn temperament was een kwaliteit, maar tevens zijn grootste valkuil.

Waren het zijn voetbalprestaties of de emotionele uitbarstingen waardoor hij steeds de krantenkoppen haalde ? Cantona behoorde tot een select groepje voetballer over wie eindeloos geschreven en gediscussieerd is. Zijn uitgesproken mening joeg hem door maar liefts vijf Franse clubs.

Leeds ontving Cantona echter met open armen; zijn komst gaf de club uit Yorkshire de impuls om in 1992 de landstitel te behalen. Hoewel de Fransman door de fans op handen werd gedragen, waren de geruchten over conflicten met trainer Howard niet van de lucht. De slechts 1,2 miljoen pond die Manchester United voor hem hoefde te betalen maakte duidelijk dat Leeds Cantona wilde lozen. Het zal voor Leeds de meest zure beslissing aller tijden blijven, omdat Cantona United inspireerde tot een glansrijke periode waarin de club het Engelse voetbal domineerde. Sinds de jaren zeventig en tachtig, waarin Liverpool alleenheerser was, was dit niet meer voorgekomen.

Eric Cantona: Rebel Without a Cause
foto: Telegraph

Hij had flair, speelde borst vooruit en het kraagje van zijn shirt altijd omhoog, wat nader- hand zijn handelsmerk werd. Cantona kon met de bal aan de voet in zijn eentje een hele defensie oprollen, scoorde de mooiste doelpunten en maakte mensen beter, op en naast het voetbalveld. Vraag het aan de fans van Manchester United waar hij het schopte tot cultheld. Praat nu nog in een pub over voetbal uit vervlogen tijden en binnen de kortste keren valt zijn naam.

Op éénendertigjarige leeftijd stopte Cantona; zijn metamorfose tot acteur en sport- promotor hebben zijn reputatie als het moderne universele voetbalgenie versterkt.

Jeugdjaren

Eric Cantona kende een zeer moeizame start van zijn loopbaan. Als kleine jongen droomde hij ervan om uit te komen voor het grote Olympique Marseille. Toen hij in de junioren te licht werd bevonden door deze club, beproefde hij zijn geluk bij Auxerre. Zij omarmden het talent van de aanvaller en gaven hem een kans. Hij debuteerde in november 1983 in de Franse D1. Krap twee jaar later liet trainer Guy Roux hem op 18-jarige leeftijd debuteren in het eerste elftal. Het bleek niet zijn definitieve doorbraak, want Cantona kon zijn draai niet vinden in het koude en kille Auxerre.

Cantona in de Franse competitie 1983-1991

Een verhuur aan FC Martigues bracht uitkomst. Eén divisie lager maakte de Fransman veel speelminuten, presteerde goed en werd teruggehaald door Auxerre.

Al snel na zijn terugkeer veroverde Cantona een basisplaats en zijn uitstekende seizoen werd bekroond met een uitnodiging voor het Franse elftal. Hij werd hij in augustus 1987 opgeroepen voor het Franse nationale elftal, en maakte zijn debuut op 12 augustus van dat jaar in de vriendschappelijke uitwedstrijd tegen West-Duitsland, die met 2-1 werd verloren door Les Bleus door twee treffers van Rudi Völler. Cantona nam vlak voor rust de enige Franse treffer voor zijn rekening. Tevens won hij met Jong-Frankrijk in 1988 het Europees kampioenschap.

Zowel Frankrijk als Engeland was hij betrokken bij diverse voorvallen. Het begon in 1987 toen hij zijn Auxerre-ploeggenoot Bruna Martini vol in zijn gezicht sloeg.

Eric Cantona in actie tijdens zijn Franse periode.
foto: Getty Images

Zijn progressie was niet onopgemerkt gebleven bij Olympique Marseille en twee seizoenen later werd hij voor het recordbedrag van 22 miljoen francs aangekocht. Hoewel zijn debuut bij Marseille geweldig was, werd hij niet meer opgeroepen voor het Franse elftal. Nadat Cantona de Franse bondscoach Henri Michel beledigde, door hem ‘een zak stront’ te noemen op een nationale televisiezender volgde er een schorsing van een jaar bij het Franse elftal.

Zijn prestaties bij Marseille werden ook minder en tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tegen Torpedo Moskou, toen hij werd gewisseld, verscheurde hij zijn shirt en gooide het weg. De club schorste hem voor een maand.

Cantona werd verhuurd aan Girondins de Bordeaux en daarna aan Montpellier, waar hij de Coupe de France won. Daarna keerde hij (kort) terug bij Marseille. Toen Cantona in het seizoen 1990/1991 weer voor Marseille uitkwam, behaalde de ploeg het landskampioen- schap. Bij het grote Olympique Marseille speelde de jonge Cantona onder de hoede van wijlen Raymond Goethals, ‘den tuveneir’. Hij kwam er in een sterke ploeg terecht die later de Champions League zou winnen. Cantona zat niet altijd in de basiself en dat zinde hem niet. Tijdens een legendarische woordenwisseling maakte hij de Brusselse voetbaltrainer duidelijk dat hij geen invaller meer wilde zijn. “Ik ben wel Cantona. Mij zet je niet op de bank!” Waarop Goethals antwoordde: “Ga er dan naast zitten.” Ondanks zijn inbreng besloten trainer Raymond Goethals en voorzitter Bernard Tapie afscheid van hem te nemen. Zijn temperament en gecompliceerde karakter lagen ten grondslag aan deze beslissing. Een transfer naar Olympique Nimes bracht oplossing voor beide partijen.

Tijdens een wedstrijd van Olympique Nimes gooide Cantona de bal boos richting de scheidsrechter, omdat hij het niet eens was met diens beslissing. Toen hij bij de hoorzitting de mogelijkheid kreeg om zich te verdedigen voor deze actie, schold hij de commissieleden uit voor ‘idioten’. Zijn oorspronkelijke straf van één maand werd direct verhoogd naar drie maanden. Cantona besloot hierop te stoppen met voetbal.

Leeds United 1992

Het duurde niet lang voordat Cantona deze beslissing terugdraaide. Michel Platini en Gerard Houllier overtuigden hem ervan zijn heil in het Verenigd Koninkrijk te zoeken. Sheffield Wednesday wilde een extra trainingsstage om de knoop doorhakken. Leeds United durfde de gok wel te nemen en contracteerde de Fransman. Met Leeds speelt hij 28 wedstrijden waarin hij negen doelpunten scoort. Onder aanvoering van een ontketende Cantona winnen The Peacocks dat seizoen verrassend de titel, de toenmalige First Division, de huidige Premier League.

Cantona was één van de dertien buitenlandse voetballers die in actie kwamen op de allereerste speeldag van de Premier League op 15 augustus 1992.

De anderen waren Jan Stejskal, Andrej Kantsjelskis, Ronny Rosenthal, Roland Nilsson, Peter Schmeichel, Hans Segers, John Jensen, Anders Limpar, Gunnar Halle, Craig Forrest, Michel Vonk en Robert Warzycha.

Cantona speelde zich in de kijker bij Alex Ferguson. Enkele maanden later ging hij voor 2 miljoen euror naar Manchester United waar hij voor eeuwig de man blijft die de Red Devils weer op het zegepad leidde, na meer dan twintig magere jaren.

Manchester United 1992-1997

In november 1992 ging Cantona voor nog geen 2 miljoen euro naar Manchester United. De club had door een blessure van Dion Dublin en de verkoop van Mark Robins een probleem met het scoren van doelpunten. Cantona scoorde niet alleen goals, maar gaf ook kansen aan andere spelers. Manchester United won meteen weer prijzen.

Eric Cantona stond aan de basis van de grote successen van Manchester United. Tot op de dag van zijn transfer naar de Engelse industriestad, in november 1992, had de club al 26 jaar geen kampioen meer gespeeld. In de vijf jaren die de flamboyante Fransman er voetbalde, loodste hij Manchester naar vier landstitels, twee FA Cups en drie Charity Shields. Dat ene seizoen dat hij geen kampioen werd, in 1995, had hij aan zichzelf te danken. Door zijn historische karatetrap aan het adres van een vuilgebekte supporter van Crystal Palace die hem langs de kant van het veld had uitgescholden, had hij negen maanden schorsing aan zijn broek. Het incident vond plaats op 25 januari 1995 tijdens het duel Crystal Palace-Manchester United. Cantona werd met een rode kaart van het veld gestuurd en liep langs een tribune vol supporters van de thuisclub. Matthew Simmons rende elf rijen naar beneden om hem uit te schelden. De spits twijfelde geen moment, nam een korte aanloop, sprong over de reclameboarding en eindigde met zijn noppen op de borst van Simmons. Het leverde Cantona behalve de schorsing een nachtje cel, een fikse boete en een taakstraf van 120 uur op.

De beelden van zijn gestrekte Bruce Lee-imitatie gingen als de bliksem de wereld rond en haalden zelfs prime time-tv in de Verenigde Staten. Gullit noemde de karatetrap baanbrekend. “De mensen weten nu welk effect kwetsende opmerkingen op spelers kunnen hebben”, zei hij. Tijdens de persconferentie na het incident lanceerde Cantona de mysterische woorden: “When the seagulls follow the trawler, it’s because they think sardines will be thrown into the sea. Thank you very much.” Over zijn favoriete moment uit zijn loopbaan is hij formeel. “I have a lot of good moments, but the one I prefer is when I kicked the hooligan”, aldus de artiest.

Manchester United, dat het 32 wedstrijden moest stellen zonder zijn stervoetballer, was zijn vaderfiguur kwijt. Het kon niet meer winnen en greep zo naast de titel en bekerfinale. Aan de vooravond van zijn terugkeer op het veld was Engeland volledig in de ban van Cantona. Geen andere buitenlandse speler had de Engelands nationale sport toen zo in zijn greep. Je had de lovers en je had de haters. De wedstrijd tegen Liverpool, op Old Trafford, was voor dit speciale moment maanden op voorhand uitverkocht.

Eric Cantona brengt Manchester United terug aan de top in de jaren negentig.
foto: RUSSELL CHEYNE

Cantona voetbalde als vanouds, leidde de club naar een nieuwe titel en maakte zich voor goed onsterfelijk. Dat jaar werd hij voor de tweede keer uitgeroepen tot voetballer van het jaar. Cantona was God voor de United-fans. Alex Ferguson, destijds zijn trainer, noemde hem mon génie. De fameuze hymne “Ooh-aah Cantona, say ooh-aah” maakte furore.

Cantona wordt gezien als een belangrijke speler in de terugkeer van Manchester United als voetbalgrootmacht. In 2000 werd hij verkozen tot speler van de eeuw van de club en hij staat daar nog steeds bekend als “Eric the King “.

Het afscheid

In april 1997, op het hoogtepunt van zijn roem, zette hij vriend en vijand nog maar eens op het verkeerde been. Als donderslag bij heldere hemel kondigde de heilige van Manchester het einde van zijn voetballoopbaan aan. Van de ene dag op de andere. Zonder aanleiding. “Als de passie weg is, stop ik er liever mee”, zei hij doodleuk op een persconferentie. De rebel was toen 30 jaar. Het was een afscheid dat paste bij de donkere kant van de voetballer Cantona; onverwachts, schokkend en onbegrijpelijk. Op donderdag bracht hij de voorzitter op de hoogte van zijn besluit, stelde een briefje op dat zondags in de kleed- kamer voorgelezen kon worden en ging met vakantie. Zo onverwachts als de fans The King in hun schoot geworpen kregen, werd Cantona hen ook weer ontnomen.

Op 18 augustus 1998 kregen de supporters alsnog de mogelijkheid om hem een passend afscheid te geven; in een benefietduel voor de overlevenden van de vliegramp in München. In de eerste helft speelde hij in een zelfsamengesteld elftal met vrienden als Papin en Blanc. In de rust trok hij voor de laatste keer het shirt van Manchester United aan met rugnummer 7. De ruim 56.000 aanwezige fans genoten nog eenmaal van zijn exceptionele talent. Een afscheid zoals het hoort bij een superster als Cantona. Niet versleten, niet weggehoond, maar op het toppunt van de roem, aanbeden door fans.

Na zijn carrière

Hij werd aanvoerder van het Frans nationaal strandvoetbalelftal. Ook gooide hij zich op het acteren: hij speelde in een aantal films en in diverse reclames. In 2009 speelde Cantona een van de twee hoofdrollen in de speelfilm Looking for Eric van de Britse regisseur Ken Loach. Cantona schiet daarin een depressieve postbode te hulp. Cantona speelt in de film zichzelf.

In oktober 2010 riep hij op tot een bankrun, uit protest tegen de financiële crisis. Bedoeling was een wereldwijde revolutie te ontketenen die de banken wereldwijd zouden lamleggen, maar die actie mislukte. In 2011 keerde hij tot ieders verbazing terug naar het betaalde voetbal, als sportief directeur van het heropgerichte New York Cosmos. In deze rol moest hij er voor gaan zorgen dat er een competitief team zou staan dat weer een rol in de Noord-Amerikaanse competitie zou gaan spelen. Hij vervulde deze rol tot en met november 2012.

Even leek het erop dat de ex-profvoetballer zich in de race om het Franse presidentschap zou gaan mengen. In de kranten hengelde hij naar steun van minimaal vijfhonderd ‘verkozenen’, een voorwaarde om op de kieslijsten te staan. Maar zo ver kwam het niet. Het ging hem om de aandacht voor problemen met huisvesting. Tegenwoordig is Cantona ambassadeur van Joga Bonito. Joga Bonito betekent letterlijk vertaald “speel mooi!” en is een vorm van voetbal waarin men zo mooi mogelijk probeert te voetballen door middel van trucjes en schijnbewegingen. Ander boegbeeld van Joga Bonito is Ronaldinho.

"Eric the King"
foto: Onbekend

Prijzenkast en erelijst:

* Landskampioen: 1991 (Olympique Marseille) 1992 (Leeds United), 1993, 1994, 1996, 1997 (Manchester United)
* Coupe de France (Franse beker): 1989 (Olympique Marseille), 1990 (Montpellier)
* FA Cup: 1994, 1996 (Manchester United)
* Interlands: 45, doelpunten: 20
* Nationale elftal Frankrijk : Europees Kampioen onder de 21: 1988, Wereldkampioen strandvoetbal: 2005.
Individueel:
* PFA Players’ Player of the Year (Voetballer van het jaar in Engeland): 1994
* FWA Footballer of the Year (Voetballer van het jaar in Engeland: 1996
* Benoemd tot speler van de eeuw bij Manchester United: 2001

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, www.kentudezenog.nl,ocus.knack.be, www.bestevoetballers.nl, www.voetbalinfo.nl