101 voetbaliconen: (35) Willem van Hanegem

PASPOORT
Geboren: Breskens, 20 februari 1944
Overleden:
Nationaliteit: Nederlands
Positie: Middenvelder
Clubs: Velox, Xerxes, Feyenoord, AZ’67, Chicago Sting, FC Utrecht, Feyenoord
Interlands: 52 doelpunten: 6
Doelpunten: Xerxes: 32, Feyenoord: 88, AZ’67: 10, Chicago Sting: 6, FC Utrecht: 3, Feyenoord: 2
Trainer: Feyenoord (staflid/assistent), FC Utrecht (assistent), USV Holland, Wageningen (assistent) Feyenoord, Al Hilal, AZ, Sparta, Nederland (assistent), FC Utrecht

Met zijn o-benen en gebogen manier van lopen was Willem van Hanagem (‘de Kromme’) nou niet bepaald het schoolvoorbeeld van de ideale voetballer. Maar dat waren Nobby Stiles en Berti Vogts ook niet. Toch verschijnt dit type voetballers als eerste op het schoolbord waarop de trainer zijn opstelling schrijft. Want iedere trainer vindt spelers als Van Hanegem onmisbaar, omdat zij het elftal met hun tomeloze inzet blijven inspireren.

Maar van Hanegem bracht meer in dan bloed, zweet en tranen. Hij was één van de beste middenvelders die Nederland ooit heeft gehad. Hij bracht samenhang en balans, oogde langzaam, maar was altijd op tijd bij de bal, bezat een feilloze trap met veel effect, kon verdedigen en aanvallen, beheerste als geen ander de sliding, was trefzeker voor het doel, kopvast, en hard voor zijn tegenstanders.

Zijn gloriejaren beleefde hij in het Feijenoord shirt. Hij was de onbetwiste dirigent van het team dat in 1970 zowel Europees als wereldkampioen werd. Van Hanegem was één van de centrale spelers van het Nederlands elftal dat in 1974 de wereld versteld deed staan.

Zijn vader kwam, met twee kinderen, om bij een Duits bombardement op Breskens. Zijn ergste nederlaag was dan ook die van de WK finale in 1974. Hij weigerde het banket na afloop bij te wonen en bekeek nooit meer de video van deze beladen wedstrijd.

Vier jaar later, hij was toen al 34 jaar oud, had bondscoach Happel hem geselecteerd voor het WK in Argentinië. Maar er ontstond onenigheid in de spelersgroep over het belonings- systeem. Sommige ‘vedettes’ wilden meer dan de waterdragers. Zo niet Van Hanegem. Hij verdedigde het gelijkheidsbeginsel, kreeg niet zijn zin en bedankte voor de eer.

Kenmerkend was zijn rode kaart in de (verloren) halve finale tegen Tsjechoslowakijje op het EK in 1976. Cruijff werd onderuit geschopt, de scheidsrechter liet doorspelen en de Tsjechen scoorden. Van Hanegem weigerde af te trappen en zag er ook geen heil in naar de scheidsrechter te lopen die zijn naam wilde noteren.

Typerend voor Van Hanegem was de manier waarop in 1975 een lucratieve transfer naar Olympique Marseille afketste. Zijn familie was verdeeld en de hond mocht de doorslag geven. Bij blaffen zou hij bij Feijenoord blijven, de hond blafte.

Wim van Hanegem beste Feijenoordspeler ooit
foto: HOLLANDSE HOOGTE

Jeugdjaren

Van Hanegem werd geboren in 1944. Hij was de zoon van de garnalenvisser Lo van Hanegem (1905-1944) en Anna van Grol. Moeder Anna was geboren in Rochester (New York) in een familie van Nederlandse emigranten, die terug zouden willen keren naar Zeeuws-Vlaanderen. Bij een geallieerd bombardement op Breskens op 11 september 1944 kwamen vader Lo, broer Izaäk en zijn zuster om het leven.

Het is bekend dat Van Hanegem een hekel aan Duitsers. “Ja, maar dat had niet zozeer te maken met de oorlog. Ik vond vooral dat ze vaak arrogant konden zijn. En dat irriteerde mij zó erg. Nou, het is wel wat minder geworden.” Het is een bekend verhaal. Zijn vader en broertje Izaäk kwamen om bij een bombardement op Breskens, in 1944. Vader Lo redde tijdens zijn vlucht voor de bommenregen een baby, door over het kindje te gaan liggen. De baby had geen schram, Lo van Hanegem werd getroffen door een bomscherf. “Het zou gek geweest zijn als hij was doorgelopen toen hij die moeder met dat kindje zag zitten. Dát had ik pas erg gevonden.” Praatte je er veel over, met je moeder? “Nee. Ik zat er niet op te wachten. Ik vond dat ik dat mijn tweede vader niet kon aandoen. Die heeft zich altijd drie slagen in de rondte gewerkt, voor ons.”

De baby die vader Van Hanegem redde is inmiddels uitgegroeid tot hoogleraar oncologie.

In het voorjaar van 1946 vertrok zijn moeder met haar kinderen naar Utrecht, waar Willem opgroeide. In de zesde klas bleef Van Hanegem zitten, zodat hij meteen na de lagere school aan het werk kon. Bij de wasmachinefabriek Bico – daar kreeg je na een jaar een wasmachine. Zijn moeder zorgde dat Willem het jaar volmaakte. Daarna deed hij zo’n beetje van alles. Hij reed mee met de melkboer, haalde lompen en metalen op (‘met een bel en een bakfiets’), werkte als schoorsteenveger, opperman, bouwvakker.

Altijd werk waarin hij eigen baas was; kon stoppen wanneer hij wilde. Want hij speelde ook al bij de Utrechtse voetbalclub Velox, in de tweede divisie. Puur toeval.

Als jonge straatvoetballer bleek hij te beschikken over een sterk linkerbeen. Tijdens een training van Velox stond hij langs de lijn en iedere bal die naast het doel verdween, schoot hij zo secuur terug dat trainer Daan van Beek hem vroeg bij de club te komen spelen. “Da’s te duur”, zei Willem – dat kostte twee gulden vijftig; hij had niet eens geld voor voetbal- schoenen. “Maakt niet uit”, zei de trainer. Na drie maanden kreeg hij een contract. Een half jaar later speelde hij in het eerste van de club.

In 1962 debuteerde Van Hanegem bij de Utrechtse club Velox als semiprof. Bij deze Eerste Divisieclub verdienden de spelers ongeveer honderd gulden per maand. Om rond te komen werkte Willem van Hanegem hele dagen op de bouw.

Sommige insiders zagen indertijd echter al wel dat hij een groot talent was. Tonny van der Linden, de sterspeler van de Utrechtse eredivisieclub DOS, drong er bij de voorzitter van DOS meermaals op aan, dat hij die jonge, technische speler van Velox moest aantrekken. De voorzitter ging daar nooit serieus op in. Van Hanegem was volgens hem te traag voor de eredivisie.

“Te dik. Te traag. Te eenbenig. Te onbesuisd ook.” Deze diskwalificaties werden begin jaren ’60 vaak geuit wanneer ‘voetbalkenners’ het over de nog jonge Willem van Hanegem hadden, zo vertelt Matty Verkamman in ‘de ultieme biografie’ van De Kromme.

De scepsis over Van Hanegem was niet helemaal onlogisch. De 1 meter 83 lange speler woog in zijn Velox-periode liefst 94 kilo. Hoewel hij een geweldige techniek had, gebruikte hij zijn technische vaardigheden vaak niet erg functioneel. Tot ergernis van zijn team- genoten pingelde hij veel te veel. Regelmatig pingelde hij zelfs in z’n eigen strafschop- gebied, wat soms noodlottige gevolgen had.

Xerxes: 1966-1968

In 1966 kon Willem van Hanegem toch de overstap maken naar de eredivisie. Nadat hij had uitgeblonken in een wedstrijd tegen Xerxes, bood deze Rotterdamse club hem een contract aan. De zware trainingen van Xerxes-trainer Kurt Linder wierpen hun vruchten af: tijdens zijn eerste seizoen viel De Kromme 13 kilo af.

Feijenoord-Xerxes/DHC 0-1: Eddy Treijtel en Rinus Israël in duel. Rechts komt Willem van Hanegem aangelopen.
foto: ANP

De grote progressie die Van Hanegem bij Xerxes maakte, bleef niet onopgemerkt. In 1968 wilde Ajax-voorzitter Jaap van Praag hem graag aantrekken. Ajax-trainer Rinus Michels had echter geen interesse. Hij vond Van Hanegem nog steeds ‘te traag en te eenzijdig’, waardoor hij niet geschikt zou zijn ‘voor het moderne topvoetbal’.

Uiteindelijk ging Willem van Hanegem in die zomer van 1968 naar Feyenoord. De rest van het verhaal is algemeen bekend: daar zou hij uitgroeien tot één van de beste voetballers aller tijden.

Feijenoord: 1968-1976

Van Hanegem deed vooral van zich spreken toen hij in 1968 in Feyenoord terechtkwam en één van de grote vedetten in de geschiedenis van de club werd. Zijn tactisch inzicht, zijn passing en zijn wedstrijdmentaliteit werden geroemd. De eerste jaren van zijn carrière werd hij meestal “Wim Hanegem” genoemd. Die fout komt zelfs voor in het programma- blad van zijn eerste interland, in 1968 tegen Schotland. Pas na drie interlands was zijn correcte naam tot de KNVB doorgedrongen.

Bij Feijenoord groeide hij al snel uit tot grote favoriet. Willem stond niet bepaald om zijn snelheid, maar zoals hij zelf altijd zei: “Je hoeft niet snel te zijn, als je maar op tijd vertrekt”. Waar velen van Hanegem wel om herinneren was het neerhalen van zijn tegenstanders. Een oud teamgenoot van Willem zei hierover: “Ik werd ooit eens doormidden geschopt door ene Toenaer van MVV. Willem beloofde mij dat probleempje op te lossen. Twee minuten later lag Toenaer op een brancard.”

Van Hanegem is niet alleen kritisch op anderen, maar ook op zichzelf “Als voetballer was ik nooit tevreden. Ik heb nog nooit een wedstrijd gespeeld zoals ik dacht dat ik die had moeten spelen.” Wat vond je zelf je mooiste actie? “Met Feyenoord, tegen Den Haag thuis. Ik speel een tegenspeler door zijn benen, daarna nog één, en nog één. En toen werd het goal. Dat deed ik vroeger heel veel, door de benen spelen. ’De tegenstander jennen.”

Net zoals zoveel voetballers is Van Hanegem bijgelovig. In de spelersbus, op weg naar een belangrijke wedstrijd, nam hij altijd stiekem een paar trekjes van een sigaret. Daarna stopte hij ’m in zijn borstzak. “Dan kwam het wel in orde met de wedstrijd, dacht ik.” Van Hanegem had altijd zijn eigen, rood-witte bal. Die moest een vast aantal keer stuiteren wanneer hij door de stadiongang naar het veld liep.

De nummer tien van Feijenoord draagt een grote gouden ring waarin een 10 is gegraveerd. Zijn rugnummer bij Feyenoord, de club waar hij zijn mooiste voetbaljaren beleefde. Wat betekent die ring voor je? “Ik weet geeneens hoe lang ik hem al heb. Gekregen van een supporter. Die had alles aan mij opgedragen. Zijn auto heette De Kromme. Zijn huis ook. En hij had een armband om, met 10.’Een beetje griezelig. ‘Nee hoor, het was een heel aardige man.”

“Het lijkt overdreven, maar zo was hij niet. Zo’n overdreven man heb ik wel een keer aan huis gehad. Die had een koffer bij zich, met 275 duizend gulden. En een aandelenpakket. Dat zouden we krijgen als ik een contract ondertekende dat hij de enige huisvriend zou worden. ‘Wegwezen’, zei ik. ‘We beslissen zelf wie we hier binnenlaten.” Toen was hij nog getrouwd met oervoetbalvrouw Truus. Waar Willem was, was Truus.

Van Hanegem is Johan Cruijff de baas in de klassieker Ajax-Feijenoord.
foto: Onbekend

In ‘de ultieme biografie’ wordt beschreven dat Van Hanegem in 1972 bijna de overstap maakte van Feyenoord naar Olympique Marseille. De clubs hadden hierover al een akkoord, maar Willem van Hanegem twijfelde nog. Tijdens z’n vakantie in zijn geboorteplaats Breskens sprak Van Hanegem hier veel over met z’n vrouw Truus, maar ook met Coby en Wim Jansen.

Willem bleef twijfelen. Toen ze met z’n vieren over het strand liepen, besloten ze op een gegeven moment om te gaan stemmen over de vraag of De Kromme naar Marseille moest gaan. ‘De uitslag was 2-2’. Daarop besloot Willem dat hun herdershond Wodan de doorslag moest geven. Willem zou ‘Marseille’ roepen. Indien de hond als reactie hierop zou blaffen, dan zou Van Hanegem naar Frankrijk gaan. Als hij niet zou blaffen, dan zou hij niet gaan. ‘En Wodan blafte niet.’

Willem van Hanegem bleef bij Feyenoord tot aan 1976, waar hij in 1972 overigens de eerste voetballer in het Nederlandse profvoetbal was die een gele kaart ontving. Zijn grootste succes bij Feyenoord behaalde van Hanegem 1970, toen hij op 6 mei met Feyenoord als eerste Nederlandse club ooit de Europa Cup I won. In ditzelfde jaar werd ook de Wereldbeker gewonnen door het Argentijnse Estudiantes te verslaan.

“We verloren meer door Van Hanegem dan door de de doelpunten van Israël en Kindvall”, analyseerde Celtic trainer Jock Stein na afloop van de Europacup I finale in 1970.

In 1974 wordt Feyenoord, met Van Hanegem als gangmaker de UEFA cup gewonnen door in de finale Tottenham Hotspur te verslaan.

In totaal wint de Kromme (bijnaam van Van Hanegem) met Feyenoord drie keer de landstitel (1969, 1971 en 1974), in 1969 de KNVB beker, de UEFA Cup in 1974 en de Europacup I en Wereldbeker in 1970. Met AZ ’67 wint de middenvelder in 1978 de KNVB beker ook. Van Hanegem speelt tussen 1968 en 1976 247 wedstrijden voor Feyenoord waarin hij 88 doelpunten maakt.

Humor, gevatte opmerkingen, dwarse inzichten maakte van de Feijenoorder één van de populairste spelers ooit in Nederland. Dat recalcitrante hoort net zo goed bij Van Hanegem als zijn kromme ballen met buitenkant links en zijn onvoorwaardelijke liefde voor Feijenoord. De bijnaam ‘De Kromme’ is niet alleen afkomstig van zijn kromme ballen, maar zeker ook van zijn bonkige, hoekige gestalte.

Vaak wordt trouwens getwijfeld aan Van Hanegems loyaliteit aan Feijenoord. Omdat er in heel Nederland niemand kritischer is op Feijenoord dan De Kromme. Het is een onterecht verwijt aan Van Hanegem in zijn wekelijkse column in het Algemeen Dagblad fileert hij de club met grote regelmaat. Basis is altijd dat hij vindt dat spelers, trainers en directeuren veel te snel genoegen nemen met te weinig, dat de lat niet hoog genoeg wordt gelegd waardoor prestaties achterblijven bij de kwaliteiten die voorhanden zijn in De Kuip.

Zelf deinsde hij als speler niet terug om op het veld en verbaal over de schreef te gaan. Jarenlang werd hij daarvoor bekeurd door scheidsrecchters met voornamelijk gele kaarten.

AZ’67, Chicago Strings, FC Utrecht, Feijenoord: 1976-1983

In 1976 wist AZ hem te verleiden en zette Van Hanegem tweeënhalf jaar lang de lijnen uit op het Alkmaarse middenveld. Door zijn mateloze populariteit leidde dit tot veel teleur- stelling onder de Feyenoord fans. De financiële injecties van de Molenaars waren de aanzet tot een succesvolle periode bij AZ, die eind jaren zeventig definitief gestalte kreeg. Daarvoor waren de spelers binnengedruppeld die AZ op de kaart zouden zetten. Kees Kist en Kristen Nygaard als eersten in respectievelijk 1972 en 1973, in de jaren daarop kwamen onder anderen Ronald Spelbos, Hugo Hovenkamp, Peter Arntz, Johnny Metgod, Jan Peters, Pier Tol, Eddy Treijtel, Bert van Marwijk, Willem van Hanegem en de Oostenrijkse spits Kurt Welzl. Georg Kessler was trainer en smeedde wellicht een van de beste club- elftallen uit de geschiedenis van het betaalde voetbal. In 75 wedstrijden maakt hij daar 10 doelpunten en wint hij met de Alkmaarders in 1978 de KNVB beker.

Na drie jaar voor AZ’67 gespeeld te hebben voetbalde Willem één seizoen voor het Amerikaanse Chicago Sting. Na zijn terugkeer in Nederland voetbalde van Hanegem nog drie seizoenen voor FC Utrecht, waarna hij terugkeerde bij zijn grote liefde Feyenoord. Na twee seizoenen beëindigde hij zijn voetbalcarrière in 1983. Van Hanegem heeft in deze tijd weinig geld, en vrienden organiseren daarom een benefietwedstrijd in de Kuip. De belastingdienst stelde zich genereus op: “Vanwege zijn verdiensten voor het land” werd de opbrengst netto uitgekeerd: 900.000 gulden. Tijdens deze laatste wedstrijd werd Willem van Hanegem symbolisch door scheidsrechter Charles Corver met een rode kaart van het veld gestuurd. Hij werd hierna onder luid gejuich door zijn medespelers op de schouders van het veld gedragen.

Opvallend was dat Van Hanegem een grote handicap had tijdens zijn spelerscarrière. Zijn gezichtsvermogen nam met het jaar verder af en uiteindelijk had hij nog maar 20% zicht in zijn slechte oog. ‘De Kromme leidt de blinde’ grapte Van Hanegem met veel zelfspot. Het gaf nog meer gewicht aan zijn genialiteit als voetballer.

Nederlands elftal: 1968-1979

Van Hanegem was een belangrijke schakel in ‘The Orange Machine’ die furore maakt op het WK van 1974. Het WK van 1974 in Duitsland was het eerste mondiale eindtoernooi waarop het Nederlands elftal furore maakte. Pas in de finale moest de ploeg van bonds- coach Rinus Michels het onderspit delven tegen de Duitsers (1-2). Willem van Hanegem – toen nog Feyenoorder – speelde een prominente rol bij Oranje.

Voor het WK van 1974 werd Michels aangesteld als supervisor boven de beminnelijke, maar zenuwachtige bondscoach Dr. Frantisek Fadrhonc. Oranje speelde totaalvoetbal, Willem van Hanegem onthulde echter in een later stadium dat het puur toeval was dat Oranje toen in West-Duitsland zulk prachtig voetbal speelde. “Het ontstond gewoon, daar had Rinus Michels helemaal niks mee te maken”, aldus De Kromme.

De bijgelovigheid van Van Hanegen ging soms ook de gepaard met zijn voorliefde voor muziek. Er waren nummers, als hij die hoorde vlak voor de wedstrijd, wist hij: mij kan niks gebeuren, vandaag. Tijdens het WK van 1974 hadden ze in de bus altijd hetzelfde bandje opstaan, met daarop de Blue medley ‘van veertien minuten zoveel’, van Joe Cocker. “Altijd als je dat hoorde, had je het gevoel: komt in orde.” Maar in de finale verloren jullie. “Dat bandje was kwijtgeraakt, toen we moesten verhuizen naar München. Niet dat het daar nou echt aan gelegen heeft, maar het is toch gek. Ineens was dat bandje weg. Heel vreemd.”

Het Nederlands elftal toont in de jaren zeventig meerdere gezichten. Nadat Oranje op het WK 1974 de wereld heeft verbaasd en overrompeld met zijn indrukwekkende totaal- voetbal, laat het team zich op het EK 1976 van zijn slechtste kant zien. In de halve finale tegen Tsjecho-Slowakije krijgen Johan Neeskens en Willem van Hanegem een rode kaart, -tijdens de wedstrijd tegen Tsjechoslowakije weigerde Van Hanegem naar de scheids- rechter, die hem bij zich riep, toe te lopen, met als reden een vergrijp op Johan Cruijff, waarna doorgevoetbald werd en gescoord- en loopt ook Johan Cruijff een schorsing op. Het levert een 3-1 nederlaag en het (zelf ingediende) ontslag van bondscoach George Knobel op. Het topteam van 1974 lijkt, bij aanvang van de kwalificatiereeks voor het WK 1978 in Argentinië, alweer op zijn retour.

Wim van Hanegem op het WK 1974 tegen Bulgarijje
foto: Onbekend

Van Hanegem werd aanvankelijk geselecteerd voor het WK van 1978. In de herfst van zijn carrière besluit Willem van Hanegem zich alsnog af te melden voor het WK van 1978 in Argentinië. Geen WK voor De Kromme, die in 1974 nog indruk had gemaakt op het WK in West-Duitsland.

Nadat Van Hanegem een vertrouwelijk gesprek had gevoerd met bondscoach Ernst Happel, willen beide partijen nog even nadenken over het uiteindelijke besluit. Maar het voelt niet goed voor de Zeeuw, die dezelfde avond al het grote nieuws naar buiten brengt. Oranje moet het op Argentinië zonder hem stellen. Hans Hamstra, op dat moment de PR-man van de KNVB, maakt het nieuws nog dezelfde dag wereldkundig.

Gesuggereerd wordt dat Van Hanegem geen genoegen zou willen nemen met een bijrol. “Happel dacht dat ik bedankte omdat ik niet in de basis stond. Ik was op dat moment één van de oudste spelers en niet de snelste. Happel vertelde me al dat ik voor de eerste of eerst twee wedstrijden niet in aanmerking zou komen. Daarop zei ik dat ik er niet achter sta daar naartoe te gaan. Voor de groep zou ik alleen maar ergernis vormen als ik de eerste wedstrijden niet kon spelen.”

Ook de toestand bij AZ ’67, op dat moment zijn werkgever, draagt bij aan het besluit om in Nederland te blijven. Zijn ploeg- en tevens huisgenoot Hugo Hovenkamp had zich in een eerder stadium al afgemeld met een blessure. Ted Troost, de vertrouwenspersoon van Van Hanegem, reist ook niet mee naar het mondiale eindtoernooi en ook dat zou hebben meegewogen.

Later zou Van Hanegem nog een boekje opendoen over andere, meespelende redenen om het WK van 1978 de rug toe te keren. “Ik vond het doorslaggevend dat topspelers als Arie Haan en Ruud Krol de persoonlijke commerciële inkomsten niet met de selectie wilden delen. Dat was in 1974 wel het geval toen Johan Cruijff, Johan Neeskens, Piet Keizer en ik de boegbeelden van het elftal waren. In ’78 werd de sfeer door het niet storten in de pot negatief beïnvloed.”

In zijn glorietijd als speler kreeg hij, net als de andere Oranje-vedettes, vaak zware kritiek te verduren van Volkskrant-journalist Ben de Graaf. Veel Oranje-spelers beschouwden De Graaf als hun aartsvijand. Van Hanegem dacht daar anders over, blijkens een interview dat hij in 1980 gaf aan Voetbal International. Hij kon zich best in De Graaf verplaatsen, “ik ben zelf namelijk ook verschrikkelijk kritisch. Als ik journalist was, zou ik dezelfde benadering kiezen als Ben de Graaf.”

Trainerscarrière: 1982-2008

Direct nadat van Hanegem stopte met voetbal werd hij bij Feyenoord assistent-trainer van coach Thijs Libregts in het seizoen 1983-1984. In dit succesvolle seizoen won Feyenoord zowel het Kampioenschap als de Nationale Beker, met onder meer spelers als Johan Cruijff en Ruud Gullit. Na zijn vertrek bij Feyenoord werd Willem assistent-trainer bij FC Utrecht, en daarna hoofdcoach van FC Wageningen en USV Holland. Bij beide was Willem van Hanegem slechts één seizoen actief als hoofdtrainer. Na zijn periode bij USV maakte Willem opnieuw de overstap naar Feyenoord, om hier tussen 1992 en 1995 hoofdtrainer te worden van Feyenoord 1. In 1993 behaalde van Hanegem met Feyenoord de landstitel, en in 1994 en 1995 won hij de Nationale Beker. Ondanks deze prijzen werd Willem in 1995 ontslagen bij Feyenoord wegens tegenvallende resultaten.

In zijn periode als hoofdtrainer bij Feijenoord raakt hij ook gebrouilleerd met Wim Jansen.

Wim Jansen runt al jaren geruisloos de jeugdopleiding van Feyenoord. Hij is goud waard voor de club. Toen de Rotterdammers in financiële problemen raakten en dreigden af te zakken naar het rechterrijtje van de Eredivisie, bleek Jansen de redder in nood. Hij had zomaar zes spelers klaarstaan die het elftal keurig op de been hielden, international werden en dankzij een succesvol WK een vermogen waard werden. Jansen is de onzichtbare man achter het succes. Hij is echter geen liefhebber van Van Hanegem. Ze speelden samen in het grote Feyenoord dat de Europa Cup I en de Wereldbeker veroverde. Ze maakten deel uit van het legendarische Oranje uit de jaren zeventig en ze werkten later opnieuw samen in De Kuip; Jansen als technisch directeur, Van Hanegem als trainer.

Gedurende die periode moet er iets gebeurd zijn tussen de heren. Jansen praat daar nooit over, maar stapte destijds wel op. Sindsdien zijn de twee oud-voetballers nauwelijks on speaking terms. En het was duidelijk dat Jansen een eventuele terugkeer van Van Hanegem niet zou tolereren bij de jeugdopleiding. Hij dreigt nooit van tevoren, maar is uitermate principieel. Jansen onderschrijft de voetbalvisie van Johan Cruijff. Nummer 14 was wél een goede vriend van hem, met wie hij regelmatig contact had. Deze twee respecteren Van Hanegem zeer als voetballer en voetbalkenner, maar het stoort hen dat De Kromme alleen wil práten over voetbal, terwijl Jansen van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat anoniem in de weer is voor Feyenoord. Intern begreep iedereen wel dat het geen zin had Jansen en Van Hanegem aan elkaar te koppelen.

Wim van Hangemen als assistent van Dick Advocaat bij Oranje.
foto: ANP

Na Feyenoord werd Willem van Hanegem in 1995 coach bij Al Hilal in Saoedi-Arabië. In het ene seizoen dat hij hier trainer was won hij de landstitel en de Arabische Europacup I. Na één seizoen hield van Hanegem het weer voor gezien, en keerde terug naar Nederland. Hier trainde hij nog twee jaar AZ, één jaar Sparta en was hij tussen 2002 en 2004 assistent van het Nederlands Elftal onder bondscoach Dick Advocaat. Na deze periode besloot Willem van Hanegem te stoppen als voetbaltrainer. Hij was in deze tijd regelmatig te zien op tv als voetbalanalist, en schreef columns voor het Algemeen Dagblad.

Toen FC Utrecht in juli 2007 bij Willem aanklopte besloot hij toch terug te komen op zijn besluit. Het eerste seizoen verliep goed, maar het tweede seizoen draaide uit op een compleet fiasco. Alle vier de assistent-trainers werden ontslagen in oktober 2008, waarna van Hanegem zich enige tijd ziek meldde. Hij werd in deze tijd vervangen door zijn nieuwe assistent, Ton du Chatinier. Uiteindelijk werd van Hanegem in december 2008 eveneens ontslagen. Volgens de clubleiding was er geen basis meer om de samenwerking voort te zetten. Deze beslissing volgde mede op enkele zeer kritische opmerkingen van van Hanegem in de media. Hierin noemde hij Frans van Seumeren, sinds april 2008 de nieuwe eigenaar van FC Utrecht, “een duikboot die niet weet hoe je een club moet besturen”.

Hij doorzag het spel als geen ander. Als trainer bewoog hij zich a-typisch door het betaalde voetbal. Geen geschreeuw of uiterlijk vertoon, Van Hanegem zat vaak bewegingsloos op de bank.

Opmerkelijke uitspraken

“Of ik nog iets opgestoken heb op de trainerscursus? Ja, een paar sigaretten.”

“Roken is slecht. Vooral voor de gordijnen.”

“Dat is de pest met die mobieltjes. Twee jaar terug op het EK zat ook iedereen te bellen. In 1974 hadden we geen mobieltjes. Zelfs geen koffer met postduiven.”

“Als speler hoefden ze me na een doelpunt nooit achterna te rennen. Daar had ik de snelheid niet voor.”

“Een prof hoort zelfkritisch te zijn. Ik hoor maar weinig spelers zeggen: het was weer niks vandaag. Ze staan onder de douche op te scheppen over de twee goeie dingen die ze in een wedstrijd hebben gedaan.”

“Een echt goede wedstrijd heb ik volgens mij nooit gespeeld. Mijn beste wedstrijd had mijn afscheidswedstrijd moeten worden, maar toen is het er ook niet echt van gekomen.”

“Slot speelt te dicht op Engelenhaar. O, is het Engelaar? Ik ben nog in de war met de feestdagen.”

“Wilfred Genee heeft net zoveel verstand van voetbal als een koe van touwtje springen.”

“Over het algemeen kan ik niet zeggen dat Duitsers mijn beste vrienden zijn.”

“Dat ‘gratis’ publiek van Oranje trek ik niet”

“Twente helpt imago om zeep met boerenkoolvoetbal”

“Het leek wel of die voorzitter van Vitesse in de Efteling zat”

“Scheidsrechters mogen me bellen voor hulp”

“Wat wij vroeger ook wel eens deden als we kans op het kampioenschap hadden, en we moesten tegen een club, en er liepen spelers bij die nog wel wilden, dan zeiden we wel eens: Hé rustig aan, want Feyenoord is geïnteresseerd in je!”

“Een mentalcoach hebben wij ook wel eens gehad. Dan moesten we in een hoek gaan staan en naar een stip kijken. Na 6 weken was ‘ie weer weg.”

“Die scheids heeft de conditie van een wijkagent”

Wie meer wil weten over Willem van Hanegem kan één van zijn biografieën lezen:

* De ‘ultieme biografie’ (2007) van Van Hanegem werd geschreven door negen prominente journalisten.
* Ter ere van zijn 70e jaar (2014) verscheen ‘WILLEM – de voetballer’.
* En in 2018 werd ‘Willem van Hanegem, Buitenkant links’ uitgegeven.

Beste Feyenoord-speler ooit

Wie is de beste Feyenoord-speler ooit? Die vraag stelde het blad Voetbal International in 2016 aan z’n lezers in een special over de Rotterdamse club. Het antwoord is niet de grootste verrassing: Willem van Hanegem. Hij kreeg meer stemmen dan Coen Moulijn en Johan Cruijff – die laatste ongetwijfeld toch omdat het meer een Ajacied was dan een Feyenoorder.

De enquête werd ingevuld door maar liefst 15.000 mensen. Er was ook nog een soort verkiezing van prominente Feyenoorders. Het enige verschil met de lezers is dat de prominenten Wim Jansen op nummer 3 zetten. Dirk Kuijt stond op 4 trouwens.

Privé

Van Hanegen was één van de eerste Nederlanders wiens privéleven uitgemeten werd in de media. Onder andere enkele financiële fiasco’s, want met geld ging hij tijdens zijn spelersloopbaan niet altijd even slim om getuige een faillissement van zijn tennispark. Als speler van FC Utrecht kreeg hij vanwege zwarte betalingen een gevangenisstraf van twee weken voorwaardelijk aan zijn broek. Over de uitspraak zei hij indertijd: “Alles stond toch zwart op wit in mijn contract.”

Van Hanegem was getrouwd met Truus, een Utrechtse die hij leerde kennen bij Velox, die het hart op de tong had. “Zij is heel belangrijk geweest”, zei Van Hanegem over Truus. “Ze was nog veel kritischer dan ik. Volgens haar heb ik nooit een goede wedstrijd gespeeld.” Er kwamen twee kinderen: zoon Gert en dochter Alies. Uiteindelijk hield het huwelijk geen stand en er ging in 1983 een schok door Nederland toen de twee BN’ers scheidden. Het was hetzelfde jaar dat Van Hanegem afscheid nam als actief voetballer na 21 jaar profvoetballer.

Later trouwde Van Hanegem met zijn huidige vrouw Marianna, en voormalig fotomodel, met wie hij twee zonen heeft: Boy en Willem junior.

Prijzenkast en erelijst:

* Landskampioen: 1969, 1971, 1974 (Feijenoord)
* KNVB beker: 1969 (Feijenoord), 1978 (AZ)
* UEFA Cup: 1974
* Intertoto Cup: 1968, 1973
* Europacup I: 1970
* Wereldbeker / Intercontinental Cup: 1970
* Nationale elftal: WK 1974 (zilver), EK 1976 (brons)
* Interlands: 52 doelpunten: 6
Trainer:
* Kampioen Eerste divisie: 1998 (AZ)
* Kampioen Eredivisie: 1993 (Feijenoord)
* KNVB Beker: 1994, 1995 (Feijenoord)
Individueel:
* Nederlands voetballer van het jaar: 1971

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, Volkskrant, VI, Telegraaf, Willem van Hanegem (biografie), NOS, nu.nl, bestevoetballers.nl, sportnieuws.nl