101 voetbaliconen: (55) Grzegorz Lato

PASPOORT

Geboren: Malbork, 8 april 1950
Overleden:
Nationaliteit: Pools
Positie: Aanvaller
Clubs: Stal Mielec, Lokeren, Atlante, Polonia Hamilton
Interlands: 100 doelpunten: 45
Doelpunten: Stal Mielec: 117, Lokeren: 12, Atlante: 16, Polonia Hamilton: 20
Trainer: North York Rockets, Stal Mielec, Olimpia Poznan, Amica Wronki, Stal Mielec, Widzew Lodz

Hij was vierkant en kalend en zag er dus niet echt uit als een sportheld, maar zijn tien doelpunten in drie WK-eindronden maakten hem tot één van Polens meest geliefde zonen. Lato was zo snel alseen renpaard en zijn eindeloos heen-en-weergedraaf was voor de meeste verdedigers om gek van te worden. Eén van hen was Norman Hunter, wiens gemiste tackle Lato in 1973 op Wembley de ruimte gaf om de voorzet te geven voor het doelpunt waardoor Polen zich ten koste van Engeland kwalificeerde voor de eindronde van het WK.

Een jaar later in Duitsland was de Poolse aanval die hij samen met Andrej Szarmach vormde één van de hoogtepunten van het toernooi. Lato (die het grootste gedeelte van zijn carrière trouw bleef aan zijn Poolse club Stal Mielec) werd topscorer van het toernooi. Zijn zeven doelpunten zorgden er ook voor dat de complete outsider Polen verrassend derde werd.

Vier jaar later stelden de Polen teleur, maar in 1982 werd Lato met Szarmach herenigd en werd de voorhoede gecomplementeerd door de nieuwe superster Zbigniew Boniek. Ouder en met nog minder haar dan voorheen sloot hij zijn interlandcarrière op een prachtige manier af met alweer een derde plaats. Lato speelde bij KSC Lokeren in België korte tijd met zijn landgenoot Wlodek Lubanski naast zich in de spits voordat hij nog wat aan het globetrotten sloeg en de laatse jaren van zijn carrière uitkwam voor clubs in Mexico en Canada.

Met zijn totaal van tien WK doelpunten bevindt Lato zich in een select gezelschap.

Lato verdiende zijn honderste interland in de door Boniek aangevuurde destructie van België in de troostfinale van 1982.

In 1976 zag een 106.000 man groot publiek in Warschau hoe Polen het machtige Oranje van Cruijff en Neeskens met 4-1 versloeg in een kwalificatiewedstrijd voor het EK. Lato nam één van de treffers voor zijn rekening.

Zijn 42 interlandgoals zijn alleen door Lubanski overtroffen.

Lato keerde weer terug in de voetbalwereld en zette zich in voor de jeugd als ambassadeur van de FIFA.

Grzegorz Lato actief voor Polen tegen Argentinië
foto: Onbekend

Clubcarrière

Lato speelde het grootste deel van zijn clubcarrière bij Stal Mielec en leidde de club ook naar de Poolse kampioenschappen in 1973 en 1976, evenals het bereiken van de kwart- finales van de UEFA Cup in het seizoen 1975-76. Hij was topscorer in de Poolse competitie in 1973 (13 goals) en in 1975 (19 goals). Lato speelde 272 wedstrijden voor Stal Mielec en scoorde 117 scoorde doelpunten in de Poolse competitie, De Poolse competitie verbood transfers van spelers naar het buitenland tot een speler de leeftijd van 30 jaar bereikte, dit verhinderde Lato’s kansen om zijn talent regelmatig tentoon te spreiden voor een groter publiek over het hele continent.

In 1980 koos hij ervoor om te verkassen naar het Belgische KSC Lokeren. Hiervoor had hij wel een aanbieding van niemand minder dan Pelé afgeslagen die hem graag naar New York Cosmos had willen halen. Hij speelde ook in Mexico in het seizoen 1982-83 voor Atlante F.C., waar hij 16 goals scoorde. Hij bracht ook enige tijd door in Canada, spelend voor Polonia Hamilton en in het midden van de jaren 1980 in een amateur-competitie in Hamilton, Ontario, Canada.

Lato werd in 1977 en 1981 tot Pools voetballer van het jaar gekozen.

Interlands

Lato speelde tussen 1971 en 1984 100 interlands voor Polen, waarvan vier officieuze duels. Hiermee was hij tot 2010 recordhouder, tot Michal Zewlakow hem evenaarde en zijn record verbeterde. Hij scoorde 45 doelpunten voor Polen , hiermee staat hij tweede op de lijst van topscorers in het Poolse nationale elftal achter Wlodzimierz Lubanski.

De beste prestaties van Lato zijn het winnen van de gouden medaille op de Olympische Spelen van 1972 in München en twee keer een derde plaats op het wereldkampioenschap voetbal van 1974 en 1982. Zelf won hij in 1974 de Gouden Schoen nadat hij 7 doelpunten had gescoord tijdens het toernooi. en hoogstpersoonlijk Polen met een 1-0 overwinning naar de bronzen medaille had geschoten.

Doelpuntenmachine Grzegorz Lato
foto: Onbekend

Wereldkampioenschap 1974

De meest succesvolle jaren van het Poolse nationale elftal liggen in de jaren zeventig, onder leiding van de befaamde bondscoach Kazimierz Górski. In 1972 werd Polen in München olympisch kampioen, een prestatie die vier jaar later in Montréal bijna werd herhaald. Overigens slaagde het elftal er ook in die succesjaren niet in om zich te kwalificeren voor een Europees kampioenschap.

Polen had inmiddels te maken met een gouden generatie, spits Lubanski ontbrak door een blessure, maar met de spitsen Lato en Szarmach en de middenvelder Deyna had de ploeg nog steeds veel creativiteit. De ploeg was olympisch kampioen, won in de kwalificatie verrassend van Engeland en ontpopte zich op het WK als een smaakmaker.

In een moeilijke groep maakten de Polen indruk, Argentinië werd met 3-2 verslagen met twee doelpunten van Lato, waarvan hij de eerste al na zeven minuten had gescoord. Tegen een opvallend sportief Argentinië had men met hogere cijfers moeten winnen dan met 3-2. De volgende tegenstander Haïti was kansloos: 7-0 door onder meer twee doelpunten van Lato.

De ploeg had het rustig aan kunnen doen tegen Italië, maar het gaf opnieuw gas, de Italianen waren kansloos en scoorde pas vlak voor tijd een tegentreffer, 2-1 door Fabio Capello. Omdat de Argentijnen met 4-1 wonnen van Haïti waren de Italianen op doelsaldo uitgeschakeld. en werd Polen eerste in goep 4.

In 1974 werd voor het eerst een tweede ronde gespeeld bestaande uit groepswedstrijden, en geen kwart- en halve finales zoals in de voorgaande edities. Polen werd gekoppeld aan Zweden, Joegoeslavië en West-Duitsland. Polen won ook beide wedstrijden, 1-0 tegen Zweden door een doelpunt van Lato en met 2-1 tegen Joegoeslavië met wederom een doelpunt van Lato.

Grzegorz Lato in één van zijn 100 interlands.
foto: CORDON PRESS

Dus was de wedstrijd West-Duitsland-Polen een veredelde halve finale, waarbij West-Duitsland genoeg had aan een gelijkspel.

Polen-Duitsland werd een beladen wedstrijd. Niet vanwege de oorlog, maar vanwege het Poolse voetbaltrauma, dat, net als het Nederlandse, stamt uit 1974 en alles te maken heeft met een dramatische nederlaag tegen het toenmalige West-Duitsland.

Het Poolse elftal deed in 1974 niet aan ‘totaalvoetbal’, zoals de Nederlanders. Alles draaide vooral om snelheid, met aanvallen die meestal via de vleugels verliepen. Op die manier hadden de Polen tot ieders verrassing Engeland, de kampioen uit 1966, geëlimineerd in de kwalificatie. En tijdens het toernooi werden Argentinië, Italië, Zweden en Joegoslavië verschalkt, met veel doelpunten. Polen leek onverslaanbaar.

Maar op 3 juli 1974 had het de hele dag geregend. Het veld in Frankfurt was doorweekt en drassig. Poolse verzoeken om de wedstrijd uit te stellen werden afgewezen. En dus stonden de Polen op een veld waarop de bal niet lekker doorrolde, maar soms bijna stillag. Het Poolse spel raakte ontregeld en in de 76ste minuut maakte Gerd Müller het enige doelpunt van de wedstrijd. Met geweldige reflexen zorgde de Duitse doelman Sepp Maier dat Polen ondanks een geweldig toernooi de finale niet haalde.

In de troostfinale won Polen met 1-0 van Brazilië door een doelpunt van Lato,

Geen Pools-Nederlandse finale. Wel mooie statistieken. Vleugelspits Grzegorz Lato werd topscorer van het WK in 1974, met zeven doelpunten. De tweede plaats werd gedeeld door de Poolse spits Andrzej Szarmach en Johan Neeskens, met ieder vijf doelpunten. Middenvelder Kazimierz Deyna werd dat jaar uitgeroepen tot de op twee na beste voetballer van Europa, na Johan Cruijff en Franz Beckenbauer.

Zowel Polen als Nederland had volgens Lato zelf, toen een wereldelftal. “Wij wonnen de Olympische Spelen in ’72 en we werden derde op het WK. Nederland haalde de WK-finale en had wereldkampioen moeten worden”. Lato zelf was als stille aanvaller en teamplayer met een bijzonder ‘torinstinct’ misschien wel één van de meest onderschatte spelers in Europa van zijn tijd.

Na het voetbal

Na zijn sportieve loopbaan ging Lato de politiek in. Van 2001 tot en met 2005 was Grzegorz Lato senator in Polen voor de SLD. Daarnaast was hij trainer van vele clubs in Polen en Canada. Ook werd hij Poolse bondsvoorzitter en kwam hij ooit in botsing met Leo Beenhakker. Op camera en op kleine afstand van de toenmalige bonsdcoach, zegde Lato Beenhakker de wacht aan. Later werd hij ook nog eens in verband gebracht met omkoping.

Prijzenkast en erelijst:

* Landskampioen Polen: 1973 en 1976
* Winnaar gouden medaille Olympische Spelen met Polen in 1972
* Winnaar zilveren medaille Olympische Spelen met Polen in 1976
* Bronzen medaille Wereldkampioenschap 1974 en 1982
Individueel
* FIFA World Cup All-Star Team: 1974
* Winnaar Gouden Schoen op het wereldkampioenschap 1974 met 7 doelpunten
* Topscorer van Polen in 1973 en 1975
* Pools voetballer van het jaar in 1977 en 1981
* Pools sporter van het jaar: 1974, 1977

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbalboek, www.kentudezenog.nl, www.polennieuws.nl, NRC