101 voetbaliconen: (72) Günter Netzer

PASPOORT

Geboren: Mönchengladbach, 14 September 1944
Overleden:
Nationaliteit: Duits
Positie: Aanvallend middenvelder
Clubs: Borussia Mönchengladbach, Real Madrid, Grasshopper Club Zürich
Interlands: 37 doelpunten: 6
Doelpunten: Borussia Mönchengladbach: 108, Real Madrid: 9, Grasshopper Club Zürich: 3
Trainer: Hamburger SV (Technisch Directeur)

Günter Netzer, een Duitse Gascoigne, maar dan zonder het gezuip, geboer en huiselijk geweld, kon er gedurende een korte periode aanspraak op maken de beste middenvelder ter wereld te zijn. Na het WK van 1970 gemist te hebben, trad Netzer op het EK van 1972 op de voorgrond toen hij een grote rol speelde in de zege van Duitsland op Engeland in de kwartfinale. Hoewel er een paar spelers ontbraken, won Duitsland op zijn sloffen.

Beckenbauer was ongenaakbaar in de achterhoede, Müller onstuitbaar in het strafschop- gebied, en Netzer met zijn lange golvende manen de agressieve middenvelder die het spel onberispelijk verdeelde en de verbindende schakel tussen de twee vormde. De Duitsers wonnen het toernooi daarna met gemak. Netzer, jarenlang de steunpilaar van het sterke Borussia Mönchengladbach, vertrok in 1973 naar Real Madrid, maar raakte daar ernstig uit vorm, wat funest was voor zijn interlandcarrière.

Op het WK van 1974 speelde hij slechts één keer kort mee als invaller tegen Oost-Duitsland. Er waren in die paar jaar maar weinig spelers die konden voetballen als Netzer, maar aan de andere kant zijn er niet veel spelers met wie het zo snel bergafwaarts is gegaan.

Netzers vervanger in het Duitse elftal, Rainer Bonhof, zijn ploeggenoot bij Mönchen- gladbach, was een sterke, snelle speler, niet zo goed als Netzer, maar makkelijker in te passen in het stramien van Helmut Schön.

Netzer maakte deel uit van het team van Mönchengladbach dat in 1970 onder leiding van Hennes Weisweiler voor het eerst kampioen van de Bundesliga werd.

Mönchengladbach verloor in 1973 de UEFA Cupfinale tegen Liverpool. De ploeg van Shankly mocht blij zijn thuis een voorsprong van 3-0 te hebben genomen, want Mönchengladbach liet Liverpool in de returnwedstrijd alle hoeken van het veld zien en won met 2-0.

Na gestopt te zijn als voetballer werd Netzer Technisch Directeur van HSV, waarbij hij een sterke ploeg erfde met onder anderen Kevin Keegan. Hij maakte HSV prompt voor het eerst in 19 jaar weer kampioen van de Bundesliga.

Günter Netzer spelverdeler bij Mönchengladbach en het Duitse elftal.
foto: Onbekend

Borussia Mönchengladbach

Netzer speelde gedurende zijn hele jeugd bij 1. FC Mönchengladbach. In 1963 maakte hij de overstap naar stadgenoot Borussia Mönchengladbach. In het seizoen 1965/1966 begon hij daar zijn loopbaan in het betaalde voetbal, waar hij tot 1973 zou blijven. In 297 wed- strijden maakte hij 108 doelpunten. In 1970 en 1971 werd hij met zijn team kampioen van West-Duitsland.

Netzer was een markant figuur in het Duitse voetbal. Binnen de lijnen viel hij op door zijn lange haar, zijn passes die hij op de millimeter nauwkeurig bij medespelers op de stropdas legde en door zijn schoenmaat 47. Buiten het veld leefde Günter ook op grote voet. Waar de gemiddelde voetballer bij Gladbach in die tijd met een Volkswagen Kever naar de training kwam, arriveerde Netzer in een Ferrari. In die tijd was hij al een slimme zakenman. Zo bestierde hij in de binnenstad van Mönchengladbach discotheek ‘Lovers Lane’. Van heinde verre kwamen bezoekers naar het danspaleis. Hij legde hem geen windeieren en waar geld is, zijn mooie vrouwen. De flamboyante Netzer was liefhebber van beiden.

Door zijn levensstijl werd hem weleens verweten lastig en lui te zijn. Volgens critici kostte hem dat zelfs een groot aantal interlands. De invloedrijke Kapitän Franz Beckenbauer was het niet altijd eens met zijn gedrag en gaf bovendien de voorkeur aan Wolfgang Overath in de Nationale elf.

Legendarisch tijdens de loopbaan van Netzer was de laatste wedstrijd die hij met Gladbach speelde voordat hij naar Real Madrid vertrok: de finale om de DFB-Pokal in 1973 tegen de 1. FC Köln. Netzer was de onbetwiste leider van de ploeg, maar werd door de toenmalige trainer Hennes Weisweiler buiten de basiself gelaten. Hij had al een contract getekend bij Real en Weisweiler betichtte hem ervan ongemotiveerd te zijn. De wedstrijd tegen Köln verliep zeer stroef en Weisweiler wilde Netzer in de rust laten invallen. De koppige Netzer weigerde.

Pas toen er na het verstrijken van de reguliere speeltijd, een stand van 1-1 op het bord stond, en er verlengd moest worden, besloot Netzer alsnog in te vallen. Hij wisselde zichzelf! Zonder medeweten van zijn trainer betrad hij het veld en viel in voor een licht aangeslagen ploegmaat. En het ongelooflijke gebeurde: een aanval die hij zelf opzette, werd door hem met links tegen de touwen geschoten. Het bleek de winnende treffer. Jaren later gaf Netzer toe dat het terecht was dat hij deze wedstrijd niet in de basis stond. Zijn moeder was die week overleden en hij had daardoor niet kunnen trainen.

In Duitsland is deze wedstrijd door het spelverloop en de wissel van Netzer legendarisch geworden.

1973: Günter Netzer(Borussia Mönchengladbach) in actie tegen Werder Bremen.
foto: Onbekend

Tegenwoordig staan op een kast in Netzers kantoor vijf rode mini-Ferrari’s die belichamen zijn passie voor snelle auto’s. Als excentrieke voetballer van Borussia Mönchengladbach reed hij al in Porsches en Ferrari’s. Niet om het uiterlijk vertoon, staat in zijn autobiografie Aus der Tiefe des Raumes, maar omdat hij van ‘schoonheid’ houdt. De mooiste vrouwen vond hij altijd aan zijn zijde. Eerst Hannelore Girrulat, een kunstenares met wie hij in Mönchengladbach een discotheek dreef. Later Elvira Lang, fotomodel en sinds 1988 zijn echtgenote. “Ik ben aan de zonzijde geboren. Alles valt me toe. Ik wil niet als dromer door het leven gaan. Het is zoals het is. ”

“Mijn voetbal werd kunst genoemd, mijn lange passes waren kunst. Ik kreeg een baan aangeboden op de kunstacademie omdat mijn passes zo mooi, lang en precies waren, als schilderingen. Ik deed gewoon wat ik kon. Weisweiler was een geweldige trainer bij Borussia, hij wilde aanvallen. Hij heeft ons als provincieclub aan de top van Europa gebracht met het mooiste Duitse voetbal ooit. Ik gaf de passes. Zo moest het. En als ik het anders wilde, deed ik dat ook. Heel gewoon.”

Toen hij nog een jonge voetballer was bij Mönchengladbach en zijn salaris beperkt, volgde hij een cursus Industriekaufmann. “Dat stelde niets voor. Mijn vader handelde in zaden, mijn moeder had een kruidenierswinkel in Mönchengladbach. Ik wilde gewoon naast voetbal wat anders. Ik deed de advertentieverkoop voor het clubblad van Borussia en had een discotheek. Het leven is gekomen zoals het is gekomen. Ik mag nu verkeren tussen artiesten, voetballers en politici. Ik ben geen denker en denk ook niet vooruit. Ik doe wat ik doe, ik zeg wat ik zeggen wil, zoals ik vroeger voetbalde. Spontaan. Ik ga mijn eigen weg. Ik ben gewoon, een jongen uit Mönchengladbach die goed kon voetballen. Mijn wortels laat ik nooit los.”

Real Madrid

Toen Johan Cruyff in 1973 FC Barcelona vertrok, moest Real Madrid met een tegenactie reageren. Dus haalde Santiago Bernabéu Netzer en Paul Breitner een jaar later naar Madrid. Netzer was de eerste Duitse speler die voor Real Madrid speelde. Hij speelde tot 1976 in Spanje en won in 1975 en 1976 La Liga en de Copa del Rey in 1974 en 1975. Na zijn driejarige succesvolle periode in de Spaanse hoofdstad ging Netzer naar Grasshopper Club Zürich, waar in 1977 zijn carrière afsloot.

1973 UEFA Cup: Gunter Netzer voor Real Madrid tegen Ipswich Town
foto: Onbekend

West-Duitsland

Netzer maakte zijn debuut voor het West-Duitse nationale team in oktober 1965 in een vriendschappelijke wedstrijd tegen Oostenrijk. Hij speelde 37 interlands voor West-Duitsland van 1965 tot 1975, scoorde zes doelpunten (sommige vanaf de penaltystip) en dankzij Netzer werd West-Duitsland in 1972 Europees kampioen. In 1972 was hij geniaal en dicteerde het Duitse spel met zijn mooie traptechniek.

Hij speelde ook kort (21 minuten tegen Oost-Duitsland) op het WK van 1974. Tijdens het toernooi in 1974 was Wolfgang Overath de centrale figuur op het middenveld van Duitsland. Netzer, hoewel hij bevriend was met Overath, beschouwde het duo niet in staat om effectief samen te spelen.

“Cruijff was de beste, zeker als strateeg. Ik bewonderde hem. Al faalde hij in de WK-finale van 1974 als een debutant. Zo arrogant mag een mens nooit zijn. Pelé en Maradona waren nog beter. Wie ben ik dan? Ik had meer uit mijn carrière kunnen halen. Ik heb niet altijd voor het voetbal geleefd. Daarbuiten was ook een leven. Ik was de Provinzfürst, de koning van de provincie. Daarbuiten was ik te bescheiden. Ik heb me nooit boven de ploeg gesteld, zoals Beckenbauer. Ik was een van de jongens, ik legde ze uit wat ik wilde en dat begrepen ze. Pas bij Real Madrid begreep ik wat het betekent om full-prof te zijn. ”

“Ik trainde harder dan ooit tevoren, met als resultaat dat mijn eeuwige spierblessures verdwenen. Toen ik 32 was stopte ik, ik was blij dat het voorbij was.”

Netzer wordt gezien als één van de beste middenvelders van zijn generatie. Bij Borussia was hij de onbetwiste leider, en kreeg hij veel vrijheid, op het veld en buiten het veld. Afgezien van zijn superieure balvaardigheden, maakte zijn natuurlijke autoriteit hem de onbetwiste leider van zijn team. Hij was een flamboyant figuur, en werd regelmatig gezien in het uitgaansleven.

1972 EK kwalificatie: Gunter Netzer aan de bal, Engeland’s Mike Summerbee in de achtervolging.
foto: Colorsport

TD van van Hamburger SV

Van 1978 tot 1986 was Netzer technisch directeur van Hamburger SV. Hij haalde Ernst Happel als trainer. Onder zijn leiding werd HSV driemaal landskampioen in 1979, 1982 en 1983. In 1983 won HSV ook de Europa Cup I door in de finale van Juventus te winnen.

In een interview met de NOS kijkt de Duitser met bewondering terug op enkele trainers in zijn loopbaan als voetballer en als manager van Hamburger SV, waarmee hij in 1983 de Europa Cup voor landskampioenen won. Aan Weisweiler als de man die altijd wilde aanvallen, tot ergernis van de trage en graag temporiserende spelmaker Netzer. Maar niet aan Schön, de trainer met wie hij in 1972 Europees kampioen werd en die hem op het WK van 1974 passeerde ten gunste van Overath. „Overath was een terechte keus. Overath was beter. Schön was een fijnzinnige man. Hij was een opa-figuur. Beckenbauer en Breitner bepaalden de tactiek. Schön liet alles aan anderen over. Daar voelde hij zich niet te klein voor. Verder stelde hij niets voor.”

En dan Ernst Happel. „Ik was manager bij HSV. Ik wilde Happel als trainer, nadat ik hem bij Standard Luik aan het werk had gezien. Forechecking zoals ik nooit had gezien, revolutionair. Een tactisch genie. Happel zou nu niet meer kunnen functioneren als coach. Hij was geen pedagoog, praatte nauwelijks met zijn spelers en helemaal niet met de pers. Hij leefde in zijn eigen wereld en zou nu altijd ruzie hebben gehad met spelers en de pers. Door hem wonnen we wel de Europa Cup in 1983.’’

Niet Happel maar Rinus Michels had Netzer in 1978 als trainer naar HSV willen halen. „Hij was mijn eerste keus. Maar Michels beschikte niet over een Duitse trainerslicentie. Dat was toen nog vereist. Ik wilde de Ajax-school introduceren. We hebben eens met HSV op een toernooi in Barcelona tegen Ajax gespeeld. We wonnen met 7-4. Maar Happel zei: ‘Dit is waanzin. We hadden ook met 9-8 kunnen verliezen.’ Zo aanvallend speelde Ajax, met Cruijff als jonge trainer. Tempowisselingen en opkomende backs. Dat was de erfenis van Michels. Dus je begrijpt waarom ik me altijd tot het Nederlandse voetbal en Nederlanders aangetrokken heb gevoeld. De vrijheid en het avontuurlijke.”

Hij is een liefhebber van verzorgd, aanvallend voetbal, en als zodanig fan van de speelstijl van het Nederlands voetbalelftal. Tijdens het Wereldkampioenschap voetbal 2006 was de liefde tijdelijk wat bekoeld, maar nadat het Nederlands voetbalelftal op het Europees kampioenschap voetbal 2008 zowel Italië als Frankrijk met ruime cijfers had verslagen, zei hij over het elftal: “Es sind wieder meine Holländer”. De grootste fan van Oranje in het buitenland. En dan ook nog eens als Duitser.

Analist bij de ARD

Günter Netzer is in Duitsland vooral de man geworden die voor de camera’s van de ARD genadeloos kritiek leverde op het Duitse elftal. De commentaren die hij samen met presentator Gerhard Delling gaf, zijn populair en leidden in 2000 tot de Adolf Grimme-Preis, een prijs voor tv-producties. De handelaar die voetbalrechten verkoopt aan de zender waarvoor hij als bijverdienste de criticaster uithangt? Netzer beaamt dat hij als verkoper beter positieve analyses kan geven. „Maar zo ben ik niet. Ik zeg wat ik denk. Ik ben serieus, geconcentreerd, ik moet precies weten wat ik zeg. Ik ben objectief en eerlijk. Als ik anders zou zijn, zou ik een rol spelen. Ik beledig niet, polariseer niet. Ik heb altijd gedacht dat ik niet voor tv geschikt ben. Ik hou niet van mezelf, ik zie er niet uit, ik kan geen rol spelen zoals anderen, die veranderen zodra ze een camera op zich gericht zien.

Journalisten hebben een jaar lang geanalyseerd wat ik zei, juist omdat ik ook als mediarechteneigenaar gebaat ben bij eigenbelang. Ze hebben me niet op vals gedrag kunnen betrappen.”

Legendarisch is de uitbarsting van oud-bondscoach Rudi Völler, die de scherpe kritiek van Netzer na een doelpuntloos gelijkspel van Duitsland tegen IJsland niet meer kon verdragen. Völler bestempelde Netzers woorden als ‘Scheissdreck’, ‘Ich kann den Scheiss nicht mir hören’; Netzer zelf was vroeger niet meer dan ‘Standfussballer’ (stilstaande voetballer), beet Völler hem voor de camera toe. „Völler beschermde zijn spelers”, weet Netzer nog. „Dat was zijn goed recht, net zoals het mijn recht was om te zeggen wat ik had gezien: bar slecht voetbal.

Na het WK 2010 in Zuid-Afrika gaf hij aan te stoppen als analist bij de Duitse zender.

De zakenman Netzer

Nog altijd is Netzer een man met allure. Een man ook met veel gezag in het Duitse voetbal en tijdens het WK, al mist hij de uiterlijke schijn van vroeger, zoals Franz Beckenbauer die wél heeft behouden. Netzer is executive director van Infront Sports & Media AG, een firma in sportrechten die de uitzendrechten voor het WK voetbal verdeelt. Infront komt voort uit de failliete boedel van mediatycoon Leo Kirch. Die ging ten onder aan zijn rooskleurige inschatting van betaal-tv, waarvoor Duitsland niet warm wil lopen.

Tegenwoordig is Infront in bezit van Adidas-directeur Robert-Louis Dreyfuss, Christian Jacobs, telg van de Jacobs-koffiefirma, en een sjeik uit Saoedi-Arabië. Netzer participeert voor 1,25 procent in Infront AG. Het bezit alle tv- en telecomrechten van het WK voetbal. Het bedrijf heeft rechten verkocht aan 260 zenders in 170 landen, waaronder de Duitse zenders ARD en ZDF.

Voetbalfilosoof en zakenman Netzer heeft tegenwoordig een Zwitsers paspoort. Hij leeft in de omgeving van Zürich.

Prijzenkast en erelijst:

* Kampioen Bundesliga: 1970, 1971
* DFB-Pokal: 1973
* UEFA Cup: #2 1973
* Kampioen La Liga (Real Madrid): 1975, 1976
* Copa del Rey(Spaanse beker – Real Madrid): 1974, 1975
Duits elftal
* interlands: 37 doelpunten: 6
* Europees kampioen: 1972
* Wereldkampioen: 1974
Individueel
* Kicker Bundesliga Team van het seizoen: 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972
* Doelpunt van het jaar (Duitsland): 1971, 1972
* Duits voetballer van het jaar: 1972, 1973
* UEFA European Championship Team of the Tournament: 1972
* Ballon d’Or (Gouden Bal): #2 1972
* World Soccer: The 100 Greatest Footballers of All Time (75e plaats)
Manager/Trainer
* Kampioen Bundesliga (Hamburger SV): 1979, 1982, 1983
* Europa Cup I (Hamburger SV): 1983
* Intercontinental Cup (Hamburger SV): #2 1983

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, NRC, www.kentudezenog.nl, forum.fok.nl, www.voetbalzone.nl