101 voetbaliconen: (8) Dennis Bergkamp

PASPOORT

Geboren: Amsterdam, 10 mei 1969
Overleden:
Nationaliteit: Nederlands
Positie: Aanvaller
Clubs: Ajax, Internationale, Arsenal
Interlands: 79 doelpunten: 37
Doelpunten: Ajax: 103, Internationale: 11, Arsenal: 122
Trainer: assistent-trainer Ajax

Wie herinnert zich de magische Bergkamp momenten niet. Het doelpunt tegen Argentinië op het WK voetbal van 1998. De aanname, de passer- beweging, de knal in de kruising. Hallo halve finale, hallo mooiste goal van het toernooi. Of een ander moment: de circuspasseerbeweging, waarmee de defensie van Newcastle United in het bos werd gestuurd. Mooiste doelpunt aller tijden? Zegt u het maar.

De magie van Dennis Bergkamp was ongeëvenaard. Adembenemend, soms. Als sierlijke nummer tien maakte hij magistrale doelpunten, die door anderen nimmer gekopieerd konden worden. De technische superioriteit gecombineerd met een spelinzicht waar je u tegen zegt, vormde een gouden combinatie. Bergkamp werd dan ook volkomen terecht door Pelé geëerd: hij werd opgenomen in de lijst van 125 beste voetballers aller tijden.

De meeste Ajax coaches dachten dat Bergkamp niet sterk genoeg was voor professioneel voetbal, maar Johan Cruijff selecteerde hem in een vroeg stadium voor het eerste elftal.

Dennis Bergkamp brak door bij Ajax aan het einde van het tijdperk van Rijkaard en Van Basten. Bergkamp werd geleidelijker aan belangrijker voor het team en kreeg vervolgens de kans naar Inter te gaan om daar Jürgen Klinsmann te vervangen. Daar hij niet geschikt was om als eenzame spits te fungeren, was het geen succes en deed Inter hem van de hand aan Arsenal. Aanvankelijk leek het erop alsof zijn periode in Highbury eenzelfde lot was beschoren, maar de komst van Arsène Wenger veranderde dat. Bergkamp speelde bijna meteen weer als vanouds en samen met Nicolas Anelka wees hij de Gunners in 1998 de weg naar de dubbel.

Nadat hij op Wembley tijdens de WK-kwalificatie de twee doelpunten had gescoord die Engeland fataal werden, speelde Bergkamp in 1994 een uitstekend WK in een Nederlands elftal dat in een overgangsfase verkeerde. Berkamps vliegangst, waarvan hij dacht dat hij het had overwonnen, stak opnieuw de kop op door een bommelding op het moment dat het Nederlands elftal onderweg was naar het WK van 1994 in de VS.

Twee jaar later werd Nederland, dat aan kwaliteit had gewonnen, desondanks vroegtijdig uitgeschakeld tijdens het EK van 1996. Het hoogstaande spel van hetzelfde team tijdens het WK van 1998 in Frankrijk was voor velen een verrassing. Bergkamp liet zijn goddelijke balans en balgevoel zien toen hij het mooiste doelpunt van het toernooi maakte tegen Argentinië.

WK 1998: Bergkamp scoort het mooiste Oranje doelpunt aller tijden tegen Argentinië.
foto: Action Images
Vervolgens kende Bergkamp bij Arsenal een mindere periode waarin hij zich slechts incidenteel op zijn best toonde om uiteindelijk op de reservebank te belanden. Daarna hervond hij zijn oude vorm waardoor hij de Gunners kon helpen aan een nieuwe dubbel in 2002 en een nieuwe landstitel in 2004.

In augustus 1997 bezette Bergkamp de bovenste drie plaatsen in de ‘doelpunt van de maand’ competitie van Match of the Day. Het winnende doelpunt, een technisch hoogstandje tegen Leicester, werd doelpunt van het seizoen.

Jeugdjaren

Dennis Nicolaas Maria Bergkamp (Amsterdam, 10 mei 1969) werd door zijn ouders ,die groot fan waren, genoemd naar de Schotse speler Denis Law. De ambtenaar van de burgerlijke stand vond “Denis” te veel lijken op “Denise” en dus werd het Dennis. De jonge Bergkamp zette zijn eerste stappen op het voetbalveld bij Wilskracht/SNL. Hij rondde het vwo succesvol af op het Sint-Nicolaaslyceum in Amsterdam.

De jeugdopleiding van Ajax heeft vele grote voetballers voortgebracht en Dennis Berg- kamp is één van de beste spelers die Ajax zelf heeft opgeleid. Dennis Bergkamp werd toegelaten tot de jeugdopleiding van Ajax toen hij twaalf was. Hij twijfelde als D-pupil over een overstap naar het grote Ajax, waar hij uiteindelijk in de B1 samenspeelde met onder anderen Ronald de Boer, Richard Witschge en Bryan Roy. Met Dirk de Groot als trainer werd hij aan de Middenweg op een modderige grasmat klaargestoomd voor toentertijd ‘de Meer’. Helemaal overtuigd van de stap naar Ajax was de destijds piepjonge Bergkamp allerminst: “Als kleine jongen speelde ik bij Wilskracht altijd aan de Middenweg naast de Meer. Langs de kant van het veld had een scout me zien spelen en hij vroeg of ik een keer mee wilde trainen met Ajax. Als eerstejaars D-pupil wilde ik dat in eerste instantie niet, Ajax was meer een club van marktmensen en bontjassen. Dat paste helemaal niet bij mijn familie. Een jaar later werd ik weer gevraagd. Toen heb ik de overstap wel gemaakt. Ajax was immers de ideale club om jezelf als voetballer verder te ontwikkelen.”

Ajax 1986-1993

Op 17-jarige leeftijd maakte hij zijn debuut voor Ajax 1. Het was 14 december 1986 en Ajax won met 2-0 van Roda JC. Enkele maanden later speelde Ajax de kwartfinale van de Europacup voor bekerwinnaars, waar de jonge Bergkamp in Malmö inviel en de aanwezige toeschouwers al liet zien heel wat in zijn mars te hebben. Enkele dagen later, tijdens de return in de Meer draaide hij zijn tegenstander (50-voudig Zweeds international) helemaal dol. Een half jaar later won hij zijn eerste hoofdprijs: hij viel in tijdens de gewonnen Europa Cup II-finale tegen Lokomotive Leipzig.

In de jaren die volgden groeide Bergkamp uit tot goaltjesdief pur-sang. Er was zelfs een periode van vele weken waarin Bergkamp iedere wedstrijd scoorde voor Ajax, de ene goal nog mooier dan de ander. Vooral de stiftjes waren het handelsmerk van Bergkamp. Bij de Amsterdamse ‘kapsonesclub’ is de bescheiden stilist de smaakmaker in de aanval. Zonder grote bek laat hij zijn voeten spreken. Zijn stiftjes en lobjes zijn gevreesd. Goochelen op de training, toveren in de wedstrijden. Wedstrijdbeelden laten magistrale goals en een flu- welen techniek zien. Kijken naar Bergkamp is kijken naar kunst. De voormalig aanvallende middenvelder speelde eind jaren 1980 in een elftal met sterren als Marco van Basten, John Bosman en Johnny van ‘t Schip.

Een juichende Bergkamp in zijn Ajax periode.
foto: ANP
Hij werd landskampioen in 1990, won de Europacup II in 1987 en de UEFA Cup in 1992 en de KNVB beker in 1987 en 1993. Hij was topscorer van de eredivisie in 1991,1992 en 1993 en werd tweemaal gekozen tot Nederlands voetballer van het jaar. In totaal speelde Bergkamp 185 wedstrijden voor Ajax, waarin hij 103 doelpunten maakte. Na zeven seizoenen ging Bergkamp, samen met Wim Jonk, naar Inter om enkele seizoen later te ‘vluchten’ naar Arsenal.

Internationale 1993-1995

In de zomer van 1993 werden Bergkamp en teamgenoot Wim Jonk getransfereerd naar Inter Milaan. Daar bleef hij slechts twee seizoenen. De defensieve Italiaanse speelstijl lag hem niet zo, en met sommigen binnen de club kon hij slecht overweg. In 1994 won hij wel met Inter de UEFA Cup.

Hij was meer dan een gewone voetballer, hij was vooral de denkende voetballer. In Italië, bij Internazionale, begrepen ze dat niet zo. Hij moest scoren en anders niks.

“Technisch gezien was Dennis Bergkamp geniaal”, zei onlangs Ricardo Ferri, zijn ploegmaat van destijds in Milaan, “Zijn kwaliteit stond niet ter discussie. Echt buitengewoon. Maar zijn karakter was een probleem. Voor Italië een te groot probleem.” Dat ze nou juist in Italië zijn instinctieve zoektocht naar de schoonheid in het spel niet begrepen. Jammer. Hij won er een Europese beker, hij telde die niet eens serieus. Het ging allemaal te moeizaam.

In die periode voelde Dennis zich op zijn best als er vertrouwd bezoek uit Nederland kwam. Hij liet niet veel mensen toe, maar wanneer wel dan troonde hij ze mee naar het trainingscomplex in Appiano Gentile. Blauwzwarte, geglazuurde tegeltjes aan de muur, doelman Walter Zenga die cappuccino kwam brengen, Dennis die een training zuchtend analyseerde. Hij verlangde er naar de schoonheid in het voetbal, maar vond die niet in de Serie A van toen.

Arsenal 1995-2006

In 1995 vertrok Bergkamp naar Arsenal. Aanvankelijk had hij wat moeite zich aan de Engelse speelstijl aan te passen (zijn eerste goal kwam pas na zeven wedstrijden), maar uiteindelijk vormde hij een sterk aanvalsduo met Ian Wright. Pas in Londen bij Arsenal, nadat Arsène Wenger er ook was neergestreken, vervolmaakte hij zijn meesterschap. Samen met zijn trainer ontwierp hij er voor het moederland van het voetbal een nieuw perspectief op die sport. In het land van Denis Law, de veteraan van Manchester United naar wie vader Bergkamp zijn zoon vernoemde, speelde Dennis het kick & rush naar de achtergrond. Juist bij Arsenal, toen nog bijgenaamd ‘boring Arsenal’, schilderde hij nieuwe perspectieven voor het Engelse clubvoetbal.

Zijn meest succesvolle seizoen was 1997/1998, waarin zowel de Engelse landstitel als de FA Cup gewonnen werd. Bergkamps technisch hoogstaande speelstijl werd in Engeland al snel zeer bewonderd: in september ’97 eindigde zijn hattrick tegen Leicester City in de ‘Goal of the Month’-verkiezing van het BBC-programma “Match of the Day” op de 1e, 2e én 3e plaats, een unicum in de lange geschiedenis van deze show.

Nick Hornby schreef over Bergkamps doelpunt tegen Newcastle United, een voorbeeld van zijn balcontrole: “Met zijn rug naar het doel nam hij de bal op zijn ene voet, speelde hem rond een verdediger met een andere voet en schoot hem langs de doelverdediger met zijn… Heeft Dennis Bergkamp drie voeten? Waarschijnlijk niet. Het leek alleen zo.”

Dennis Bergkamp passeert doelman Shay Given van Newcastle United
foto: Clive Mason / Getty Images
Met Arsenal haalde Bergkamp opnieuw de “double” in 2002. In 2003 en 2005 won hij weer de FA Cup, en in 2004 haalde hij zijn derde Engelse landstitel. Na de nodige speculatie over een mogelijk vertrek of zelfs een einde aan zijn carrière tekende hij in 2005 een contract voor nog een seizoen. Hij speelde 424 wedstrijden voor de Londense club en aan het einde stond de teller op 122 goals.

In 2006 bereikt Bergkamp met Arsenal de finale van de Champions League. Hoewel Bergkamp weinig aan spelen is toegekomen in het seizoen 2005/2006, heeft hij toch zijn bijdrage aan dit succes kunnen leveren. Bergkamp kreeg in Engeland vijf verschillende bijnamen: “Dennis the Menace”, “Bergy”, “The Iceman” en “The Non-Flying Dutchman” (afgeleid van zijn vliegangst).

Maar de meest eervolle bijnaam die het Engelse publiek hem gaf blijft toch wel: “God”. Zelfs Arsenal-shirts met rugnummer 10 en spelersnaam “God” werden te koop aangeboden in Londen. Als christen is Dennis Bergkamp nooit blij geweest met deze laatste bijnaam.

Voormalig teamgenoten Thierry Henry, Cesc Fàbregas en Robin van Persie zeggen veel geleerd te hebben van de stylist Bergkamp.

Thierry Henry, de Fransman met wie hij bij Arsenal speelde, liet zich ooit ontvallen: “Dennis kon drie, vier zetten vooruit denken. Volgens mij zag hij een aanval soms al in de kleedkamer voor zich.” Bergkamp herkende zich daar wel in, in het boek dat Jaap Visser over hem schreef: “Achter elke bal die ik ooit speelde, zat een gedachte. Ik heb nooit een bal getrapt zonder nadenken, zomaar, om er vanaf te zijn. Ik zag nog niet ontstane ruimtes omdat ik wist hoe er om mij heen werd bewogen. Dat zag en voelde ik en dan wist ik: als die verdediger zó staat, zal hij dadelijk zó instappen en ontstaat er dáár ruimte. Dat is het mooiste van voetbal. Het is de essentie. Dingen zien die anderen nog niet zien.” Het duurde alleen soms even voor hij zijn moment koos.

Nederlands elftal

Bergkamp maakte, onder bondscoach Rinus Michels, zijn debuut in het Nederlands elftal op 26 september 1990 tegen Italië. Zijn eerste grote toernooi was het EK voetbal 1992 in Zweden. Hij scoorde de enige goal tegen Schotland en besliste de laatste groepswedstrijd tegen Duitsland. Na een afleidingsmanoeuvre van Marco van Basten was het Bergkamp die de 3-1 aantekende.

Twee jaar later nam hij deel aan het WK voetbal 1994 in de Verenigde Staten. Hij viel vooral op door een mooie goal in de (verloren) wedstrijd tegen Brazilië. Tijdens dat toernooi kwam een incident voor dat later grote gevolgen bleek te hebben: tijdens een tussenlanding “grapte” een journalist van het Algemeen Dagblad dat hij een bom bij zich had. Het gevolg was dat het toestel binnenstebuiten gekeerd werd en de Oranje-selectie uren in de brandende zon op de landingsbaan moest wachten. Er wordt wel beweerd dat de vliegangst van Bergkamp, die vijf jaar eerder goede vrienden had verloren bij de SLM-ramp, hierdoor veroorzaakt is. Bergkamp zelf ontkent dit overigens.

Tijdens het EK voetbal 1996 speelde Nederland geen rol van betekenis. Bergkamp scoorde overigens wel tegen Zwitserland, na een assist van doelman Van der Sar. Veel beter ging het bij het WK 1998 in Frankrijk. Dennis Bergkamp speelde een cruciale rol bij het succes van het Nederlands elftal: hij scoorde driemaal, waaronder één van zijn allermooiste en belangrijkste goals, de 2-1 in de slotseconden van de kwartfinale tegen Argentinië. Bergkamp nam in de lucht een dieptepass aan van Frank de Boer, kapte de bal langs de Argentijnse verdediger Ayala en schoot de bal met buitenkant rechts over de Argentijnse doelman Carlos Roa. Uiteindelijk eindige Nederland dat toernooi als vierde, en Bergkamps status als wereldster was verzekerd.

Bergkamp in actie voor Oranje in één van zijn 79 interlands.
foto: ANP
Het laatste internationale toernooi waar Dennis Bergkamp aan meedeed was Euro 2000 in Nederland en België. Alhoewel hij niet scoorde had hij een belangrijke rol in de ploeg. Omdat het WK voetbal 2002 in Japan en Zuid-Korea werd gehouden, landen die anders dan met het vliegtuig nauwelijks te bereiken zijn, zette hij na Euro 2000 een punt achter zijn interlandcarrière. In 79 interlands kwam hij tot 37 doelpunten. Bij zijn afscheid was hij topscorer aller tijden van Oranje, maar later is hij ingehaald door Patrick Kluivert, Robin van Persie en op 16 september 2014 ook door Klaas-Jan Huntelaar. Velen denken dat het gemis van Bergkamp tijdens de kwalificatiewedstrijden ertoe bijgedragen heeft dat Nederland zich niet voor het wereldkampioenschap wist te plaatsen.

Als Oranje-speler maakte Bergkamp deel uit van de “net niet-generatie”, die veelal ver reikte, maar uiteindelijk op de grote toernooien werden uitgeschakeld na het nemen van strafschoppen: EK’92 (halve finale), EK’96 (kwartfinale), WK’98 (halve finale) en EK’00 (halve finale)

Afscheidswedstrijd

Na 20 jaar profvoetbal speelde Dennis Bergkamp op 22 juli 2006 een emotionele af- scheidswedstrijd. Onder het oog van zijn ouders, vrouw Henrietta en zijn vier kinderen nam hij het met Arsenal op tegen Ajax. Na de rust werd in beide teams plaatsgemaakt voor ex-teamgenoten en kwamen er tal van andere bekende (ex-)voetballers opdraven, die graag bij het afscheid van Dennis Bergkamp wilden zijn. De afscheidswedstrijd ging samen met de opening van het nieuwe Emirates Stadium van Arsenal, dat uitverkocht was. Alle 54.000 kaarten gingen binnen enkele seconden over de toonbank. Fans waren uitgedost in rood, wit en oranje, de clubs (Ajax en Arsenal) en het Nederlands elftal symboliserend, waar hij furore maakte. Dennis Bergkamp won zijn laatste wedstrijd met 2-1. Huntelaar scoorde voor Ajax en Kanu en Henry namens Arsenal.

Trainer en Technisch Hart

Vanaf het seizoen 2009-2010 werd Bergkamp trainer van verschillende jeugdteams van Ajax waaronder de D2 en A1 om in 2011 een stap omhoog te maken; in juni 2011 werd Dennis Bergkamp gepresenteerd als assistent trainer van Ajax 1 onder Frank de Boer. In oktober 2011 tekent Dennis Bergkamp samen met Wim Jonk een contract voor onbe- paalde tijd bij Ajax waar hij jeugdtrainer en later assistent-trainer wordt.

Wijlen Johan Cruijff was stellig in 2011: “de voetballers’ moesten de macht krijgen bij Ajax. De Amsterdamse club moest volledig geleid worden door oud-spelers, die samen moesten zorgen dat Ajax ‘zijn gezicht terug’ zou krijgen..”

Een zogenoemd ‘technisch hart’ moest de Ajax-filosofie gaan bewaken: een min of meer democratisch orgaan van bekende oud-spelers, met maximale zeggenschap over het voetbaltechnisch beleid. De vrienden Dennis Bergkamp en Wim Jonk werden letterlijk naar voren geschoven op het parkeerdek van de Arena, als boegbeelden van het nieuwe bewind. Bergkamp was één van de hoofdpersonen tijdens de Fluwelen Revolutie onder leiding van Johan Cruijff.

De magie van Bergkamp als voetballer werd door hemzelf versterkt. De spits verscheen zelden tot nooit in de media, was altijd de rust zelve, schopte nooit ruzie en was als een schim. Een schim, die op de groene velden op wonderbaarlijke wijze tot leven kwam en een tovenaar van de voetbal werd. Van die schim is weinig meer over.

Dennis Bergkamp (midden), met Davy Klaassen en Mike van der Hoorn
foto: ANP
Dennis Bergkamp is veranderd. Jarenlang werkte hij op de achtergrond en hoorden we weinig van hem. Een trainerscarrière? Misschien jeugdtrainer. De media, daarvoor is Dennis Bergkamp immers allergisch. Of eigenlijk moet ik beter zeggen: wás Dennis Bergkamp allergisch. Inmiddels is alles veranderd. De revolutie van Johan Cruijff in de organisatie van Ajax werd vooral ondersteund door twee van zijn adjudanten: Wim Jonk en Dennis Bergkamp. Wim Jonk, ook zo’n schim die zichzelf niet meer is. En opeens stonden ze daar, op een duister parkeerterrein snoeiharde kritieken te uiten in het licht van de NOS-camera.

Dennis Bergkamp stond plotseling voor zijn mening. Hij had een idee, dat wil hij ten uitvoer brengen omdat hij denkt dat dat het beste is voor zijn club, Ajax. Lovenswaardig. Zoveel initiatief toonde Bergkamp echter nimmer buiten de witte kalklijnen van de zestien meter. Dat was wennen, aan die nieuwe Bergkamp. De magie was weg. Tijden waren verandert het verleden was weg. Toen Dennis Bergkamp nog een schim was. Een magiër.

Toen Dennis Bergkamp nog voetbalde. Toen was alles anders. Slechts de benen spraken, de stembanden zwegen. Maar de doelpunten van Bergkamp moeten we inmiddels alweer veel seizoenen missen. In het technisch hart wilde Bergkamp zijn gelijk halen en dat werd hem uiteindelijk fataal. Op 21 december 2017 werd hij met Keizer en Spijkerman op non-actief gesteld. Wisselvallige resultaten van het eerste team waren daar debet aan. Bij Bergkamp speelde ook nog mee dat de directie met hem van mening verschilde over het technische beleid.

Onderscheidingen

Bergkamp is door Pelé opgenomen in de FIFA 100. Dit is een lijst van de beste 125 voetballers aller tijden. Tevens is hij als enige Nederlander opgenomen in de English Football Hall of Fame en is hij tweemaal als derde geëindigd in de Wereldvoetballer van het jaar verkiezing van de FIFA.

In December 2017 (twee weken voor zijn ontslag bij Ajax) krijgt Bergkamp een standbeeld bij het hoofdkantoor van de KNVB in Zeist. Dennis Bergkamp is verkozen tot beste Oranje-international van de laatste 25 jaar. De oud-speler van Ajax, Internazionale en Arsenal is opnieuw vereeuwigd in brons. Bergkamp, die bij het Emirates Stadium van Arsenal ook al een standbeeld heeft, was door de KNVB genomineerd met Frank de Boer, Ronald Koeman, Phillip Cocu en Giovanni van Bronckhorst. Voetbalfans konden via de website van de KNVB en De Telegraaf stemmen op hun favoriet. De verkiezing was uitgeschreven ter ere van het 125-jarig jubileum van de bond. Het standbeeld staat naast de beelden van het elftal van de eeuw. Johan Cruijff, Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Marco van Basten, Abe Lenstra, Johan Neeskens, Faas Wilkes, Piet Keizer, Willem van Hanegem, Edwin van der Sar, Ruud Krol en bondscoach Rinus Michels werden in 1999 daartoe uitgeroepen.

Prijzenkast en erelijst:

* Landskampioen: Ajax – 1990, Arsenal – 1998, 2002 en 2004
* Bekerwinnaar: 1987, 1993 (KNVB beker) 1998, 2002, 2004 en 2005 (FA Cup)
* Europacup II: 1987 (Ajax)
* UEFA Cup: 1992 (Ajax), 1994 (Internationale)
* Nationale elftal: 79 interlands, 37 doelpunten.

Standbeeld van Bergkamp bij het stadion van Arsenal.
foto: ProShots
Individueel:

* 1990/91 Nederlands topscorer Ajax
* 1991 Nederlands speler van het jaar Ajax
* 1991/92 Nederlands topscorer Ajax
* 1992 Nederlands speler van het jaar Ajax
* 1992/93 Nederlands topscorer Ajax
* 1998 Engels speler van het jaar Arsenal
* 2004 opgenomen in de FIFA 100, een lijst van de beste 125 voetballers aller tijden.

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, ajax.nl. ajax1.nl. bestevoetballers.nl, onsoranje.nl, opwegnaarathene.wordpress.com, soccernews.nl