101 voetbaliconen: (92) Socrates

PASPOORT
Geboren: Belém, 19 februari 1954
Overleden: São Paulo, 4 december 2011
Nationaliteit: Braziliaans
Positie: Aanvallend middenvelder
Clubs: Botafogo FC, Corinthians, Fiorentina, Flamengo, Corinthian-Casuals, Santos, Botafogo
Interlands: 63 doelpunten: 25
Doelpunten: Botafogo: 24, Corinthians: 172, Fiorentina: 6, Corinthian-Casuals: 5, Santos: 2
Trainer:-

De laatste trap die Socrates in het shirt van Brazilië tegen de bal heeft gegeven, was een gemiste strafschop in de penaltyreeks die in de kwartfinale van het WK 1986 wat de uitschakeling tegen Frankrijk betekende. Het was een droevig afscheid voor de lange, bebaarde middenvelder die, evenals vier jaar eerder in Spanje, het toernooi had opgeluisterd met zijn briljante loomheid.

Hij was niet bepaald een conditietijger, hij rookte twintig sigaretten per dag, maar leek door de wedstrijden heen te wandelen en met passes en schoten te strooien als sinterklaas die met gulle hand aan de minder bedeelde kinderen geeft.

Het Braziliaanse middenveld van 1982, met Socrates, Zico, Falcao en Cerezo, zou gemakkelijk wereldkampioen hebben kunnen worden, maar helaas waren de aanvallers voor Braziliaanse begrippen opmerkelijk zwak. Het doelpunt van Socrates tegen de Sovjet-Unie in 1982 was een klassieker, Hij ontweek twee tackles en vuurde een kanonskogel af in de kruising.

Vier jaar later weigerde een lethargisch spelend Braziliaans elftal het beste uit zichzelf te kunnen halen, en de zege van Frankrijk na penalty’s was verdiend. Bij het WK van 1986 benutte Socrates een lepe strafschop, zonder aanloop. Toen hij hetzelfde trucje nog eens probeerde in de strafschoppenserie na afloop van de kwartfinale, kon de Franse keeper Bats eenvoudig redden.

Socrates was geen wonderkind, hij debuteerde pas op vijfentwintigjarige leeftijd voor Brazilië

Socrates speelde in zijn clubcarrière voor allerlei Braziliaanse clubs, maar speelde ook één seizoen bij Fiorentina in 1984, waar de fysieke eisen van het Europese clubvoetbal en de vreemde levensstijl hem al snel terug naar huis joegen. Socrates bleef een eigenzinnige en intelligente volger van het spel, en ontpopte zich later tot een felle criticus van de Braziliaanse Bobo’s.

In oktober 2004 verbaase de vijftigjarige Socrates iedereen door bij wijze van een publiciteitsstunt voor een goed doel een maandcontract te tekenen bij de Engelse amateurclub Garforth Town. Dat is niet de Socrates zoals we hem zullen herinneren.

Socrates stond vanwege zijn studie medicijen bekend als ‘de dokter’, nogal ironisch voor een kettingrokende topsporter.

Socrates op het WK spelend tegen Argentinië
foto: Onbekend

Botafogo / Corinthians: 1974-1984

Socrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira, zo luidt de volledige naam van de legendarische Braziliaan. Socrates’ voetbalavontuur begon in Riberao Preto, bij Botafogo-SP. Alleen al zijn naam was het bewijs dat hij anders was dan de gemiddelde voetballer; hij was de zoon van een vader die de oude Griekse filosofen adoreerde. Socrates kreeg de naam van de beroemde filosoof die in de vierde eeuw voor Christus de Griekse jeugd wijsheid bijbracht met zijn ‘Socratische dialogen’: het verschaffen van inzicht door het stellen van vragen. Twee van zijn broers werden Sophocles en Sosthenes genoemd. Zijn gedrag was niet alledaags, soms miste hij een training omdat hij een studie medicijnen volgde.

Socrates begon zijn carrière bij Botafogo in zijn vaderland. Tussen 1974 en 1978 speelde de tweebenige middenvelder daar 54 wedstrijden en kwam hij tot 27 doelpunten. Zijn meest noemenswaardige seizoen bij de kleine club uit Botafogo kwam in 1977, toen zijn ploeg de eerste helft van de Campeonato Paulista won en hijzelf als topscorer van de competitie eindigde. Op dat moment werd zijn typische speelstijl al duidelijk. Net als de hakbal, zijn handelsmerk. Met zijn soevereine speelstijl stond Socrates symbool voor het Braziliaanse sambavoetbal dat zich liet typeren door de bal veelvuldig van voet tot voet te laten gaan zonder veel loopwerk te verrichten.

Pas nadat hij was afgestudeerd besloot de 1.93 meter lange Braziliaan zijn voetbalcarrière voorrang te geven. Hij kwam terecht bij één van de grootste clubs van Brazilië, Corinthians. Op het middenveld verdiende hij er zijn bijnaam, O Doutor, de dokter. Het grootste gedeelte van zijn loopbaan verbleef de strateeg en voormalige aanvoerder van de Braziliaanse ploeg bij Corinthians.

In de periode van 1978 tot 1984 maakte Socrates in 297 duels zijn opwachting voor Corinthians. Zijn doelpuntenproductie uit die tijd is met 172 treffers indrukwekkend.

De middenvelder viel op door zijn intelligentie, zijn briljante passjes en zijn fameuze hakballetjes. De grote Pelé zei ooit over Sócrates: “Hij speelt nog beter achteruit dan vooruit”. Sócrates viel op, en niet alleen op het veld…

Het is 1979 als Ajax afreist voor een oefentournee door Brazilië. Het klapstuk van de trip is een oefenduel in het immense Maracana Stadion tegen de Goddelijke Kanaries, die in voorbereiding zijn op de Copa America. Het is de eerste keer dat Socrates de huiskamers in Nederland binnenwandelt met zijn grote 1,93 m lange lijf. De Amsterdammers krijgen met 5-0 op de broek en de grote ster van de avond is de hoofdband dragende en bebaarde spelmaker met een surplus aan inzicht en techniek.

Nederland krijgt die zwoele zomeravond pure voetbalromantiek voorgeschoteld. Anderhalf jaar later werd hij helemaal een grootheid toen Brazilië zijn kunsten vertoonde tijdens de Mundialito in Uruguay. Met Socrates aan het roer (en zonder Zico) walste de seleçao van coach Telê Santana over het in Europa onverslaanbaar geachte West-Duitsland heen. Het werd 4-1.

Het was pure voetbalromantiek, die een half jaar later een vervolg kreeg bij een tournee van de Braziliaanse ploeg in Europa. Frankrijk en nog eens West-Duitsland werden weggespeeld door exotische spelers als Toninho Cerezo, Paulo Isidoro en Socrates. Braziliaans combinatievoetbal, waarbij de bal maar een keer werd geraakt, kwam weer in de mode. De jonge Ajacieden Gerald Vanenburg en Frank Rijkaard werden meteen gezien als exponenten van deze mode in ons land.

Ons kikkerlandje is op slag verliefd op de Goddelijke Kanaries, die ook in eigen land weer tegen de borst gedrukt worden. In het post-Pelé tijdperk heeft het sambavoetbal plaats gemaakt voor een kopie van het West-Europese krachtvoetbal. Aan de hand van Socrates keert het voetbalmaffe land eindelijk weer terug naar haar roots.

Eu vou pro futebol,’ was een motto in het begin van de jaren tachtig. ‘Ik hou van voetbal,’ maar dan op zijn Portugees, of beter Braziliaans. De zin was de titel van een hit van de sambazanger Jorge Ben en begeleidde de opkomst van het nieuwe Brazilië, dat na jaren van het kopiëren van het West-Europese totaalvoetbal weer terugkeerde naar de eigen roots, het zogenaamde sambavoetbal. De grote animator van die ploeg had een onwaarachtige naam voor een voetbalster: Socrates.

Bij Corinthians werd een team gebouwd rond Socrates, Casagrande en Palhinha, een team dat zijn hoogtijdagen in het midden van de jaren tachtig beleefde. De ploeg viel echter niet op door de titels die het won, maar door de politieke visie die het representeerde.

‘Dokter’ Socrates als speler bij Corinthians
foto: Onbekend

Politiek

Als generaal van het middenveld begon Sócrates een strijd tegen de strenge regels in het Braziliaanse voetbal. Zijn protestbeweging Corinthians Democratie groeide uit tot een breed gedragen aanklacht tegen de militairen die Brazilië sinds 1964 regeerden.

Socartes was opgegroeid op in een studentenstad en aan de universiteit werd het verzet tegen de militaire dictatuur gedoceerd. Zijn medicijnstudie dreven hem naar de charismatische vakbondsleider Lula. Die stimuleerde met zijn arbeiderspartij PT de studentenstrijd voor mensenrechten en tegen de schrijnende armoede. Socrates stond op de eerste rij. Hij bleef als voetballer zijn jeugdige standpunten trouw.

Bij doelpunten toonde hij een gebalde vuist. Hij noemde dat een stil protest tegen de honger in zijn land en tegen de tirannie. Hij voetbalde op het ritme van het tropicalisme. Met deze nieuwe muzikale genotmix mengde geestesgenoot Gilberto Gil in de jaren zeventig bossa nova, jazz, samba en rock door elkaar. Als aanklacht tegen de politieke censuur. Socrates sloot er zich graag bij aan, als een dansende dokter tegen de dictatuur.

Het elftal van Corinthians droeg shirts met reclame voor democratie en tegen de junta. Sócrates sympathiseerde openlijk met de Arbeiderspartij van Lula, de vakbondsleider die jaren later president van Brazilië zou worden.

In 1982 begon een grote revolutie in Parque Sao Jorge, geleid door Socrates. Destijds was socioloog Adilson Monteiro Alves de voetbaldirecteur bij Corinthians en dat opende de deur voor hervormingen op alle niveaus bij de club. Onder leiding van Socrates ontwikkelde Corinthians een democratisch systeem. Spelers en directeuren hadden een gelijke stem in de besluitvorming. De Corinthians-democratie was geboren.

Socrates als boegbeeld van de Corinthians-democratie
foto: sport.be

In eigen land praktiseerde hij het ‘democratische voetbal’ door bij Corinthians de trainer overbodig te maken. ‘Coach, we bepalen zelfs wel de tactiek. U moet er alleen voor zorgen dat we in conditie zijn,’ zei Socrates aan het begin van een seizoen.

“Ik heb altijd gevochten voor een eerlijke stem en ik ben nog steeds van mening dat het de beste vorm van democratische uiting is. Met dit wordt het delen van de macht gerespecteerd. Dat is zo belangrijk, zeker in de dagen van de militaire dictatuur.” Gedurende die periode was Brazilië een militaire dictatuur; democratie maakte geen deel uit van de visie van de regering. Het team van Corinthians gaf door de koerswijziging de Braziliaanse bevolking een zeldzaam voorbeeld hoe een democratisch systeem kon functioneren.

“Ze veranderden zelfs de naam van de club in Democracia Corintiana. Men debatteerde over de speelstijl – creatief en aanvallend – en over de verdeling van de inkomsten. Evengoed over de onderlinge omgangsvormen: wanneer en wat eten we? Een dagelijks rumritueeltje met de cachaça-cocktail? Seks voor of na de match? Wel of niet ‘op afzondering’? Niet dus, want de Braziliaanse voetballers werden als het ware twee dagen voor elke wedstrijd ‘opgesloten’ en van hun families geïsoleerd.”

“De president organiseerde culturele vorming en deelde bij goede resultaten tickets uit voor theater- en bioscoopvoorstellingen. Socrates experimenteerde met een vorm van individueel stemrecht, een onbekend fenomeen in de door de militairen misvormde Braziliaanse samenleving van die tijd. De spelers leerden hun lot in eigen hand nemen en na verloop van tijd vuurden ze zelfs kritiek af op de politiek, of beter gezegd: ze laakten het gebrek aan keuzevrijheid.”

De ingetreden democratie speelde een cruciale rol in de twee opeenvolgende Paulista-titels die de club won in 1982 en 1983. De ploeg zorgde voor ophef in het land door het veld met politieke boodschappen op hun shirts te betreden. Ondanks de kwaliteit van de selectie en het revolutionaire experiment slaagde Corinthians er niet in om in die periode een nationale titel te veroveren.

Niettemin werd talisman Socrates, wiens voorbeeldfiguren vaak revolutionair waren, zoals John Lennon, Fidel Castro en Che Guevara, in de harten van de Brazilianen gesloten.

Met onder meer ludieke acties. Ze riepen de fans op om ideeën te formuleren voor boodschappen op de shirts van de club. Met name reclametaal, grappige mededelingen en sociale slogans. Zoals, enigszins verrassend: ‘Verkiezingen Nu!’ En zo geschiedde: Democracia Corintiana kondigde zich aan als de voorloper van de vreedzame nationale bevrijdingsbeweging Diretas Jà, zijnde de simpele eis voor parlementaire en presidentsverkiezingen.

Op 27 november 1983 protesteerden 40.000 Paulista’s. Met de nodige symboliek: voor het Estadio do Pacaembu van Corinthians, aan de Plaça Charles Miller, naar de Schotse stichter van het Braziliaanse voetbal in de negentiende eeuw. Op 16 april 1984 zongen en scandeerden zelfs 1,5 miljoen mensen in de straten van Sao Paulo. De Democracia Corintiana was dààr!

Socrates hield er zelfs een toespraak en genoot respect bij artiesten, zakenmensen, politici en activisten. Het meest nog: bij de eenvoudige voetbalfan. Met de slogans ten voordele van democratie en vrijheid had het elftal van Corinthians het prestigieuze kampioenschap van de staat Sao Paulo gewonnen.

WK’s van 1982 en 1986

Sócrates debuteerde op 17 mei 1979 tegen Paraguay in het Braziliaans elftal en hij speelde in totaal 63 interlands waarin hij 25 doelpunten maakte. In het nationale team van Brazilië was Sócrates de aanvoerder tijdens de WK’s van 1982 en 1986.

IIn internationaal verband vormde Socrates in de jaren tachtig als aanvoerder samen met zijn landgenoten Zico, Falcão en Cerezo het legendarische middenveld van De Goddelijke Kanaries en was hij actief op de WK’s van 1982 (Spanje) en 1986 (Mexico).

1982 was een bijzonder jaar voor Socrates. Naast het invoeren van de democratie bij Corinthians, maakte ‘De Dokter’ deel uit van een van de meest iconische teams die ooit het ‘geel’ van de Seleçao hebben aangetrokken. Socrates werd bekend in alle uithoeken van de wereld tijdens het WK 1982, toen hij aanvoerder was van Brazilië. Zijn knappe voorkomen, baard, krullen en karakteristieke hoofdband waren minstens zo belangrijk als zijn sierlijke speelstijl.

Bruno Conti van Italië tegen Socrates op het WK van 82
foto: Onbekend

De generatie van de jaren tachtig was een van de meest talentvolle in de geschiedenis van het voetbal. Socrates stond op een onvergetelijk middenveld met Toninho Cerezo, Paulo Roberto Falcao en Zico aan zijn zijde. Tijdens het WK in Spanje viel de wereld als een blok voor het ongelofelijke voetbal van Brazilië.

Socrates was de regisseur op het veld. Hij bepaalde het tempo, gooide er rushes uit. Er was één probleem: topscorer Careca raakte vlak voor het WK geblesseerd en zodoende moest dit topteam het doen met Serginho als diepe spits. En dan was er nog de twijfelachtige doelman Valdir Peres, waardoor Brazilië vaak snel tegen een achterstand opliep.

Het is 5 juli 1982. Het WK in Spanje, Brazilië-Italië, tweede ronde. Brazilië heeft genoeg aan een punt om de halve finale te bereiken. Italië kwakkelt door het WK met drie kleurloze gelijke spelen én een catenacciotriomf op Argentinië (2-1). Brazilië schrijdt superieur door het tornooi. De Sovjet-Unie (2-1, met de as van Dynamo Kiev) en de scherpe outsiders Schotland (4-1, met de as van Europa’s sterkste clubelftal Liverpool) krijgen geen vat op het demonstratief vertoon. Medelijden met Nieuw-Zeeland beperkt de score tot 4-0. Aartsrivaal Argentinië incasseert een vernedering (3-1, rood voor Maradona)

De superlatieven zoemen rondom het sambaspel. Brazilië waant zich al wereldkampioen. De wervelende balcirculatie drijft op dialogen van voetbalfilosoof en aanvoerder Socrates. Eén keer raken, de korte bal wisselt af met de lange pass. Futebol Arte van een wonderbaarlijk middenveld Falcao-Zico-Socrates-Cerezo. Tot de Italiaanse sluip- moordenaar Rossi genadeloos toeslaat. Twee keer reeds heeft de Turijnse golden boy de talmende Braziliaanse defensie tot in de perfectie gevloerd, met tussendoor de 1-1 van Socrates.

Na de gelijkmaker van Falcao balanceert Brazilië op de rand van de doorbraak. Op de derde goal van Rossi heeft Socrates, die het temperament van zijn team niet kan temperen, geen repliek (2-3). Zelden heeft een ploeg het WK zo gedomineerd als Socrates’ Seleçào. De ontgoocheling verteerde nimmer.

Het land werd in Spanje dan wel voor de halve finales uitgeschakeld, maar Socrates en zijn magnifieke ploeggenoten zouden nooit vergeten worden. Het team wordt zelfs nu nog beschouwd als de beste lichting die het WK nooit wist te winnen. Socrates droop met zijn maten af na de Italiaanse coup, maar de waardering voor het vertoonde spel zou nooit verstommen. De voetbalromantiek kende een wreed einde. Socrates heeft zich altijd eerlijk neergelegd bij de verliespartij. ‘Italië was die dag beter en slimmer, punt uit.’ Socrates scoorde prachtige doelpunten. Tegen de Sovjet Unie en tijdens een memorabele 3-2 nederlaag tegen Italië

Dezelfde generatie reisde in 1986 af naar Mexico voor een nieuw WK. Socrates was niet langer dezelfde speler, en veel van zijn teamgenoten waren dat ook niet. Brazilië al veel zakelijker en speelde het alleen tegen Polen en Frankrijk een leuke wedstrijd. Maar tegen de Fransen ging het weer mis (en weer beschikte Brazilië over de steun van de arbiter), omdat Socrates in de beslissende serie een strafschop miste, maar dat deden Zico (in de wedstrijd) en Platini ook in die kraker te Guadalajara.

Sócrates is Alain Giresse van Frankrijk te baas op het WK van 1986.
foto: AFP / Getty

Socrates droeg op het WK-86 tijdens de volksliederen als aanvoerder een haarband met de politieke leuze ‘Leve de democratie.’ Het zou tegenwoordig niet meer mogen, maar met deze geste opende hij de ogen van veel Brazilianen. Het was de laatste keer dat Socrates het gele shirt droeg, want zijn internationale loopbaan stokte bij zestig interlands en 22 indrukwekkende goals

Opnieuw werd Brazilië geen wereldkampioen. Sócrates heeft de wereldbeker nooit zelf kunnen winnen, maar jaren later lukte het zijn jongere broer Raí wel. Die speelde in het Braziliaanse elftal dat in 1994 in de Verenigde Staten wereldkampioen werd.

Einde van voetbalcarrière;

De laatste vijf jaar van zijn carrière was de glans bij Socrates verdwenen. In 1984 kreeg hij een aanbod van Fiorentina en maakte hij kennis met het Italiaanse voetbal, zijn eerste en enige ervaring met de sport aan de andere kant van de ocaan, waar hij als kettingroker de gevolgen van zijn allesbehalve gezonde levensstijl (overmatig drankgebruik) ondervond. Maar de kou en het harde trainen vielen Sócrates zwaar en hij was nog maar nauwelijks gearriveerd in Florence toen hij al problemen kreeg met andere spelers.

Toen hij in 1984 voor Fiorentina koos, deed hij dat ook om kennis te maken met de democratie, zoals hij die wenste voor zijn land. Hij ondervroeg Italiaanse journalisten over de communistenleider Gramsci en trok zich vaak terug in de universiteitsbibliotheek van Florence. Daarbij pakte hij vaak zelf een gitaar om tussen studenten liedjes van Jorge Ben te zingen. Hij wilde vooral zichzelf zijn en paste zich eigenlijk niet aan. Dat werd hem een beetje aangerekend toen de prestaties op het veld enorm tegenvielen. ‘Met dat enorme salaris dat hij hier opstrijkt, zou hij iets meer met voetbal bezig mogen zijn,’ sprak een bestuurslid na het eerste seizoen van Socrates in Italië.

Socrates speelde 1 jaar in Europe voor Fiorentina
foto: Onbekend

Zijn avontuur in De Laars mislukt volledig en na een jaar is Socrates al terug in Brazilië. Bij Flamengo gaat hij nog twee jaar op topniveau mee, maar dan begint zijn flamboyante levensstijl hem op te breken. Het nietsvermoedende Santos en Botafogo, de club waar hij zijn carrière ooit begon, proberen het nog met hem, maar de voetbalgeest is uit de fles.

Socrates was een voetballer en een politiek activist, maar hij was geen atleet. Hij noemde zichzelf een artiest. Zijn leefstijl bevestigde dit. Veel drinken en veel roken maakten deel uit van zijn leven, zelfs tijdens zijn hoogtijdagen. Maar hoe ouder hij werd, hoe meer zijn leefstijl hem begon op te breken.

Hij stopte als profvoetballer in 1989, op 35-jarige leeftijd. Maar hij keerde nog één keer terug op het veld, op een ongewone plek. De destijds 50-jarige Socrates viel in 2004 12 minuten in bij de nietige Engelse club Garforth Town. Daar was hij een maand werkzaam als speler/coach. Zijn invalbeurt trok meer dan duizend toeschouwers. Socrates denkt als speler/trainer op dat niveau nog wel mee te kunnen, maar al na een duel blijkt zijn geterroriseerde lijf (door de sigaret en de fles) veel te zwak voor de verlangde inspanning.

Socrates legt zich daarna in het Ribeirão Preto-hospitaal toe op zijn professie als medicijnspecialist, wordt leider van een democratische beweging en gaat voor tijdschriften en kranten columns schrijven over sport, politiek en economie. Weg van de grasmat werd hij een bijtende, veeleisende analist van het spel, altijd oneens met de overdaad aan tactiek en het gebrek aan creativiteit in het moderne voetbal. Natuurlijk uitte hij ook regelmatig kritiek op de nationale politiek.

De zwaar behaarde Braziliaan was een begenadigd gitarist en een zware drinker, ging graag op stap en rookte als een ketter. Toch werd hij in 1983 verkozen tot beste voetballer van Zuid-Amerika en plaatste de FIFA hem op de lijst van de 125 grootste spelers ooit.

Gezondheid

Sócrates werd in augustus 2011 opgenomen in het ziekenhuis voor een bloeding in het spijsverteringskanaal, volgens de artsen veroorzaakt door een hoge bloeddruk. Een maand later werd hij opnieuw opgenomen toen bleek dat hij een maagbloeding had. Sócrates gaf toen toe dat hij al jaren kampte met alcoholproblemen, vooral in de tijd dat hij nog voetbalde. Nadat hij aan de beterende hand was werd hij ontslagen uit het ziekenhuis, maar dat bleek van korte duur. Op 2 december kwam hij opnieuw in het ziekenhuis terecht, ditmaal met een darminfectie. Inmiddels was zijn toestand kritiek. Op 4 december 2011 overleed de 57-jarige oud-middenvelder, een van de beste en meest iconische voetballers in de geschiedenis. Een buitenbeentje en een type die we steeds minder in het moderne voetbal tegenkomen.

Een afgestudeerd arts, een filosoof en een leider van de Braziliaanse beweging voor meer democratie, maar bovenal een propagandist van het een keer raken van de bal en de snelle combinatie.

Hij werd na zijn loopbaan een leider van de democratische beweging. Waarschijnlijk wordt hij vandaag ook om die reden herinnerd in zijn geboorteland. In de rest van de wereld is hij vooral de voetbalromanticus gebleven, die met zijn grote lichaam op het ritme van de samba droomaanvallen construeerde.”Spelers nemen nooit afscheid van het voetbal”, zei hij ooit. “Het voetbal verlaat de speler”.

Prijzenkast en erelijst:

* Torneio Vicente Feola met Botafoga: 1976
* Campeonato Paulista met Corinthians(Kampioen regio São Paulo): 1979, 1982, 1983
* Taça Rio met Flamengo (Toernooi regio Rio de Jainero) : 1986
* Campeonato Carioca met Flamengo (Kampioen regio Rio de Jainero): 1986
Braziliaans elftal:
* 63 interlands, 25 doelpunten
* Copa América: #2 in 1983; #3 in 1979
Individueel
* Campeonato Paulista top scorer: 1976
* Braziliaans Football Museum Hall of Fame
* FIFA 100
* FIFA XI: 1982
* World Soccer: 61st Greatest Player of the 20th Century
* Zuid-Amerikaans voetballer van het jaar: 1983
* FAI International Football Awards – International Personality: 2007
* World Soccer: World Team of the Year 1982
* Bola de Prata: 1980

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, Voetbal International, NOS, www.kentudezenog.nl, www.goal.com,www.sport.be,www.sportgeschiedenis.nl, www.elfvoetbal.nl