101 voetbaliconen: (93) Hristo Stoichkov

PASPOORT

Geboren: Plovdiv, 8 februari 1966
Overleden: –
Nationaliteit: Bulgaars
Positie: Aanvaller
Clubs: Hebros Harmanli, CSKA Sofia, FC Barcelona, Parma, FC Barcelona, CSKA Sofia, Al-Nassr, Kashiwa Reysol,
Chicago Fire, DC United
Interlands: 83 doelpunten: 37
Doelpunten: Hebros Harmanli: 14, CSKA Sofia: 81, FC Barcelona: 76, Parma: 5, FC Barcelona: 7, CSKA Sofia: 1, Al-Nassr: 1, Kashiwa Reysol: 13, Chicago Fire: 17, DC United: 5
Trainer: Bulgarije, Celta de Vigo, Mamelodi Sundowns, Litex Lovetsj, CSKA Sofia

Stoitsjkov was één van de grote voetbaliconen van de jaren negentig, die net zo vaak in het nieuws kwam vanwege zijn temperamentvolle uitbarstingen als vanwege zijn briljante voetbal. Voor een man met zijn postuur was hij uitzonderlijk snel en moeilijk van de bal te zetten, bovendien had hij een gevaarlijk schot in zijn linkerbeen.

Als jongeman speelde hij voor CSKA Sofia, waar hij met zijn indrukwekkende doelpunten de aandacht trok van de grote Europese clubs. Een transfer naar Barcelona in 1990 als vervanger van Gary Lineker pakte goed voor hem uit, hij won vier achtereenvolgende Spaanse titels en de Europa Cup I.

Toen Stoitsjkov in 1994 naar het WK in de Verenigde Staten ging, speelde hij op zijn toppen, maar de verwachtingen van de Bulgaren waren niet hoog gespannen, met uitzondering van Stoitsjkov, aanvoerder Michajlov, een keeper van wereldklasse, en de kalende Letsjkov op het middenveld bestond hun elftal uit een verzameling Europese dagloners. Maar nadat ze een zware groep hadden overleefd, versloegen ze Mexico na strafschoppen, kwamen ze tegen Duitsland terug na een achterstand en verloren ze in een onderhoudende halve finale ongelukkig van Italië. Stoitsjkov scoorde in elke wedstrijd, behalve in de eerste, en werd gedeeld topscorer van het toernooi. Het bleek zijn finest hour. Het vuur doofde later uit en in 2000 stopte hij met voetbal.

Zijn doelpunt tegen Mexico in 1994 was typerend voor zijn speelstijl, hij rende door op een moeilijke bal, nam hem in de loop mee en zweepte hem over de keeper heen. Geen poespas, alleen maar kracht en percisie.

Stoitsjkov miste het seizoen 1985-1986. Hij was geschorst vanwege zijn aandeel in een ruzie met spelers en toeschouwers in de Bulgaarse bekerfinale in 1985. De bond schorste beide clubs voor vier jaar. Hij kreeg ook ruzie met Johan Cruijff, net als zijn voorganger Lineker vond hij het niet prettig te moeten uitwijken naar de flanken.

In 1994 werd hij verkozen tot Europees voetballer van het jaar.

Hristo Stoichkov in het seizoen 1992-93 tegen Cadiz
foto: Barcelona archief

Hebros / CSKA Sofia: 1982-1990

Christo Stoitsjkov, vaak geschreven als Hristo Stoichkov begon als profvoetballer bij Hebros Harmanli in 1982. Vanaf 1984 droeg de aanvaller het shirt van CSKA Sofia. Stoichkovs rumoerige voetbalcarrière neemt een aanvang als hij op zijn 15de tijdens een jeugdtornooi voor de ogen van CSKA Sofia-afgevaardigden, door voetbalmakelaars van Dunav wordt ontvoerd. Maar daarbij is niet op de macht van CSKA, de club van het Bulgaarse leger, gerekend. De legerleiding dreigt met een levenslange militaire plicht voor de ontvoerders en een dag later wordt het jonge talent terug naar Sofia gebracht.

De 15-jarige Stoichkov is op dat moment al een mythe in eigen land. Hij draagt daar zelf nog toe bij door op de vraag “Wie ben jij?” van CSKA- en Bulgaars kapitein Georgi Dimitrov te antwoorden: “Ik ben Stoichkov, en wie ben jij dan wel?”.

In 1985 ontaardde de Bulgaarse bekerfinale tussen CSKA en aartsrivaal Levski Sofia in een grote vechtpartij. Stoitsjkov was een van de aanstichters en het Centraal Comité van de Communistische Partij legde hem een levenslange schorsing op. Stoitsjkov besloot elektricien te worden. Na een jaar werd de schorsing alweer opgeheven en de Bulgaar kon weer doorgaan met profvoetbal bij CSKA.

Nederland maakte kennis met hem in 1989 tijdens de tweeluik tussen CSKA ‘Sredets’ Sofia, zoals dat toen heette, en Roda JC in de Europa Cup. Door een blunder van Michel Boerebach kon Stoichkov op Kaalheide een belangrijke goal scoren, waarna zijn ploeg uiteindelijk won via penalties.

Stoichkov was Europees topscorer (gedeeld met Hugo Sanchez van Real Madrid) in het seizoen 1989-90 met 38 doelpunten uit 30 wedstrijden. In vier seizoenen bij de club uit Sofia zou Stoitsjkov bijna tweehonderd keer scoren. Drie daarvan maakte hij in de dubbele ontmoeting tegen FC Barcelona in een Europese halve finale. Johan Cruijff was zeer onder de indruk van Stoitsjkov en hij haalde de aanvaller voor vier miljoen dollar naar Barcelona.

Barcelona / Parma: 1990-1998

Bij de Catalaanse club groeide Stoitsjkov uit tot een wereldster. Stoitsjkov maakte deel uit van het zeer succesvolle Dream Team en de Bulgaar vormde eerst met Michael Laudrup en later met Romário een levensgevaarlijk duo in de spits. Stoitsjkov trof veelvuldig doel en hij was de schrik van menig verdediger, wat hem de bijnaam De Giftige Pijl opleverde. Hoogtepunt van zijn tijd bij Barça was de winst van de Europacup I in 1992.

In het shirt van Barcelona zorgt El Hristo opnieuw voor een schandaal: hij stapt ostentatief op de voet van scheidsrechter Orisar Asptarte en wordt door de Spaanse voetbalbond geschorst voor drie maanden.

Even later is het weer van dattum: Stoichkov dreigt met stoppen als hij van Barça-voorzitter Nunes niet het hoogste loon van alle spelers krijgt. Hij wint. Er volgen: een fel in de pers opgeklopte ruzie om de aanvoerdersband van de Bulgaarse nationale ploeg tussen Stoichkov en IIiev, een gemiste penalty in een vriendschappelijke wedstrijd tegen Mexico waarna Stoichkov zijn truitje wegwerpt en door een vol stadion wordt uitgefloten, en de clash met zijn mentor Johan Cruijff.

Laatstgenoemde wil zijn team in ’95 fel verjongen, maar dat is niet naar de zin van zijn Bulgaarse vedette, met een luid in de media uitgevochte rel en het vertrek van Stoichkov naar Parma als resultaat. Ook daar is het meteen hommeles: zijn Italiaanse ploegmaats nemen het niet dat hij dubbel zoveel verdient en Stoichkov wordt het slachtoffer van een boycot.

In het seizoen 1995/96 speelde Stoitsjkov voor het Italiaanse Parma FC, maar na één jaar keerde hij weer terug naar FC Barcelona. Onder leiding van trainer Bobby Robson en samen met Ronaldo werd de Europacup II veroverd in 1997. Uiteindelijk vertrok Stoitsjkov na ruzie met Louis van Gaal in 1998.

Stoitsjkov in actie voor Barcelona
foto: Onbekend

Stoichkov over Cruijff en Van Gaal

De Bulgaarse oud-voetballer Hristo Stoichkov heeft geen goed woord over voor Louis van Gaal. De voormalig speler van FC Barcelona werkte in het Camp Nou één jaar onder de oefenmeester, en geeft in zijn eigen autobiografie in 2008 te kennen dat de Nederlander weinig goeds heeft gedaan in zijn tijd in Spanje.

Van Gaal, goed voor twee landstitels en een Copa del Rey (Spaanse beker), zou de club hebben gedestabiliseerd. “Hij wist niet wat zijn positie was als trainer. Tuurlijk, hij heeft prijzen gewonnen maar hij heeft de club ook kapot gemaakt. Hij was er verantwoordelijk voor dat de goede sfeer in de kleedkamer, één van de geheimen van Barcelona, verloren ging,” aldus Stoichkov.

Overigens is Van Gaal niet de enige die de wind van voren krijgt in het verhaal over de carrière van de 42-jarige Bulgaar. “Riquelme? Goede speler, maar niet te vergelijken met Rivaldo, Romario en Maradona. Barcelona is een grote club, en het dragen van het shirt scheidt de jongens wel van de mannen,” weet de altijd controversiële Stoichkov.

Ook in een interview met het Franse L’Equipe hard uit naar Louis van Gaal. Volgens de temperamentvolle Bulgaar is de Nederlander de oorzaak van zijn vertrek bij Barcelona in 1998.

“Van Gaal is afval, waardeloos. Ik heb totaal geen respect voor hem. Het is zijn schuld dat ik in 1998 naar CSKA Sofia vertrok.” Stoichkov was een publiekslieveling in Camp Nou en één van de grote jongens in het ‘Dream Team’ van Johan Cruijff. Die ploeg won verschillende landstitels en de Champions League.

Van Gaal en Stoichkov hadden geen goede verstandhouding. Een grapje van de Nederlandse trainer schoot de trotse Bulgaar dan ook volkomen in het verkeerde keelgat. “Ik was ooit geblesseerd en zat samen met mijn vrouw op de tribune in Camp Nou”, haalt Stoichkov een anekdote op. “Toen kwam Van Gaal naar haar toe en zei: hoe is het mogelijk dat je met zo’n vent getrouwd bent? Toen vertelde ze hem dat ik de Gouden Bal had gewonnen.”

Stoichkov heeft wel hele warme woorden over voor een andere grote voetballer, Johan Cruijff: “Ik heb alles in mijn succesvolle voetbalcarrière te danken aan Johan Cruijff. Toen ik in 1990 bij CSKA Sofia speelde, vertelde hij mij dat ik voor FC Barcelona moest tekenen. Hij zei tegen mij ‘Als jij tekent bij Barça, dan win jij de Gouden Bal voor beste speler van Europa’. Ik zei vervolgens tegen hem. ‘Ja, maar. Ik ben maar een kleine, onbekende Bulgaarse voetballer’.

Waarop Cruijff herhaalde: ‘Als jij bij Barça tekent, wordt je de beste voetballer van Europa.’ En ik werd het vier jaar later nog ook. Allemaal dankzij de trainingen en visie van Cruijff.” Na een fantastisch WK 1994 in de VS, waar Bulgarije de vierde plaats behaalde, werd Stoichkov inderdaad verkozen tot Europa’s beste en is er nog steeds trots op.

,,Een fantastische trainer en een fantastisch mens ook”, vervolgde Stoichkov over Cruijff, die dus ook voor de Bulgaar El Salvador was.

“Verder heb ik ook groot respect voor slechts twee Duitse voetballers. Ik weet dat het bij veel Nederlanders diep zit, maar voor Franz Beckenbauer buig ik diep omdat hij net als Cruijff zo gewoon is gebleven, maar een groot voetballer was. Verder ook voor Lothar Matthäus, die ik de Bulgaarse voetbalbond heb aangeraden als bondscoach. Een goed mens ook en een fantastische speler. Ach, het voetbal heeft zulke goede spelers voortgebracht. Maar, tegenwoordig tel je pas mee als je minimaal tien tatoeages op je lichaam hebt en minimaal een Ferrari en een Porsche in je garage hebt staan. Ik vind dat een speler op het veld moet laten zien wat hij kan en niet moet opvallen door dit soort randzaken.

Heeft Cruijff een tato, nee. Heeft Beckenbauer een tattoo, nee. Ik ook niet. Dan is de conclusie toch simpel en logisch.”

Na de ruzie met Van Gaal kwam hij via het Arabische Al-Nassr en het Japanse Kashiwa Reysol, in de Verenigde Staten terecht. Daar speelde Stoitsjkov voor Chicago Fire (2000-2002) en DC United (2003). Eind 2003 beëindigde Stoitsjkov zijn loopbaan als profvoetballer. Vier jaar eerder werd hij tweede in de verkiezing van Bulgaars voetballer van de 20e eeuw, na Georgi Asparuhov

Bulgaars elftal

Stoichkov debuteerde voor het nationale team van Bulgarije in een kwalificatiewedstrijd voor het EK van 1988 tegen België op 23 september 1987. Hij scoorde zijn eerste interlanddoelpunt in zijn vierde interland, een 3-2 vriendschappelijke overwinning tegen Qatar in Doha.

Tijdens de kwalificatie voor het WK van 1994 scoorde Stoichkov vijf goals en hielp daarmee Bulgarije om zich te kwalificeren voor zijn eerste grote toernooi sinds het WK van 1986. Stoichkov leidde ,met klasbakken als Kostadinov, Penev en Letchkov, Bulgarije in de kwartfinales met 2-1 langs Duitsland, een schok voor Duitsland dat regerend wereld- kampioen was. De Bulgaren behalen de halve finale, maar worden daar uitgeschakeld door Roberto Baggio’s Italië. Ze verloren vervolgens de derde plaats na een 4-0 nederlaag tegen Zweden.

Stoitsjkov werd wel topscorer van het toernooi met zes doelpunten, samen met de Rus Oleg Salenko. In 1994 werd Stoitsjkov bovendien verkozen tot Europees voetballer van het jaar.

Stoichkov in duel met Jamie Redknapp (Engeland) in een kwalificatiewedstrijd voor EURO 2000.
foto: Daily Mail

Bulgarije eindigde als tweede in de kwalificerende groep voor het EK van 1996 achter Duitsland. Stoichkov scoorde tien doelpunten voor zijn team tijdens de kwalificatie- wedstrijden. Bulgarije kwalificeerde zich als één van de zes beste runners-up. In de eerste kwalificatiewedstrijd tegen Duitsland in Sofia stond Bulgarije bij de rust met 0-2 achter. Stoichkov scoorde de gelijkmakers met twee penalty’s en Emil Kostadinov zorgde voor een 3-2 overwinning van Bulgarije, het verloor de tweede wedstrijd in Duitsland met 3-1.

Op het EK verloor Bulgarijje met 3-1 in de beslissende groepswedstrijd tegen een sterk Frankrijk en werd uitgeschakeld. De Bulgaarse sterspeler schittert wel op het EK ’96 en scoort drie doelpunten in drie wedstrijden.

Later zorgt hij nog voor opstootjes in de Bulgaarse Nationale ploeg. Zijn laatste uitspatting dateert van toen hij zei nooit meer als voetballer naar zijn thuisland, met z’n corrupte voetbalvoorzitters, te willen terugkeren.

Hij maakte ook deel uit van de ploeg die werd uitgeschakeld in de eerste ronde van het WK in 1998. Bulgarije was lang niet zo sterk als in voorgaande jaren, en behaalde slechts één punt in een 0-0 gelijkspel tegen Paraguay en scoorde slechts één doelpunt door Kostadinov in een 6-1 nederlaag tegen Spanje. Zijn laatste wedstrijd was tijdens de EURO 2000 kwalificatieinterland tegen Engeland, die eindigde in 1-1 en Stoichkov gaf de assist aand Georgi Markov die voor de gelijkmaker zorgde. In dezelfde wedstrijd werd hij vervangen door debutant Martin Petrov. Bulgarije kon zich na deze wedstrijd niet meer kwalificeren voor EURO 2000 omdat ze een overwinning nodig hadden voor plaatsing.

Later diende Stoichkov als coach van het nationale team van Bulgarije van 2004 tot april 2007.

Trainerscarrière

Nadat Stoitsjkov in 2003 zijn loopbaan als profvoetballer had beëindigd, keerde hij terug naar FC Barcelona waar hij tijdelijk de jeugd ging trainen. Sinds de zomer van 2004 was Stoitsjkov bondscoach van Bulgarije. In december 2005 werd hij voor vier duels geschorst door de wereldvoetbalbond FIFA en kreeg hij een geldboete van dertienduizend euro opgelegd. Reden was zijn uitval tegen de Zweedse UEFA-president Lennart Johansson, die volgens de Bulgaar de uitslag van het WK-kwalificatieduel tussen Bulgarije en Zweden (0-3) zou hebben gemanipuleerd.

Na aanhoudende kritiek op de prestaties van het Bulgaars elftal, dat onder meer kwalificatie voor het WK 2006 misliep, nam Stoitsjkov op 10 april 2007 ontslag als bondscoach. Dezelfde dag nog tekende hij bij de Spaanse club Celta de Vigo als vervanger van Fernando Vázquez. Stoitsjkov kon de degradatie van de club naar de Segunda División A echter niet voorkomen

Na de degradatie van Celta bleef de Bulgaar aanvankelijk bij de club, maar na zeven speelrondes in de Segunda A werd hij alsnog ontslagen toen Celta de Vigo op een teleurstellende elfde plaats stond.

In 2009 vervolgde Stoitsjkov zijn trainersloopbaan in Zuid-Afrika bij Mamelodi Sundowns waar hij de ontslagen Henri Michel opvolgde. Hij tekende een contract voor twee jaar bij de club uit Pretoria.

Stoitsjkov wereldster in het Dream Team van Barcelona
foto: Onbekend

Bulgaars voetballer van het jaar

Futbolist No1 na Balgariya, is een Bulgaarse voetbalprijs die jaarlijks wordt uitgereikt aan de beste Bulgaarse voetballer van het jaar. De prijs bestaat sinds 1961. De beste voetballer wordt gekozen door journalisten uit de Bulgaarse media.

Dimitar Berbatov is degene die de prijs het meest in ontvangst heeft mogen nemen (7x). Hristo Stoichkov werd vijf keer verkozen tot beste voetballer van zijn land.

Stoitsjkov staat bekend om zijn vurige karakter. Hij is solidair, warmbloedig en genereus voor zijn naasten, maar onuitstaanbaar, wild en impulsief voor anderen. Voorbeelden van zijn solidariteit en zijn uitspattingen zijn legio. Toen de Bulgaarse international Ljoeboslav Penev in Valencia behandeld moest worden voor teelbalkanker, was Stoitsjkov vaak aanwezig om zijn landgenoot te steunen. Toen de vader van Romário in 1994 werd ontvoerd, week Stoitsjkov geen minuut van de zijde van zijn Braziliaanse ploeggenoot. Hij ging zelfs op de vuist met een aantal journalisten die iets te opdringerig waren.

Prijzenkast en erelijst:

* Parva Liga (CSKA Sofia): 1986/87, 1988/89, 1989/90
* Bulgaarse voetbalbeker (CSKA Sofia) : 1984/85, 1986/87, 1987/88, 1988/89
* Bulgaarse Supercup (CSKA Sofia): 1989
* Champions League (Barcelona): 1991–92
* Europacup II (Barcelona): 1996/97
* UEFA Super Cup (Barcelona): 1992, 1997
* Primera División (Barcelona): 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94
* Copa del Rey (Barcelona): 1997
* Spaanse Supercup 4x 1991, 1992, 1994, 1996
* Aziatische beker voor bekerwinnaars (Al-Nassr) :1998
* U.S. Open Cup (Chicago Fire): 2000
Bulgaars elftal:
* 83 interlands en 37 doelpunten
* Halve finale WK 1994
Individueel
* Ballon d’Or (Gouden Bal): 1994
* Bulgaars Voetballer van het Jaar: 1989, 1990, 1991, 1992, 1994
* Bulgaars Topscorer: 1989, 1990
* Europa Cup 11 Topscorer: 1989
* European Golden Shoe: 1990
* Onze d’Or: 1992
* UNICEF Europees Voetballer van het seizoen: 1991–92
* FIFA World Speler van het Jaar Silver Ball: 1992, 1994
* FIFA World Cup Golden Shoe: 1994
* FIFA World Cup Bronze Ball: 1994
* FIFA World Cup All-Star Team: 1994
* Don Balón Award- Beste buitenlander in La Liga: 1994
* Onze d’Argent: 1994
* IFFHS World’s Top Goal Scorer of the Year: 1994
* Bulgaars sportman van het jaar: 1994
* UEFA Euro Team of the Tournament: 1996
* UEFA Jubilee Awards – Beste Bulgaars voetballer van de laatste 50 jaar: 2004
* FIFA 100: 2004
* World Soccer’s 100 Greatest Players of the 20th Century: 2007
* Golden Foot: 2007, as football legend

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, Telegraaf, www.kentudezenog.nl, www.voetbalzone.nl, fcdeurneseturners.be, www.metronieuws.nl