101 voetbaliconen: (99) Lev Yashin

PASPOORT

Geboren: Moskou, 22 oktober 1929
Overleden: Moskou, 20 maart 1990
Nationaliteit: Sovjet-Russisch
Positie: Keeper
Clubs: Dinamo Moskou
Interlands: 78
Doelpunten: 0
Trainer: Sovjet-Unie

Lev Yashin, de beroemdste en meest charismatische Russische speler, heeft het Sovjetvoetbal twee decennia land gedomineerd. Yashin vestigde zijn naam met Dinamo Moskou, de vijf landstitels voor de club waren niet in geringe mate te danken aan zijn bekwaamheid tussen de palen. Door zijn deelname aan drie wereldkampioenschappen werd hij bij het grote publiek bekend.

Na zijn eerste optreden in het Europees kampioenschap in 1960 werd Yashin al snel beschouwd als de beste keeper ter wereld, een positie waarin later alleen Gordon Banks hem naar de kroon stak. Onder de bijnaam ‘De Octopus’ (voor spitsen leek het soms wel alsof hij acht armen had) zorgde Yashin voor een ommekeer in het beeld dat mensen van keepers had. Hij veranderde ze van naamloze mannen met coltruien in spectaculaire waaghalzen die een wedstrijd konden beslissen.

De Sovjet-Unie won het eerste Europese kampioenschap in 1960. Yashin was aanvoerder van de Sovjet-Unie tot de halve finale van het wereldkampioenschap in 1966, toen ze met 2-0 van Duitsland verloren.

Zijn laatste internationale optreden was het wereldkampioenschap van 1966, waarin hij in glanzende vorm stak. Het toernooi leverde hem zo veel bewonderaars op dat later, in 1971, Pelé, Eusébio, Bobby Charlton en Franz Beckenbauer bij zijn huldiging aanwezig waren.

Toen hij zich als keeper terugtrok, werd hij onmiddelijk benoemd tot coach van de Sovjet-Unie, maar met een matige ploeg kon hij niet het niveau bereiken dat hij als speler had gekend.

Hij was en is nog steeds de enige keeper die gekozen werd tot Europees voetballer van het jaar, in 1963.

Yashins handelsmerk was een zwarte trui met lange mouwen en ronde hals. Op de borst de tekst CCCP in het wit. Yashin stopte meer dan 100 strafschoppen.

Lev Yashin beschouwd als de beste voetbalkeeper aller tijden
foto: Onbekend

Lev Ivanovitsj Jasjin (Yashin) wordt door velen beschouwd als de beste voetbalkeeper aller tijden, wegens zijn lenigheid, indrukwekkende figuur en snelle reflexen. Hij had verschillende bijnamen.

Yashin werd geboren in Moskou en kwam uit een arbeidersfamilie. Op zijn twaalfde levensjaar begon hij al te werken in de metaalbewerking. Hij kende een jeugd van hongerwinters in de Moskouse voorstad Sokolniki. Het waren de schrijnende jaren van de showprocessen onder de communistische dictator Stalin. Van de zuiveringen en terechtstellingen. Miljoenen onschuldige burgers stierven in de strafkampen van de Tsjeka, de rode terreurmachine van de Sovjetstaat. Het dagelijkse leven ademde paranoia en verraad. Niemand voelde zich veilig: ‘Ze zullen iedereen oppakken. Straks zijn jij en ik aan de beurt’. Zo spreekt Sasja in Kinderen van de Arbat. De roman van Anatoli Rybakov, een hoogtepunt in de ondergrondse Sovjetliteratuur, brengt deze koude tijden accuraat in beeld. Het beïnvloedde de houding van Lev Yashin, die zijn eigen mythe ontvouwde. Minzaam, maar tegelijk afstandelijk, wantrouwig en ondoorgrondelijk.

Dinamo Moskou

Zijn hele voetballoopbaan, die van 1949 tot 1971 liep, speelde Yashin voor Dinamo Moskou. Hij won in die tijd vijf keer het Sovjet kampioenschap en drie keer de beker. In 1953 won hij bovendien het Sovjet kampioenschap ijshockey voor Dinamo, nadat hij zichzelf maar niet in de basis van het voetbalteam kon spelen.

Yashin grootste rivaal was Khomich, die ook de keeper van het Sovjet-team was. Ze speelden allebei bij dezelfde club, maar Khomich had al een reputatie opgebouwd voordat Yashin in beeld kwam, en lange tijd moest hij dus genoegen nemen met een tweede plaats. Met Dinamo Moskou won hij 5 maal het Sovjet-landskampioenschap, en werd verder 5 keer tweede, en één keer derde.

Wat verder opviel aan Yashin, behalve zijn enorm lenigheid en topuitstraling, was zijn rare lange uittrap. Die uittrap ziet er gek uit. Hij komt er een heel eind mee, dus het maakt natuurlijk niets uit. Maar bij die laatste stap lijkt het wel alsof Yashin door zijn hoeven zakt. Weer een mooi voorbeeld dat niet alles bij een keeper er mooi uit hoeft te zijn: zolang het maar functioneel is!

Yashin is de enige keeper die ooit gekozen is tot Europees voetballer van het jaar (1963). Naar verluidt heeft hij in zijn carrière bovendien rond de 150 penalty’s gestopt; veel meer dan welke andere professionele doelman in de geschiedenis van het voetbal. Het geheim achter zijn talent om penalty’s te stoppen omschreef Yashin als volgt: “Een sigaretje om rustig te worden, en dan een borreltje om je spieren klaar te maken.”

Zijn voetbalcarrière duurde bijna 30 jaar van 1942 tot 1971. Yashin was altijd van top tot teen in het zwart gekleed. Zijn stelregel: ‘Keepen is voor zeker de helft een kwestie van uitstraling.’ En dat werd door anderen beaamd. Hij was op het veld een indrukwekkende verschijning. Bij zijn leven al een legende, heeft hij als Rus nooit het grote geld gezien. Wel ontving hij in 1968 de hoogste Soviet onderscheiding: de Leninorde.

Lev Yashin alias de Zwarte Spin en de Zwarte Panter
foto: RIA Novosti © Sputnik

Strafschoppenkiller en ‘vliegende keep’

De donkerharige Yashin kleedde zich van top tot teen in het zwart. Hij weefde een web over zijn strafschopgebied. Regeerde met autoriteit en zelfbewustzijn. Bepaalde het meedenken van de doelman. Yashin dicteerde zijn verdediging, hij scherpte permanent de keeperstactiek aan en ondermijnde zijn zwakheden door intensieve trainingsarbeid. Zenuwen van staal. Uitstekende reflexen. Accelererend anticipatievermogen. Hoge lichamelijke en geestelijke paraatheid. Hij moderniseerde zijn vak en weigerde zich te laten ‘opsluiten’ in de zestienmeterzone. Hekelde het gedrag van de lijnkeeper, joeg zijn verdedigers op, aarzelde niet om ver uit te lopen en installeerde zichzelf als eerste aanvaller van het elftal. Zijn kopbalspel voor het eigen strafschopgebied leidde tot hilariteit bij het publiek maar soms ook tot knotsgekke tegendoelpunten, wat zijn populariteit overigens niet aantastte. Tijdens de trainingen oefende hij op balcontrole: jongleren, dribbelen, passeren, scoren. Bij partijtjes opereerde hij in de punt van de aanval om de psyche van de spits te doorgronden.

Hij brak met het behoudsgezinde keepersverleden. Volgens het weekblad France Football: Yashin, c’est la libération du poste. Met als specialiteit: de penalty. De angst van de doelman voor de strafschop luidt de titel van de bekende roman van de Duitse auteur Peter Handke. Het omgekeerde was op Yashin van toepassing.

Yashin beraamde de psychologische oorlogsvoering, bracht de strafschopnemer uit diens concentratie. Veinsde naar links, en dook met al zijn elegantie en souplesse naar rechts. Intussen vergat hij het stadion, en bracht zichzelf in trance. Hij bepaalde tijdens Paris 1960 het eindresultaat ten voordele van zijn elftal in de halve finale tegen Tsjecho-Slowakije (3-0) en in de finale tegen Joegoslavië (2-1). Zijn risicodragende bewegingen eisten hun tol. maar hij gaf het beeld van ‘de vliegende keeper’ een gezicht.

Statistieken

In totaal 812 wedstrijden gespeeld
326 wedstrijden in de basis van Dinamo Moskou
75 wedstrijden voor de Sovjet-Unie (70 doelpunten tegen)
13 wedstrijden op WK’s
270 wedstrijden zonder tegendoelpunt
150 gestopte penalty’s

Sovjet-Unie

In 1954 werd Yashin uiteindelijk voor het eerst opgeroepen voor het nationale team. Tijdens de Olympische spelen van 1956 won hij goud met de Sojvet-Unie. In de finale werd met 1-0 gewonnen van Joegoslavië.

In de jaren vijftig van de twintigste eeuw draaide de Europese motor op volle toeren met de oprichting van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal (1951) en het Verdrag van Rome (1957) ten gunste van de Europese éénmaking. Tussendoor onderschreven ook de voetbalbonden gemeenschappelijke principes in de UEFA (1954).

Na de invoering van de Europacups voor Landskampioenen en Jaarbeurssteden, trad de UEFA eindelijk handelend op en introduceerde de ‘Henri Delaunay Cup’ (Europees kampioenschap). Parijs vormde in 1960 het decor van de eerste eindronde. Toen tegen de achtergrond van de Koude Oorlog. De Sovjet-Unie trok aan het langste eind dankzij haar doelman Lev Yashin , de mythische man in het zwart die tot vandaag wordt beschouwd als beste doelman uit de geschiedenis.

Het Sovjet team wordt gefilmd als zij het veld opkomen met voorop Lev Yashin, Anatoly Banishevski en Joszef Szabo
foto: Onbekend

Het allereerste EK ooit kent Frankrijk als gastheer. Viktor Ponedelnik kroont zich tot matchwinner in de finale tegen Joegoslavië. De 23-jarige aanvaller maakt zeven minuten voor het verstrijken van de verlenging de winnende treffer. Milan Galic zet de Joegoslaven op voorsprong, Slava Metreveli brengt de Sovjets op gelijke hoogte, waarna Ponedelnik zijn land de Coupe Henri Delaunay (naar de bedenker van het Europees Kampioenschap) bezorgt. Grappig detail: Ponedelnik (foto) betekent maandag in het Russisch en als de gevierde man scoort is het net… maandag.

De bekendste speler van de Sovjet-ploeg van bondscoach Gavriil Kachalin is doelman Lev Yashin. De Sovjets zijn op dat moment hun tijd al ver vooruit. Trainer Kachalin laat zijn team al dagen vóór de start van het EK in Frankrijk in trainingskamp bij elkaar komen, wat zeer ongewoon is in die tijd.

Op het eerste EK wordt overigens alleen de eindfase (halve finale, wedstrijd om derde plaats en finale) op neutraal terrein gespeeld. De Franse steden Parijs en Marseille treden op als gastheer. Zo weigert Spanje in het stadium voor de eindfase in Frankrijk uit politieke overwegingen de verre uitreis naar de Sovjet-Unie te maken. generaal Franco was bang voor een smadelijke nederlaag. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog had Franco de macht gegrepen en bloedbaden aangericht onder door de Sovjet-Unie gesteunde tegenstanders. Er was hem veel aan gelegen om een nederlaag tegen de aartsvijand te voorkomen.

Hij verbood Spanje om tegen de Sovjet-Unie te voetballen, waardoor Spanje uit het toernooi gezet werd. Naast de Sovjet-Unie en Joegoslavië zijn Frankrijk (5-4 verlies tegen Joegoslavië) en Tsjechoslowakije (3-0 verlies tegen de Sovjet-Unie) de andere twee deelnemers. De Fransen verliezen vervolgens ook de strijd om de derde plek: 2-0. De Sovjet-Unie bereikte de eindronde en won het eerste EK.

Eén van de beste wedstrijden speelde Yashin in 1963, toen hij als keeper van de ‘Rest of the World XI’ tegen Engeland speelde als jubileumwedstrijd ter ere van het 100-jarig bestaan van de Engelse voetbalbond. Hij had verschillende bijnamen als ‘de zwarte panter’, ‘de zwarte spin’ of ‘de zwarte octopus’, dankzij zijn altijd geheel zwarte outfit, acrobatische reddingen en lange handen.

Zijn bijnaam De Zwarte Spin stamt uit 1962 toen het elftal van de Sovjet-Unie op tournee was in Zuid-Amerika. De Zuid-Amerikaanse spelers en toeschouwers sloten hem in hun hart en gaven hem de bijnaam ‘Araña Negra’, de Zwarte Spin. Yashin weefde een ondoordringbaar web over zijn doelgebied en bleef onzichtbaar tot het moment dat hij de bal kon verschalken, zo werd gezegd.

Hij zou in totaal 78 wedstrijden spelen, en in die tijd goud winnen op de Olympische Spelen van 1956 en het allereerste Europees Kampioenschap winnen (1960). Hij deed met zijn land mee aan drie WK’s, namelijk die van 1958, 1962 en 1966. In 1970 ging Yashin wederom mee, maar als derde keus en mentor voor de jongere spelers.

In 1971 speelde Yashin zijn afscheidswedstrijd, uitkomend voor zijn club Dinamo Moskou tegen een verzameling Europese sterren. Lev Yashin testemonial voor de FIFA werd in het Lenin Stadion in Moskou gespeeld. Zo’n 100.000 toeschouwers zagen een wedstrijd met grote sterren als Pelé, Eusébio en Franz Beckenbauer.

Na zijn carrière

Na zijn carrière probeerde Yashin het nog een tijdje als trainer in de tweede divisie van Finland en bij enkele jeugdteams. In het stadion van Dinamo Moskou staat inmiddels een bronzen standbeeld van Yashin, die tot de grootsten van de club wordt gerekend. In 2000 werd Yashin gekozen in het FIFA-team van de eeuw, en kreeg hij postuum de prijs voor ‘keeper van de eeuw’.

Lev Yashin overleed in 1990 als gevolg van complicaties veroorzaakt door de amputatie van een van zijn benen. Hij staat nog altijd bekend als een briljant keeper. De FIFA heeft de prijs voor beste doelman op een wereldkampioenschap (1994) naar Yashin vernoemd.

Prijzenkast en erelijst:

* Sovjet-landskampioen IJshockey: 1953 (Dinamo Moskou)
* Sovjet-landskampioen: 1954, 1955, 1957, 1959, 1963 (Dinamo Moskou)
* USSR Cup: 1953, 1967, 1970 (Dinamo Moskou)
Sovjet-Unie
* 78 interlands, 13 wedstrijden op WK’s
* Olympische Spelen: 1956
* Europees Kampioenschap: 1960
* Finalist Europees Kampioenschap: 1964
* Vierde plaats Wereldkampioenschap voetbal: 1966
Individueel
* Europees voetballer van het jaar: 1963
* Beste doelman van de Sovjet-Unie: 1960, 1963, 1966
* Orde van Lenin: 1967
* Olympische Orde: 1986
* FIFA Gouden Orde: 1988
* Gouden medaille van de ‘Hamer en sikkel’ als held van socialistische arbeid (1989)
* FIFA “Doelman van de eeuw”: 2000

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, VI, www.onderdelat.nl, www.historianet.nl, www.iedereenvoetbal2020.be, www.inzichten.nl,blog.sportus.nl