(11) 1954: 4 juli WK finale: Duitsland – Hongarijje 3-2

Wonder van Bern

Men besloot op 22 juli 1950 dat het WK van 1954 in Zwitserland plaats zou gaan vinden. De voorronden voor het toernooi werden gespeeld door 36 verschillende landen, waarmee de animo voor het toernooi behoorlijk groot was. De finale van het toernooi is de boeken in gegaan als het wonder van Bern . De achterstand van Duitsland met 2-0 tegen Hongarijje werd omge- bogen in een 3-2 overwinning en leverde Duitsland het echte Wonder van Bern op.

Hongarije was de grote favoriet en leek ondanks een vroeg in het toernooi opgelopen blessure voor sterspeler Ferenc Puskas op weg naar de titel. In de finale verloren de Hongaren echter tot verassing van vriend en vijand van West-Duitsland, dit ondanks het feit dat ze dat elftal eerder in het toernooi met 8-3 hadden vernederd. Het ‘Wonder van Bern’ was een feit.

20 juni 1954: Nandor Hidegkuti passeert de Duitse doelman Heiner Kwiatkowski (22). Hongarijje-Duitsland 8-3
foto: onbekend

Magische Magyaren

In 1952 werd het Hongaarse team met sterspeler Ferenc Puskás als aanvoerder Olympisch kampioen op de Spelen van Helsinki.Het Hongaarse team was begin jaren vijftig werkelijk superieur: tussen 1950 en 1954 bleef het in 32 wedstrijden ongeslagen. Het Hongaarse elftal uit deze periode staat bekend als de Magische Magyaren.

Veel indruk maakte in 1953 de sensationele winst van Hongarije in een vriendschappelijke wedstrijd tegen Engeland. De Engelsen verloren op Wembley de Match of the Century met 6-3, de eerste thuisnederlaag van het Engelse nationale elftal in dertig jaar. Puskás scoorde twee maal in deze wedstrijd, die hij later het hoogtepunt van zijn loopbaan noemde. Nog erger werden de Engelsen vernederd in de return, die de Hongaren in Boedapest wonnen met 7-1.

Na de overwinning op Engeland werden de Hongaren, met naast aanvoerder Puskás onder andere Sándor Kocsis en Zoltán Czibor, gezien als het sterkste elftal ter wereld. In 1954 was dit team dan ook dé grote favoriet om in Zwitserland wereldkampioen te worden.

Hongarijje won de eerste wedstrijd tegen Zuid-Korea: 9-0, een nieuw record voor een WK-toernooi. Na elk Hongaars doelpunt bogen de Koreanen volgens ‘s lands gewoonte hun hoofd. Overigens evenaarde Hongarijje zijn eigen record door op het WK van 1982 wederom met negen doelpunten verschil te winnen, het werd 10-1 tegen El Salvador.

De tweede wedstrijd tegen West-Duitsland leverde opnieuw een forse overwinning op: 8-3. De Duitse bondscoach Sepp Herberger had zijn tweede elftal opgesteld om de ploeg te sparen voor de beslissende wedstrijd tegen Turkije. Cruciaal moment voor het verdere verloop van het toernooi was een overtreding van Werner Liebrich op Puskas, waardoor Puskas niet meer fit was voor de rest van het toernooi. Zonder hem bereikten de Hongaren toch de finale in Bern, opnieuw tegen West-Duitsland.

Ferenc Puskas schiet op goal, Werner Liebrich van Duitsland komt te laat.
foto: onbekend

Beste WK finale ooit

De Hongaren begonnen deze finale zeer nerveus en hun subtiele combinaties mislukten vaak door onzuiver plaatsen. Daarentegen stond de Duitse ploeg als een huis en werden telkens gevaarlijke aanvallen opgezet. Tegen het spelverloop in openden de Hongaren in de zesde minuut de score. Een schot van Kocsis trof de Duitse goalkeeper, waarna Puskas de terugspringende bal bemachtigde en met zijn linkervoet het leer langs Turek in de touwen joeg. Twee minuten later was het 2-0 door een fout van Kohlmeyer die nogal onhandig terugspeelde op zijn doelman. Turek kon de gladde bal slechts even aanraken en de toelopende Cziibor schoof het leer in het net.

Max Morlock brengt Duitsland terug in de wedstrijd: 2-1
foto: onbekend

Daarmee hadden de Hongaren veel meer gekregen dan zij verdienden. Maar spoedig werd hun voorsprong gereduceerd nu door een blunder van hun verdediging. De linkshalf Zakarias gaf een mislukte pass naar zijn keeper en Morlock was er als de kippen bij om Crosics het nakijken te geven. De hele Duitse ploeg was prachtig op dreef en de voorhoede, die voortdurend durend opgestuwd werd door het zuiver plaatsende middenveld, zette de Hongaarse verdediging onder zware druk.

Het was dan ook geen verrassing dat na 18 minuten de stand gelijk werd. Maker van het doelpunt was de rechtsbuiten Rahn die onder een zeer scherpe hoek met een keihard schot via de paal doel trof. Een minuut of zes voor het einde konden de tienduizenden Duitse supporters een juichkreet aanheffen toen Rahn doorliep op een pass van links en met een accurate schuiver zijn ploeg de leiding gaf.

Een tegentreffer door Puskás in de voorlaatste minuut werd afgekeurd. Een nog steeds omstreden welles/nietes doelpunt, maar door het Wonder van Bern waren de Duitsers wel wereldkampioen. Een bittere pil voor de Hongaren, die ook in 1938 al een finale van het wereldkampioenschap hadden verloren.

Winnende goal van Rahn 3-2 voor Duitsland !
foto: onbekend

De Hongaarse ploeg zou in het tornooi met 27 doelpunten de productiefste aanval hebben en tevens de beste aanvaller, Kocsis Sándor met 11 doelpunten.

Wedstrijdgegevens:
4 juli 1954
Bondsrepubliek Duitsland – Hongarije 3 – 2
Doelpunten Hongarijje Puskás 6′, Czibor 8′. Duitsland: Morlock 10′, Rahn 18′, 84′
Wankdorfstadion, Bern
Toeschouwers: 64.000
Scheidsrechter: William Ling (Engeland)

West-Duitsland:
1 Toni Turek, 7 Josef Posipal, 3 Werner Kohlmeyer, 6 Horst Eckel, 10 Werner Liebrich, 8 Karl Mai, 13 Max Morlock, 16 Fritz Walter, 12 Helmut Rahn, 15 Ottmar Walter, 20 Hans Schäfer.
Coach: Sepp Herberger

Hongarije:
1 Gyula Grosics, 2 Jenõ Buzánszky, 3 Gyula Lóránt, 4 Mihály Lantos, 5 József Bozsik, 6 József Zakariás, 9 Nándor Hidegkuti, 11 Zoltán Czibor, 8 Sándor Kocsis, 10 Ferenc Puskás , 20 Mihály Tóth.
Coach: Gusztáv Sebes.

Het ANP schreef over deze wedstrijd:

"Hongarije door Duitsland geklopt ondanks 2-0 voorsprong 2-3

Toen scheidsrechter Ling zondagmiddag in de wedstrijd Duitsland-Hongarije voor de laatste maal floot moesten honderden politieagenten in actie komen om te verhinderen dat de dol-geestdriftige Duitse supporters het veld op stormden om hun spelers geluk te wensen met het wonder van de eeuw. De overwinnaars juichten en dansten van vreugde terwijl de Hongaren, de grote favorieten voor het wereldkampioenschap voetbal die een 2-0 voorsprong in een 2-3 nederlaag hadden zien verkeren, triest bij elkaar stonden."

Het Wonder van Bern

Het ging de geschiedenis in als "het wonder van Bern": de overwinning van Duitsland in de finale van het WK-voetbal 1954 tegen de onoverwinnelijk geachte Hongaren met Ferenc Puskas. Het was een historische zege omdat het om veel meer ging dan voetbal. Voor het eerst na het einde van de Tweede Wereldoorlog kon en mocht de Duitse bevolking weer chauvinistisch zijn en zwaaien met de nationale vlag. Na tien jaar lijdzaamheid was Duitsland weer de beste. Ook de woorden van de Duitse radioverslaggever werden historisch: "Wir sind wieder da." Het Wonder van Bern werd voor het kapitalistische Duitsland een symbool van wat het Wirtschaftswunder heette.

Iedere Duitser kent het radiocommentaar van reporter Herbert Zimmermann: "Voorbij. Voorbij. De wedstrijd is voorbij. Duitsland is wereldkampioen." Zo speelt het WK-succes een heel bijzondere rol in het collectieve geheugen van de Duiters. Historicus Joachim Fest spreekt van de "eigenlijke stichtingsmythe van de Bondsrepubliek". Oud-bondskanselier Helmut Kohl bevestigde ooit tegen Fritz Walter, de aanvoerder van het elftal uit 1954: "Zij hebben zichtbaar meegeschreven aan de Duitse geschiedenis."

De Duitse trainer Herberger, wiens uitspraak vóór de WK-finale van 1954 tegen Hongarije ‘Wir sind elf Freunde’ mythologische vormen heeft aangenomen, was toch meer van het adagium ‘Nur ein Sieg zählt’. Zoals dat jaren door de Duitse voetbalgemeenschap werd nageleefd – en met succes gezien de vele titels.

De Duitse aanvoerder Fritz Walter en coach Sepp Herberger worden na afloop op de schouders genomen.
foto: Popperfoto/Getty Images

Das Wunder von Bern

Hoezeer deze overwinning nog steeds leeft in Duitsland blijkt wel uit het feit dat er vijftig jaar later, in 2004, een film wordt gemaakt met de titel "Das Wunder von Bern" Deze documentaire-achtige film vertelt het verhaal over de achtergrond van de miraculeuze overwinning van West-Duitsland op het WK voetbal in Zwitserland 1954. Tijdens de op 4 juli 1954 in Bern gespeelde finale mist de tv-cameraman overigens het tweede Hongaarse doelpunt. Die Mannschaft won uiteindelijk met 3-2, waarmee het team voor de eerste keer wereldkampioen werd. Met dit ‘Wonder van Bern’ hielpen de voetballers de complete Duitse natie een beetje over hun na-oorlogse depressie heen. De film was met 3,6 miljoen bezoekers een kassucces in Duitsland.

In augustus 2014 maakt Stage Entertainment, het live-entertainmentbedrijf van Joop van den Ende, een musical over het Wonder van Bern, zonder dat er overigens op het podium gevoetbalt wordt.

Fritz Walter was de onbetwiste Duitse held in de jaren vijftig en met name in de WK finale van 1954. Het WK-stadion in Fritz Walters thuisstad Kaiserslautern draagt tegenwoordig zijn naam. Het is een stenen herinnering aan één van de beste Duitse voetballers. Aan zijn medespelers herinnert evenwel maar weinig – ondanks de bekende bioscoopfilm. Het succes maakte niettemin helden van de wereldkampioenen.

Maar meer dan één van hen is onder deze heldenlast ook bezweken. Helmut Rahn bijvoorbeeld, de schutter van de 3:2 overwinningstreffer, moest later door bondscoach Sepp Herberger uit de gevangenis worden gehaald, nadat hij dronken achter het stuur had gezeten. Rahn leidde daarna een volledig teruggetrokken leven en stierf in Essen.

Linkerverdediger Werner Kohlmeyer verliet na de scheiding van zijn vrouw stilletjes zijn thuisstadt Kaiserslautern – midden in de nacht, zonder één woord van afscheid. Hij ging in de bouw werken en leefde op straat. Later vond hij onderdak in de sociale woningbouw en kreeg hij een aanstelling bij een lokale krant in Mainz als portier. Over zijn leven na het WK-succes heeft hij eens gezegd: "Alles, wat daarna gebeurde, is een enkel verloren weekend geweest."

Werner Kohlmeyer (rechts) in actie in de WK finale tegen Hongarijje.
foto: Ferdi Hartung

Kohlmeyer stierf overigens in maart 1974 aan een hartinfarct, enkele maanden voor het WK in Duitsland. Kort voor zijn dood vertelde hij een tv-reporter over een pijnlijke nederlaag. Hij had bij de Duitse voetbalbond kaarten voor een interland van Duitsland aangevraagd. De bond stuurde hem een minachtende afwijzing – door middel van een standaardbrief. Zo snel was zijn roem verbleekt.

Over het privé-lot van de helden van Bern wordt in Duitsland tot op de dag van vandaag overigens niet graag gepraat. Al die menselijke zwakheden passen niet in de collectieve heldenmythe.

Nederland en het WK in 1954

Nederland heeft op het WK in 1954 geen enkele rol van betekenis kunnen spelen, aangezien men helemaal niet heeft deelgenomen aan het toernooi. Men heeft zich niet eens ingeschreven voor de kwalificatiewedstrijden, aangezien er op dat moment geen team beschikbaar was dat zich zou kunnen meten met de andere landen. Net als in 1950 werd er totaal niet gevoetbald op een niveau dat waardig voldoende was voor het WK, waardoor deze jaren het best snel vergeten kunnen worden. Nederland kon het WK in 1954 alleen vanaf de tribune bekijken, om te zien hoe West-Duitsland zich tot de winnaar zou laten kronen.