(12) 1958: 6 februari Vliegtuigongluk Manchester United

Rampzalig einde Busby Babes


6 februari 1958 – Het Britse toestel verongelukte in een sneeuwstorm bij het opstijgen van het vliegveld van München. Aan boord waren de spelers en begeleiders van de Engelse voetbalclub Manchester United. Manchester United had in de kwartfinale van de Europacup 1 gespeeld tegen Rode Ster Belgrado en was met een tussenstop in München op weg naar Engeland. Het opstijgen moest in verband met technische problemen tot tweemaal toe uitgesteld worden, waarna het bij de derde poging misging. Het toestel ‘Elizabethan’ kwam tijdens de start niet van de grond, schoot vanaf de startbaan door een heken knalde op een nabijgelegen huis.

In totaal kwamen er bij het ongeluk 21 passagiers en 2 bemanningsleden om het leven. Acht spelers van het team van Manchester United, bijgenaamd de Busby Babes, kwamen om het leven. Duitse onderzoekers concludeerden dat een grote hoeveelheid ijs op de vleugels de oorzaak zou zijn geweest van het ongeluk. Engelse onderzoekers dachten echter iets anders. Deze dachten dat de grote hoeveelheid sneeuw op de startbaan de oorzaak was geweest van het feit dat het toestel niet kon opstijgen.

Zonder het ingrijpen van doelman Harry Gregg was het dodental nog hoger geweest. In de consternatie ging hij het brandende wrak in om te zoeken naar overlevenden. Gregg trok Bobby Charlton> en Dennis Viollet aan hun riemlusjes naar buiten. Bij een tweede poging redde hij de vrouw en het dochtertje van een Joegoslavische luchtmachtofficier. Voor zijn moed kreeg Gregg een ridderorde bij terugkomst in Manchester, dat diep in rouw was gedompeld.

De asgrauwe stemming bleef niet beperkt tot de thuishaven van de ploeg. Overal in Engeland verstomden de mensen bij het horen van het sinistere bericht. Op het vasteland van Europa zorgde het nieuws eveneens voor een schokgolf. De aantrekkingskracht van de Busby Babes, zoals de bijnaam van het elftal luidde, speelde hierin een grote rol. Het sprankelende team bracht kleur in een wereld die kampte met de naweeën van de Tweede Wereldoorlog.

Busby’s boegbeeld was zonder twijfel Duncan Edwards, die charisma koppelde aan kracht en techniek. Terwijl vrouwen zwijmelden bij de aanblik van zijn imposante torso en modieuze vetkuif, hapte het mannelijk publiek naar adem bij het zien van zijn ongeëve- naarde kunsten op het voetbalveld. Zijn lichaamscoördinatie was zo uitmuntend, dat Edwards als tiener aanbiedingen uit de danswereld kreeg. Kenners, onder wie Charlton, noemden hem de beste speler ooit.

Matt Busby met zijn "Babes" vieren het kampioenschap seizoen 1956/1957
foto: onbekend

De Munich Air Disaster ontnam hem de kans zijn belofte in te lossen. Drie weken na de ramp stierf hij in ziekenhuis aan nierfalen. Volgens de overlevering mijmerde de linker- middenvelder zelfs op zijn doodsbed over voetbal. Zo riep hij tegen Murphy, die hem opzocht, de verdwaasde woorden: "Oh, ben jij het Jimmy. De wedstrijd begint zaterdag toch om drie uur?" De coach hield hem uit medelijden in de waan.

Busby, zwaar gewond door het ongeluk, was er aanvankelijk niet veel beter aan toe. In een zuurstoftent van het Duitse hospitaal kreeg hij liefst tweemaal de laatste sacramenten toegediend. Hoewel de oud-international fysiek herstelde, liet het ongeluk een groot litteken op zijn ziel achter. Schuldgevoelens over de ramp achtervolgden hem tot zijn dood in 1992. Na twee mislukte pogingen om op te stijgen verzocht hij de piloot, die aandrong op uitstel, nogmaals het luchtruim te zoeken.

1958: Manchester United -Arsenal, de laatste competitiewedstrijd vóór de vliegramp.
foto: Telegraph

Ondanks de omvang van het drama, toonde de Engelse bond weinig compassie. Zo moest het gedecimeerde Manchester United op 18 februari gewoon een bekerduel met Sheffield Wednesday afwerken. De harde realiteit ontging de massaal toegestroomde supporters niet. Bij het doornemen van de opstelling in het wedstrijdprogramma stuitten ze slechts op gedachtenstreepjes. Murphy, die Busby tijdelijk verving, wist niet hoe hij de lege plekken op het veld moest opvullen. Het duurde een decennium voordat Busby een nieuwe sterrenploeg op de been kreeg. In 1968 leidde hij Manchester United naar winst in het toernooi om de Europa Cup I. Geëmotioneerd droeg Busby de beker op aan zijn gestorven Babes.

In memoriam

De namen van de doden -Geoff Bent, Roger Byrne, Eddie Colman, Duncan Edwards, Mark Jones, David Pegg, Tommy Taylor en Bill Whelan- vormen een trieste lijst van onvervuld talent.

foto: onbekend

Daarnaast kwamen ook nog drie leden van de staf van Manchester United om, plus de journalist Frank Swift, de oud doelman van Manchester City en Engeland.

Noord-Iers international Jackie Blanchflower (24) overleefde het ongeluk, maar speelde nooit meer. Engels international Dennis Violett voetbalde wel nog jaren voor de club en werd in 1959-60 met 32 goals topscoorder in Engeland. Bobby Charlton speelde 106 interlands (49 goals), werd wereldkampioen in 1966 én was speler van het United team dat in 1968 de Europa Cup won. Coach Matt Busby overleefde de crash ternauwernood. In het Europa Cup winnende jaar 1968 was hij nog steeds coach van Manchester United.

Op Old Trafford bevindt zich ter nagedachtenis een klok met daarop de datum van het ongeluk. Het is een druk bezocht ontmoetingspunt voor fans.

De Busby Babes

De legendarische Manchester United ‘Busby Babes‘ vormden het jongste team dat ooit het Engelse voetbalkampioenschap won. De wereld lag aan hun voeten, tot het fatale vliegtuig- ongeluk op 6 februari 1958.Terwijl de voetbalwereld wereldwijd in rouw was, toonde zowel de stad als de voetbalclub zich veerkrachtig. Ze bouwden het team opnieuw op en brachten daarmee hoop voor de overlevenden, hun families en de gemeenschap die de verschrikkelijke tragedie probeerden te verwerken.

Manchester United bestond 67 jaar toen Matt Busby als trainer benoemd werd. De club was in al die tijd slechts eenmaal succesvol in de FA Cup geweest en had twee landstitels behaald. De prijzenkast stond al 34 jaar leeg, het stadion was gebombardeerd en de club had een onderkomen op Maine Road gevonden. Toen Busby 24 jaar later afscheid nam, was de club vijf landstitels en twee FA Cups rijker. Als eerste Engelse club won United, onder Busby, bovendien de Europa Cup 1.

Matt Busby en de wederopstanding van Manchester United in 1968
foto: Daily Mail

Zonder het dramatische vliegtuigongeluk in München zou deze lijst met klinkende resultaten zonder meer zijn verlengd; in deze ramp werd Engeland immers beroofd van een van hun allergrootste teams uit de geschiedenis. Door zijn enorme vechtersmentaliteit ontsnapte Busy na het vliegtuigongeluk aan de dood en maakte hij United binnen zeven jaar opnieuw kampioen, met een elftal opgebouwd rond George Best Dennis Law en Boby Charlton. Na Busby’s vertrek was United binnen vijf jaar gedegradeerd.

Vandaag de dag besluit een rondleiding door het stadion van Old Trafford met een wandelingetje over de Sir Matt Busby weg, een straat die rechtstreeks naar zijn standbeeld leidt. Of Busby -afkomstig uit een geslacht van van hardwerkende, bescheiden Schotse arbeiders- zich onder een dergelijk eerbetoon gemakkelijk zou voelen is nog maar de vraag. Wel is het terecht dat hij op Old Trafford de enige is uit een lange rij helden die een dergelijk eerbetoon ten deel valt.

Duncan Edwards (1936-1958)

Toen Duncan Edwards, twee weken nadat zeven van zijn teamgenoten op de startbaan bij München waren omgekomen, na een wanhopige doodsstrijd overleed, was zijn status als onsterfelijke voetballegende verzekerd. Hij was pas eenentwintig jaar toen hij aan zijn verwondingen bezweek, maar van zijn prestaties in het centrum van de befaamde Busby Babes konden de meeste spelers die veel ouder waren dan hij alleen maar dromen. In de afgelopen vijftig jaar hebben Engelse voetballiefhebbers weemoedige debatten gevoerd over de vraag wat hij allemaal had kunnen bereiken, maar Sir Duncan Edwards met een WK-medaille en een honderdtal interlands voor Engeland op zak is een realistische, en volgens sommigen, zelfs voorzichtige prognose.

Zijn weg naar sterrendom was al heel vroeg geplaveid. Hij blonk uit bij het Engelse team onder de veertien, en trainers stonden in een lange rij om zijn handtekening te bemach- tigen. De geslepen Matt Busby was iedereen te snel af. Duncan Edwards speelde met even groot gemak centraal in de verdediging als op het middenveld, maar dankzij zijn lichaams- bouw, kracht en uitstraling (ongekend voor een tiener) kon hij zo’n beetje overal uit de voeten waar Matt Busby hem nodig had.

De persoonlijke tragedie van alle slachtoffers in München was even groot, maar voor het Engelse voetbal telde het verlies van Duncan Edwards het zwaarst.

In 1953 maakte Duncan Edwards zijn professionele debuut voor Manchester United, op een leeftijd van slechts zestien jaar en 186 dagen. In 1954 werd hij Engelands jongste debutant van de eeuw, met achttien jaar en 183 dagen, Schotland werd met 7-2 afge- droogd. Duncan Edwards speelde voor Engeland op vijf verschillende niveaus en hij won twee landstitels vóór zijn eenentwintigste verjaardag.

Duncan Edwards tijdens zijn debuut voor het Engels elftal in 1955 tegen Schotland.
foto: PA Photos

De geschiedenis herhaalde zich (bijna)

Eind november 2013 volgde bijna een herhaling van de ramp in 1958. Manchester United was op weg naar de Champions League wedstrijd tegen Bayer Leverkusen. Toen de Britse ploeg (zonder Van Persie overigens aan boord) wilde landen in Keulen, moest het vliegtuig zo’n 400 meter boven de grond de landing staken. Er stond op dat moment een ander vliegtuig op de landingsbaan. De spelers van Manchester United moesten nog zo’n tien minuten boven de luchthaven rondcirkelen om uiteindelijk te kunnen landen.De club gaf geen commentaar op het voorval in Keulen, maar verdediger Rio Ferdinand stuurde wel een tweet de wereld in: ‘Geland in Duitsland. Ben nog maar net hersteld van die schokkerige landing.’ De Airbus 321 kwam overigens bij zijn tweede poging veilig aan de grond.

Vliegtuigrampen in de voetbalwereld

1. AC Torino (Italië), 1949.

Slecht zicht was op 4 mei 1949 de oorzaak van de crash die het bijna volledige team van AC Torino het leven kostte. Het vliegtuig kwam terug van een vriendschappelijke wedstrijd tegen Benfica en spatte tegen de Superga-berg uiteen.

Gevolgen voor de club:
AC Torino werd als eerbetoon (vier wedstrijden voor het einde) tot kampioen uitgeroepen van het seizoen 1948-49. Die overige wedstrijden werden door het jeugdteam volgemaakt, waarbij de tegenstanders uit piëteit ook met jeugdteams aantraden. AC Torino won al deze wedstrijden.

Bekendste overledenen:
AC Torino was een absoluut topteam. Tien Italiaanse internationals verloren hun leven, waaronder Gugliemo Gabetto (33) en Ezio Loik (29). Valentino Mazzola (30) was de grote ster, zijn zoon Sandro werd in de jaren zestig en zeventig bij Inter Milaan een waardig opvolger.
De Hongaar Ladislao Kubala (van 1951 tot 1961 sterspeler van Barcelona) zou als gastspeler meedoen met AC Torino in Lissabon. Omdat zijn zoontje ziek werd, moest Kubala afzeggen. Jeugdspeler Luigi Giuliani kreeg zijn paspoort niet geregeld en speelde vervolgens nog elf seizoenen in de Serie A. In 1955 speelde Giuliano zijn enige interland.

2. Green Cross (Chili), 1961.

Op 1 april 1961 speelde Green Cross voor de Chileense beker in Osorno tegen Osorno Seleccion (1-1). Het vliegtuig waarmee werd teruggevlogen, verongelukte en werd pas acht dagen later vanuit de lucht gevonden. Het was volledig uitgebrand en alle 24 inzittenden waren overleden.

Gevolgen voor de club:
Green Cross verloor de dubbele bekerconfrontatie met Osorno (thuis werd het 0-1). De club eindigde als twaalfde in een competitie van veertien clubs. Er was dat jaar geen degradatie, de hoogste divisie breidde een jaar later uit naar achttien clubs. In 1962 degradeert Green Cross, in 1964 is de club alweer terug op het hoogste niveau.

Bekendste overledene:
Elisa Mourino, 25-voudig Argentijns international, won in 1955 en 1959 de Copa America. Mourino (34) was aan het afbouwen na vijf seizoenen Banfield en acht seizoenen Boca Juniors.
De selectie vloog in twee groepen terug naar Santiago. Acht spelers waren aan boord van het verongelukte vliegtuig en verloren hun leven. De anderen bleven ongedeerd.

3. The Strongest (Bolivia), 1969.

Het Boliviaanse voetbalseizoen 1969 had een kleine pauze toen topclub The Strongest uit La Paz werd uitgenodigd voor een vriendschappelijk minitoernooi in Santa Cruz op 24 en 25 september. Andere deelnemers waren Oriente Petrolero, Cerro Porteno uit Paraguay en een gelegenheidsselectie uit Santa Cruz. Tijdens de terugvlucht twee dagen later ging het mis. Pas een dag later werd bekend dat het vliegtuig ergens in een tussenliggend berg- gebied (Viloco) was neergestort. Alle 78 passagiers en bemanning overleefden het niet.

Gevolgen voor de club:
Er kwamen snel acties op gang. Het Argentijnse Boca Juniors leende twee beloftevolle spelers uit, Luis Bastida en Victor Hugo Romero, de Zuid-Amerikaanse voetbalbond doneerde tweeduizend dollar en in Brazilië werd de opbrengst van de derby Flamengo-Fluminense aan The Strongest geschonken.

Bekendste overledenen:
Het Boliviaans voetbal was in die tijd niet bijzonder hoogstaand. De Argentijn Eduardo Arrigo speelde in 1965 bij Huracan in de hoogste Argentijnse divisie, en kwam via Peru (de club Alfonso Ugarte) bij The Strongest. Landgenoot Hernan Andretta, in Argentinië jarenlang actief op het tweede niveau, had net eerder laten weten dat dit zijn laatste seizoen zou zijn.

Bekendste overlevenden:
Om verschillende redenen maakten de spelers Rolando Vargas, Luis Gini en Marco Antonio Velasco deze trip niet mee.

4. Pakhtakor Tashkent (Sovjet Unie), 1979.

Op 11 augustus 1979 was Pakhtakor Tashkent, dat seizoen gepromoveerd naar de hoogste divisie in de Sovjet-Unie, op weg naar een uitwedstrijd tegen Dinamo Minsk. Ergens boven de Ukraïne kwam het vliegtuig in botsing met een andere vlieger. Alle 178 inzittenden van beide vliegtuigen overleefden dit niet.

Gevolgen voor de club:
De voetbalbond van de Sovjet-Unie verplichtte alle clubs uit de hoogste divisie drie spelers af te staan aan Pakhtakor Tashkent. Bovendien werd geregeld dat de club drie seizoenen lang niet kon degraderen.

Bekendste overledenen:
Vladimir Fyodorov (23 jaar), 18-voudig international en Mikhail An (26 jaar, 2 interlands).

Bekendste overlevenden;
Niemand, zestien selectiespelers kwamen om bij dit ongeluk.

5. Alianza Lima (Peru), 1987.

Met een Fokker van de Peruaanse marine vloog Alianza Lima op 8 december 1987 terug van een Peruaanse competitiewedstrijd bij Deportivo Pucallpa, die met 1-0 was gewonnen. Terug in Lima, was er verwarring. Het landingsgestel was volgens het instrumentarium niet uitgeklapt. De piloot vloog ter controle langs de verkeerstoren, waar werd gezegd dat alles oké was. Vervolgens maakte het vliegtuig een rondje om opnieuw voor de landing voor te bereiden. Dit mislukte, de Fokker had te weinig hoogte en stortte negen kilometer voor de kust in de oceaan.

Gevolgen voor de club:
Topclub Alianza Lima had eindelijk weer een goede lichting talenten. Het duurde hierna tot 1997 voordat de club landskampioen werd. Het seizoen 1987 werd na een algehele pauze van vier weken weer hervat. Dit deed Alianza met jeugd, oud-spelers (zoals Teofilio Cubillas) en wat geleende spelers van de Chileense topclub Colo Colo.

Bekendste overledenen:
De Peruaanse internationals José Casanova, Luis Antonio Escobar en Jose Gonzalez Ganoza.

Bekendste overlevenden:
Niemand, alleen de piloot overleefde de crash.

6. Kleurrijk Elftal Suriname, 1989.

Op de vroege ochtend van 7 juni 1989 vond de grootste vliegramp van Suriname plaats. Een landing bij dichte mist kostte het leven aan 176 van de 187 passagiers van een SLM-vliegtuig. Onder de doden een groot gedeelte van het Kleurrijk Elftal, een uit Surinaamse profvoetballers bestaand gelegenheidsteam, dat in Suriname aan een toernooi ging meedoen.

Gevolgen voor het team:
Met deze SLM-ramp is feitelijk een einde gekomen aan het Kleurrijk Elftal. In 1993 start Stanley Menzo het team de Suriprofs, waarmee hij jaarlijks een benefietwedstrijd speelt, meestal tegen de kampioen van de Eerste Divisie.

Bekendste overledenen:
De eredivisiespelers Lloyd Doesburg (Ajax), Steve van Dorpel (FC Volendam), Ruben Kogeldans (Willem II), Ortwin Linger (Haarlem), Fred Patrick (PEC Zwolle) en Andy Scharmin (FC Twente)

Bekendste overlevenden:
Radjin de Haan, Edu Nandlal en Sigi Lens (oom van Jeremain Lens en tegenwoordig spelersmakelaar) overleefden de ramp, maar haalden daarna nooit meer een goed niveau. Verder zat een hele reeks Surinaamse voetballers om een of andere reden niet in het vliegtuig: Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Bryan Roy en Henk Fräser mochten niet van hun clubs, Winny Haatrecht (SC Heerenveen) en Desmond Gemert (NEC) moesten nog nacompetitie spelen, en Marcel Liesdek was vanwege contractonderhandelingen niet meegereisd. Hennie Meijer en Stanley Menzo hadden juist al een vlucht eerder genomen.

7. Het nationale elftal van Zambia, 1993.

Op weg naar een interland in Senegal stortte op 27 april 1993 een vliegtuig met het voltallige nationale elftal van Zambia in zee nabij de Gabonese hoofdstad Libreville. De bedoeling was dat het vliegtuig onderweg drie keer zou tanken. In Brazzaville (Congo) waren er al moeilijkheden. Bij het vertrek vanaf het vliegveld in Libreville na de tweede stop, vatte een der motoren vlam en waren de passagiers ten dode opgeschreven.

Gevolgen voor het nationale team:
Ondanks het verlies van zoveel spelers veroverde Zambia op de Afrika Cup van 1994 toch zilver. Plaatsing voor het WK van datzelfde jaar in de Verenigde Staten bleef echter een illusie. De winst van Zambia in de Afrika Cup in 2012 werd opgedragen aan dit team uit 1993.

Bekendste overledenen:
Derby Makinka, Kelvin Mutale en het 19-jarige talent Patrick Banda. Coach Godfrey Chitalu kwam in 2012 nog postuum in het nieuws omdat werd beweerd dat hij 107 goals had gemaakt in één kalenderjaar, meer dan Lionel Messi in 2012. De FIFA nam dit record niet over.

Bekendste overlevenden;
De in Europa bij PSV spelende Kalusha Bwalya had een eigen reis naar Senegal geregeld, Charles Musonda (RSC Anderlecht) was geblesseerd en daarom niet meegevlogen.