101 voetbaliconen: (13) Paul Breitner

PASPOORT

Geboren: Kolbermoor, 5 september 1951
Overleden:
Nationaliteit: Duits
Positie: Middenvelder
Clubs: Bayern München (1970-1974), Real Madrid (1974-1977), Eintr. Braunschweig (1977-1978), Bayern München (1978-1983)
Interlands: 48 doelpunten: 10
Doelpunten: 17 Bayern München, 10 Real Madrid, 10 Eintr. Braunschweig, 66 Bayern München
Trainer:

Duitsland heeft zelden gebrek gehad aan linksachters, Andreas Brehme wordt terecht gezien als de beste speler ter wereld in de jaren tachtig en vroege jaren negentig, maar Paul Breitner had kwaliteiten die zelfs de voormalige Inter-ster te boven gingen. Snel, sterk en met een scherpe neus voor de goal, Breitner was dé complete linksback, een speler die zo gemakkelijk met de bal overweg kon dat hij zich in het najaar van zijn carrière tot een net zo indrukwekkende middenvelder ontwikkelde.

Na ruzie met de trainersstaf was hij een paar jaar afwezig in de nationale ploeg, maar keerde terug in internationale arena als generaal op het middenveld in het WK van 1982, naar sommigen zeggen omdat Karl-Heinz Rummenigge daarop stond.

Paul Breitner, was icoon van Bayern München in de jaren zeventig, “querulant en als speler en later als columnist van Bild Zeitung de voornaamste opposant van Franz Beckenbauer”. Breitner haatte de zelfingenomen houding van Der Kaiser. Roten Paul, wegens zijn flirt met het maoïsme, werd ‘Der Afro’ genoemd vanwege zijn disco-krullenkapsel.

Jeugdjaren

Paul Breitner werd geboren op 5 september 1951 in Kolbermoor. Als zoon van een boekhouder en jeugdtrainer, was Breitner al op jonge leeftijd gek van voetbal. Zijn vader was in de avonduren jeugdtrainer van voetbalvereniging ESV Freilassing. Paul dwong zichzelf iedere week hard te trainen. Hij voetbalde eerst bij de ESV Freilassing en SV Kolbermoor waarna hij in 1970 als achttienjarige jongen bij Bayern München terecht kwam. Beckenbauer, Maier en Müller kwamen net van het WK van Mexico terug en waren al grote vedettes. Met onder andere zijn vriend en leeftijdsgenoot Uli Hoeneß, speelde hij zichzelf al snel in het eerste elftal.

Bayern München 1970-1974

Met onder andere leeftijdsgenoot en vriend Uli Hoeness speelde “rode Paul” (liet begin jaren 70 weten aanhanger van Mao Tse Toeng te zijn en werd hier jarenlang mee achter- volgt) zich makkelijk in het eerste en werd met Bayern landskampioen in ’72,’73 en ’74. De Duitse beker werd in ’71 gewonnen. Bovendien werd in 1974 de Europacup I gewonnen ten koste van Atlético Madrid.

Real Madrid 1974-1977

Na het succesvolle seizoen vertrok de middenvelder naar Real Madrid. Hier speelde hij onder andere met de Duitse vedette Günter Netzer. Ondanks de aanwezigheid van Johan Cruijff en Johan Neeskens bij aartsrivaal FC Barcelona, sleepte Real in 1975 het lands- kampioenschap en de nationale beker binnen. In 1976 bleek Real opnieuw de beste ploeg te zijn van de Primera División. Uiteindelijk zou Breitner hier drie seizoenen spelen. Tevens maakte hij in deze jaren zijn debuut als acteur in de western “Potato Fritz”. Dit kan volgens velen beter snel worden vergeten.

Eintracht Braunsweich en Bayern München 1977-1983

In ’77 keerde Breitner weer terug in die Heimat bij Eintracht Braunsweich. Een jaar later ging hij weer naar Bayern waar inmiddels Beckenbauer was verdwenen en Maier en Müller in hun nadagen verkeerden. Er was inmiddels wel een nieuwe vedette opgestaan: Karl Heinz Rummenigge. Breitner en Rummenigge voelden elkaar feilloos aan: Breitnigge.

Paul Breitner in 1981, terug bij Beyern München.
foto: Rauchensteiner/Augenklick

Begin jaren 70 was Borussia Mönchengladbach de grote rivaal van Bayern eind jaren 70 begin jaren 80 ging het tussen Bayern en HSV. Van ’78 tot ’83 speelde Breitner voor Bayern en won in deze periode twee Duitse titels (’80 en ’81) en de Duitse beker in ’82. In ’81 werd Breitner gekozen als Duits voetballer van het jaar. In dat jaar werd Rummenigge gekozen tot Europees voetballer van het jaar en werd Breitner tweede.

Voor het team was Breitner echter minstens zo belangrijk als Rummenigge en hij had dat jaar misschien wel Europees voetballer van het jaar moeten worden. Rummenigge en Breitner stonden een jaar later ook samen in de Europa Cup I finale tegen Aston Villa in de Rotterdamse kuip. Rummenigge scoorde bijna het doelpunt van het jaar maar uit een voorzet van Breitner ging zijn “fallruckzieher” net naast. Het geluk wat Bayern midden jaren 70 wel in de Europese finales had liet de Duitsers nu in de steek.

Bayern was veel sterker maar verloor met 1-0. Een jaar later beëindigde Breitner zijn carrière. In totaal speelde hij 255 wedstrijden in de Bundesliga waarin hij 83 maal scoorde.

Het (West) Duitse elftal

EK 1972

Breitner maakte in 1971 zijn debuut voor het West-Duitse elftal. Dit ging al net zo snel en succesvol als zijn debuut bij Bayern München. Samen met zijn ploeggenoot Uli Hoeneß werden ze bejubeld door de Duitse pers voor hun goede spel, ze werden omschreven als Himmelsstürmer en Zauberlehrlinge. In het jaar daarop vond het EK voetbal plaats in België. Dit werd gewonnen door West-Duitsland, de Sovjet-Unie werd in de finale met 3-0 verslagen. Na afloop zei zijn collega-international Berti Vogts, die op dat moment werd gerekend tot de beste vleugelverdedigers ter wereld, over de 20-jarige: “Der Paul ist heute schon besser als ich”.

De Europees kampioen van 1972 wordt wel het beste Duitse team ooit genoemd. Jaren later verklaarde de Duitse coach Schön dat hij vaak de video van Engeland – Duitsland bekeek als hij een mooie avond wilde hebben. “,Het was een elftal met een enorm spelvreugde. Ik denk dat die voortkwam uit de harmonie binnen het team, dat was opgebouwd uit twee machtsblokken, die van Bayern München en Mönchengladbach. Dat heeft zich uitbetaald, ook in die grootse wedstrijd op Wembley.”

“We hebben in Londen en de wedstrijden erna gecombineerd zoals dat later zelden nog gebeurde, we hebben gewoon prachtig voetbal geboden. Daartoe is slechts een superteam in staat, zoals we dat toen bezaten. Ik had graag met dezelfde formatie de WK in Duitsland gespeeld, maar dat ging helaas niet. De wereldtitel in 1974 was de belangrijkste triomf uit mijn loopbaan. De mooiste was echter het Europees kampioenschap van twee jaar eerder.”

WK 1974

Het WK voetbal 1974 werd in Duitsland gehouden en net als twee jaar eerder speelde Breitner weer op de positie van linksback. Eigenlijk was hij te goed voor een plek in de verdediging, er werd van deze spelers niet verlangd dat ze proberen te scoren. Paul trok zich hier echter niets van aan, waarmee hij zijn controversiële karakter aantoonde. Hij had een grote mond en durfde ook nog te scoren. In de eerste groepswedstrijd tegen Chili maakte hij het enige doelpunt, met een schot vanaf 25 meter belandde de bal in de kruising. Vervolgens scoorde hij in de eerste wedstrijd van de tweede groepsronde tegen Joegoslavië opnieuw het belangrijke eerste doelpunt op soortgelijke wijze

Ten slotte scoorde hij in de finale tegen Oranje opnieuw het eerste doelpunt voor de Duitsers, ditmaal vanaf de penaltystip. Samen met Beckenbauer en Vogts zorgde Breitner voor een waterdichte defensie tegen de Nederlanders. Later zou Breitner verklaren dat Duitsland de titel te danken had aan het individualisme van Johan Cruijff, hij speelde op dat toernooi alleen voor zichzelf. (Een mening Willem van Hanegem overigens met hem deelde.)

WK finale 1974: Paul Breitner brengt Duitsland naast Nederland door een strafschop.
foto: Onbekend

De lovende verhalen over Oranje irriteerden hem, vooral omdat de Nederlanders zich arrogant gedroegen. Hij was van mening dat Polen voetballend beter was dan Nederland en Duitsland. (Van Hanegem, Rensenbrink en Cruijff zijn toch echt wel even beter dan Deyna, Lato en Szarmach.) Na het binnenhalen van de titel bedankte hij als international, vanaf dat moment speelde hij ook niet meer als linksback maar als spelbepalende middenvelder.

Na afloop van het WK kwam opnieuw het controversiële gedrag van Breitner naar boven. Hij had stevige kritiek op de prestaties van het West-Duitse team tijdens het WK voetbal 1978. Dit liet hij merken in columns van Bild, een populair Duits dagblad. Ook op bondscoach Helmut Schön, zijn assistent Jupp Derwall en andere DFB-functionarissen leverde hij openlijk kritiek. Vooral begin jaren 70 had de man met het afrokapsel, het imago van een rebel. Hij nam altijd demonstratief het Rode Boekje van Mao Zedong mee naar trainingen.

WK 1982

Na ’74 bedankte hij als international. Vanaf ’74 was hij ook géén linksback meer maar spelbepalende middenvelder. Als middenvelder keerde hij in ’81 ook terug in het nationale team. Een jaar eerder was Duitsland met een uitblinkende Bernd Schuster Europees kampioen geworden. Helaas was Schuster er op het WK van ’82 niet bij. Een middenveld Schuster, Breitner, Magath was van wereldklasse geweest.

Het spel van de Duitsers en van Breitner was echter teleurstellend. Ook voor Het bedrog van Gijón was Breitner medeverantwoordelijk. Dit was het duel tussen Duitsland en Oostenrijk dat uiteindelijk met 1-0 in het voordeel van Duitsland werd beslist. Het duel ging de geschiedenisboeken in omdat de Duitsers in de 10e minuut door een doelpunt van Horst Hrubesch op voorsprong kwamen, maar dat er daarna helemaal niet meer gevoet- bald werd. Oostenrijk en Duitsland hadden het op een akkoord gegooid zodat beide teams de volgende ronde zouden bereiken ten koste van Algerije.

De voetbalcommentators riepen het publiek op om de tv uit te zetten en het Spaanse publiek wuifden de spelers de gehele wedstrijd uit met witte zakdoekjes. Later zou duidelijk worden dat in de rust van de wedstrijd, de leidende spelers van beide teams de afspraak hadden gemaakt om niet meer te scoren. Zodoende zouden Oostenrijk en Duitsland beide doorgaan naar de volgende ronde en werd Algerije uitgeschakeld.

Paul Breitner als middenvelder actief voor Duitsland op het WK 1982
foto: Getty Images

In het stadion van zijn oude club Real speelde Breitner opnieuw een WK finale. Zonder Schuster (problemen met de Duitse bond) en Magath (gepasseerd). Breitner was als enige van de WK elf van ’74 overgebleven. Duitsland speelde de finale tegen Italië met: Schumacher, Kaltz, Stielike, K.H. Forster, B. Forster, Dremmler (Hrubesch), Breitner, Briegel, Littbarski, Fischer, Rummenigge (Müller). Rummenigge was dit tournooi niet in topvorm en ook niet helemaal fit terwijl Breitner ook niet meer zo goed was als twee jaar eerder. Dremmler en Briegel waren ook niet van de klasse Schuster-Magath en Duitsland verloor kansloos met 3-1.

Weer maakte Breitner het eerste Duitste doelpunt. Hij maakte het echter bij een 3-0 achterstand. Met dit doelpunt plaatste de middenvelder zich in een zeer exclusief rijtje: hij scoorde in twee WK-finales, alleen de Brazilianen Vavá en Pelé, en Fransman Zidane zijn dit gelukt.

Uiteindelijk speelde Breinter 48 interlands, door velen wordt dit als veel te weinig bestempeld. Met zijn klasse had hij zeker het dubbele aantal kunnen behalen.

Na zijn voetbalcarrière

Hij is na zijn actieve carriëre nog jeugdtrainer geweest en was adviseur van First Vienna FC. Momenteel is hij niet meer actief in de voetballerij hoewel iemand als Breitner natuurlijk een topfunctie had moeten hebben bij Bayern of de Duitse voetbalbond. Misschien is hij daarvoor wel te lastig. Breitner zou in ’83 vice voorzitter van Bayern worden maar kreeg ruzie met Uli Hoeness die hij altijd als vriend beschouwde. In plaats van vice voorzitter werd Breitner columnist bij Bild Zeitung en is tv analyticus bij de commerciële zender SAT I.

Zo succesvol als hij was als speler, zo weinig maakte hij klaar als acteur. Breitner speelde een soldaat in de spaghettiwestern ‘Potato Fritz’ en verscheen jaren later in ‘Kunyonga – Mord in Afrika’. Beide films waren allesbehalve kaskrakers, en – toeval of niet – bij dit acteerwerk zou het dan ook blijven voor de voormalig ster van Bayern München.

Prijzenkast en erelijst:

* Landskampioen: 1972, 1973, 1974, 1980, 1981 (Bayern Munchen), 1975, 1976 (Real Madrid)
* Beker: DFB-Pokal 1971, 1982 (Bayern Munchen) Copa del Rey 1975 (Real Madrid)
* Europa Cup I: 1974 (Bayern Munchen)
* (West) Duits elftal: Europees kampioen 1972, Wereldkampioen 1974
Individueel:
* Duits voetballer van het jaar: 1981
* Gouden Bal: 1981 tweede achter Rummennige
* FIFA World Cup All-Time Team (1994) gekozen als verdediger. (Zie onderstaand elftal)
*Interlands: 48

Het FIFA World Cup All-Time Team, opgesteld door de FIFI in 1994

Goalkeeper Lev Yashin Soviet Union (1954–1970
Defender (fullback) Djalma Santos Brazil (1952–1968
Defender (centre-back) Franz Beckenbauer West Germany (1965–1977)
Defender (centre-back) Bobby Moore England (1962–1973)
Defender (fullback) Paul Breitner West Germany (1971–1982)
Midfielder Johan Cruyff Netherlands (1966–1978)
Midfielder Michel Platini France (1976–1987)
Midfielder Bobby Charlton England (1958–1970
Forward Garincha Brazil (1955–1966)
Forward Pelé Brazil (1956–1971
Forward Ferenc Puskás Hungary (1945–1956

Referenties en bronnen:
Wikipedia, Het Voetbal Boek, NRC Handelsblad, www.wk74finale.nl