(16) 1962: 2 mei EC 1 finale: Benfica-Real Madrid 5-3

Wisseling van de macht

De finale van de Europacup I van het seizoen 1961/62 werd gehouden op 2 mei 1962 in het Olympisch Stadion in Amsterdam. Recordhouder Real Madrid stond voor de zesde keer in de finale en nam het op tegen titel- verdediger Benfica. Ondanks een hattrick van de Hongaarse aanvaller Ferenc Puskás wonnen de Portugezen met 5-3. De 20-jarige stervoetballer Eusébio was met twee goals de uitblinker bij Benfica.

De Nederlandse scheidsrechter Leo Horn floot voor de tweede keer in zijn carrière de finale van de Europacup I. Het was tevens het eerste samenkomen van twee wereld- beroemde voetballers; Eusebio en Cruijff!. Met dien verstande dat Johan Cruijf als ballenjongen, achter het doel stond.

Het werd één van de meest legendarische finales uit de geschiedenis. Real Madrid tegenover Benfica, een prachtig affiche. De Spanjaarden hadden tussen 1956 en 1960 vijf keer op rij gewonnen. De Portugezen waren in 1961 winnend finalist geweest tegen Madrids aartsrivaal FC Barcelona.

Voor scheidsrechter Leo Horn was de wedstrijd extra bijzonder, omdat hij werd gespeeld in het Olympisch Stadion in Amsterdam, de stad waar hij sinds zijn twaalfde woonde. De aanhang van de twee finalisten en de Nederlandse toeschouwers zagen een wonderlijke wedstrijd. Halverwege was er al vijf keer gescoord. Real Madrid stond met 3-2 voor. Toch werd het uiteindelijk niet de wedstrijd van de Koninklijken en hun sterspelers Di Stéfano, Gento en Puskás. Het was de avond van de jonkies van Benfica met hun uitblinker Eusebio.

De oude tegen de nieuwe generatie

Het oud tegen nieuw werd gesymboliseerd door de nieuwe vedette in het voetbal, Eusébio, tegen de Madrileense dertigers.

Eusébio werd op 25 mei 1961 in het immense Estadio da Luz (stadion van het licht) in Lissabon aan het publiek voorgesteld in een oefenpartijtje tegen tweedeklasser Atletico. Hij toonde meteen zijn talenten: met panterachtige versnellingen raasde hij door de verdediging van Atletico, hij scoorde drie keer. Een week later, op 31 mei 1961, speelde Benfica de finale van Europa Cup I tegen Barcelona, maar Eusébio was niet speel- gerechtigd en moest in het Wankdorfstadion van Bern vanaf de tribune toekijken.

Op 1 juni 1961 maakte Eusébio zijn officiële debuut in het eerste elftal van Benfica. Hij verloor in een bekerwedstrijd met het B-elftal (omdat de beste spelers nog te vermoeid waren van de bekerfinale) van Vitoria Setubal (1-4), maar Eusébio scoorde wel. Eusébio voldeed, vanaf het begin. Begin van de zomer speelde Benfica als beste ploeg van Europa in Parijs een galawedstrijd tegen het Braziliaanse Santos, met Pelé, en destijds mogelijk de beste ploeg ter wereld. Hij viel twintig minuten voor het einde in, Benfica stond met 5-0 achter. Eusébio scoorde drie keer. Santos won met 6-3. Pelé, die twee doelpunten maakte, vroeg na afloop wie toch die zwarte jongen was. "Dat gaat een grote voetballer worden."

Twee grote der (voetbal) aarde: Eusébio en Pelé
foto: onbekend

1 mei 1962. Benfica had zijn trainingskamp opgeslagen op de Wageningse Berg, waar de ploeg in het gelijknamige hotel logeerde. De volgende dag versloeg Benfica in het Olympisch Stadion van Amsterdam dankzij twee doelpunten van Eusebio met 5-3 het Real Madrid (al vijfmaal winnaar van de Europa Cup) van de dertigers Ferenc Puskas (hij scoorde driemaal), Francisco Gento en Alfredo Di Stéfano.

Eusébio was anders dan zijn tegenhanger Di Stéfano. De Argentijnse Spanjaard was technischer en sierlijker en meer een gewiekste spelmaker dan de Portugees, afkomstig van de voormalige Portugese kolonie Mozambique. Eusébio was sneller, explosiever, sterker, atletischer, en beschikte over een snoeihard schot. Zoals hij dat tijdens de schietoefeningen op de Wageningse Berg liet zien, toen hij met met zijn teamgenoten van afstand doelman Costa Pereira onder vuur nam.

Real Madrid – Benfica: einde aan Real Madrid succesreeks.

Op 2 mei 1962 zaten er in het Olympisch Stadion 65.000 toeschouwers om te kijken naar Benfica – Real Madrid. Het was de finale van de Europa Cup 1, waarin de Portugezen hun Europese titel verdedigden. Het wordt nu nog beschouwd als één van de meest specta- culaire Europa Cup 1-finales ooit. Wereldwijd hebben zo’n 100 miljoen mensen naar het verslag van deze wedstrijd gekeken, waarin de Portugese voetballer Eusebio de meeste aandacht zou trekken.

Real Madrid kwam al snel op een 0-2 voorsprong door tweemaal een doelpunt van Ferenc Puskas. Maar het publiek in het Amsterdamse Olympisch Stadion neemt het op voor de underdog en schudt Benfica luidkeels wakker. Benfica wist binnen tien minuten terug te komen tot 2-2 maar vlak voor rust was het wederom Puskas die Real Madrid op voor- sprong schoot. Kort daarna hoopte Real Madrid op een penalty, toen het erop leek dat Di Stéfano ten val werd gebracht. Horn zag echter geen overtreding. Vanwege die beslissing werd hij omzoomd door Madrilenen. In het tumult werd zelfs het fluitje uit zijn hand geslagen. Tejada, een Real-speler met een slechte reputatie, dook er op af en gaf het terug aan de scheidsrechter met de woorden: "Alstublieft, meneer Horn." Het zegt iets over het respect dat deze arbiter afdwong.

Uitblinker Eusebio schiet op het Madrileense doel
foto: Nationaal Archief

De klasse van Eusebio kwam naar voren en Benfica wist de tweede helft volledig naar zich toe te trekken en De Portugezen slaan terug, kort na de pauze staat het 3-3, en dan is het moment van Eusébio gekomen. Hij pikt de bal diep op de eigen helft mee, trekt zich op gang, raast op de rechterflank Di Stefano voorbij en snelt de backlijn binnen waar hij wordt geschept door Pachín. Strafschop!

Eusébio legt hem zelf in het hoekje. Het Madrileense rijk wankelt, de vedetten op leeftijd zijn niet opgewassen tegen de explosiviteit, de veer- en de vuurkracht van de jeugdige Eusébio, die enkele minuten later zijn tweede scoort. Waar dit een paar jaar eerder geen enkele zin had doordat Di Stéfano zich op elke positie in het veld senang voelde en met zijn zelfvertrouwen en uithoudingsvermogen (of intelligentie, het is maar hoe je het bekijkt) desnoods rondjes ging rennen op het veld, en de mandekker er braaf achteraan liet lopen, daar blijkt nu dat toch echt iedereen een dagje ouder wordt. Benfica kantelt de wedstrijd en wint de finale -volgens de overlevering de beste uit de geschiedenis – uiteindelijk met 5-3.

Eusebio na afloop van de finale op de schouders.
foto: De Nijs

Eusébio gaat op de schouders, buiten zichzelf van vreugde. Maar het meest tevreden is hij al bij al met … het truitje van Di Stéfano. Het is symbolisch: de oude keizer draagt met dat shirt zijn heerschappij over aan de jonge prins

Het was voetbal van uitzonderlijke kwaliteit, aldus de aanwezigen. De Leeuwarder Courant schreef op 3 mei 1962: "De doelpunten waren in dit felle, maar toch niet bijzonder onsportieve duel vrijwel allemaal van heel goed gehalte en de toeschouwers hebben staaltjes voetbaltechniek en schoten gezien, waarvan de meeste voetballers in Nederland slechts dromen. De enorme schoten van de Portugezen Eusebio en Coluna en van de Hongaarse Spanjaard Puskas, waren alleen al een gang naar het stadion waard."

Ondanks een snelle voorsprong van Real Madrid won Benfica met 5-3, waarbij de laatste twee doelpunten werden gemaakt door Eusebio. Het eerste doelpunt van de wedstrijd bracht de toeschouwers al direct in vervoering en zo zou het negentig minuten doorgaan. &quotDe wedstrijd zal nog lang in herinnering blijven", aldus de Leeuwarder Courant. "Het was vooral het spel van Puskas, Eusebio, Coluna en Gento, dat had geïmponeerd, maar stuk voor stuk waren het toch allemaal grootmeesters. We zullen lang moeten wachten, voor we in Nederland weer een wedstrijd van een dergelijk formaat zullen kunnen zien. "

Dat had overigens al op 5 mei 1962 kunnen zijn als Eusebio de laatste twee goals niet had gemaakt. In dat geval was het 3-3 gebleven en zou een replay zijn gespeeld tussen de twee finalisten – ook in het Olympisch Stadion. Er werd toen dus nog niet een beslissing geforceerd door strafschoppen na een verlenging. Als het na 120 minuten nog steeds gelijk zou zijn geweest, had Amsterdam twee keer kunnen kijken naar Real Madrid – Benfica…

Maar dat zal de Portugezen ongetwijfeld niet hebben gedeerd. De vreugdetaferelen bij de kleedkamer, waar zo’n beetje iedereen bij kon komen, waren immens. Eusebio wankelde snikkend door de gangen, dwars door het tumult van de supporters. Zonder dat hij het merkte, werd Eusebio de kleedkamer binnengeduwd, waar trainer Bela Guttmann hem opving. Zelfs toen keerde Eusebio nog niet terug op aarde. Volgens een aanwezige journalist werd hij daarom op de tafel gelegd, waar hij hevig schokkend langzaam tot zichzelf kwam. In korte tijd had de loopbaan van deze voetballer enorme hoogtepunten bereikt, want nog maar een jaar eerder viste Eusebio nog schelpen langs de stranden van Mozambique.

Ook de andere spelers van Benfica hadden moeite om te beseffen wat er in de afgelopen uren was gebeurd. Augusto bijvoorbeeld stond met gebogen hoofd tegen de muur te snikken, omdat de spanning te groot was geweest. Scheidsrechter Leo Horn keek tevreden terug. Hij was positief over het spel van de Portugezen en vond dat het geen moeilijke wedstrijd was geweest om te leiden.

De spelers van Benfica met Eusebio links bedanken de scheidsrechter Leo Horn, die weigert de bal als souvenir aan de Portugezen te geven.
foto: onbekend

Het verlies markeert het einde van een tijdperk en het einde van het project van president Santiago Bernabéu om door middel van supersterren de uitgebouwde stadions vol te krijgen en het bij 100.000 socios geleende geld op deze manier terug te verdienen. Bernabéu zag als één van de eerste voorzitters de potentie en eeuwigheidswaarde van het Europacup toernooi. Toen de successen uitbleven greep hij in 1964 hard in; Di Stefano vertrok met veel tromgeroffel uit de hoofdstad.

Wedstrijdgegevens:
2 mei 1962.
Real Madrid – Benfica 5-3
Doelpunten makers:: 17′ Ferenc Puskás 0-1, 23′ Ferenc Puskás 0-2, 25′ José Águas 1-2, 34′ Domiciano Cávem 2-2, 38′ Ferenc Puskás 2-3, 51′ Mário Coluna 3-3, 65′ Eusébio 4-3, 68′ Eusébio 5-3
Olympisch Stadion, Amsterdam
Toeschouwers: 65.000
Scheidsrechter: Leo Horn

Benfica:
Costa Pereira; João, Germano, Angelo; Domiciano Cávem, Cruz; Augusto, Eusébio, José Águas, Mário Coluna, António Simões.
Coach: Béla Guttman

Real Madrid:
Araquistain; Casado, José Emilio Santamaría, Miera; Felo, Pachin; Tejada, Luis Del Sol, Alfredo Di Stéfano, Ferenc Puskás, Francisco Gento.
Coach: Miguel Muñóz

Benfica en Eusebio speelden nog twee wedstrijden in het Olympisch Stadion – beide keren tegen Ajax. In 1969 was er een legendarische kwartfinale van de Europa Cup 1, toen Ajax met 1-3 verloor. Benfica leek zich daarmee te hebben verzekerd van de halve finale, maar nadat Ajax met dezelfde cijfers in Portugal had gewonnen, moest er een beslissings- wedstrijd in Parijs komen. Die zorgde uiteindelijk voor de definitieve winst van de Amsterdammers. En in 1972 schakelde Ajax Benfica opnieuw uit, toen in de halve finale. In het Olympisch Stadion won Ajax toen moeizaam met 1-0.

Benfica ploeg van het decennium

Al in 1961 had Benfica het stokje overgenomen van Real Madrid. Voor de eerste keer stond Real Madrid niet in de finale. De aartsrivalen van FC Barcelona wel. In 1960 tegen Eintracht Frankfurt in Glasgow had Real Madrid met 7-3 de Europacup 1 finale gewonnen, zelfs toen voor een topwedstrijd een grote uitslag. Hierna ging het licht langzamerhand uit voor deze generatie voetballers. In de jaargang 1960-1961 werden vier glaszuivere doel- punten tegen FC Barcelona afgekeurd en kon Real Madrid in de eerste ronde van het EC-1 toernooi naar huis. Dat de rek bij de inmiddels 35-jarige Di Stéfano en Puskás er uit was werd het volgende jaar in Amsterdam tegen Benfica duidelijk.

Benfica haalt met relatief jeugdige spelers snel resultaat en staat in 1961 in het Wankdorf-stadion van Bern tegen FC Barcelona. Dit stadion is overbekende grond voor twee Hongaren van Barcelona, Sándor Kocsis en Zoltán Czibor. De derde Hongaar, de aan tuberculose lijdende Ladislao Kubala, deed op het WK 1954 niet mee maar van hem wordt het meeste van verwacht. De underdog Benfica won uiteindelijk verdiend met 3-2. Voorzitter De Brito krijgt in de rust een hartaanval, overlijdt bijna maar als hij zijn ogen opent zegt hij: "Wat een privilege om lang genoeg geleefd te hebben voor het zien van deze dag. Mijn God, Benfica is de beste club van Europa. Een mooiere dag om dood te gaan kan ik me niet voorstellen".

Aardig detail uit deze wedstrijd is de goal van Mario Coluna die zorgde voor het 3de doelpunt. In de 8ste minuut brak hij zijn neus en wou verder geen risico nemen. In de 55ste minuut besloot hij te gaan voor een volley in plaats van een kopbal en met succes. Benfica zou mede door zijn toedoen en de hervormde speelstijl van Guttmann deze wedstrijd gewonnen hebben.

1961: vierende Benfica spelers na de winst op Barcelona
foto: onbekend

De achtste editie van de Europacup I in 1963 werd gewonnen door AC Milan in de finale tegen Benfica, het was de derde opeenvolgende finale voor Benfica en de eerste keer dat ze aan het kortste eind trokken. Benfica speelde daarna nog een keer de finale in 1968, waarbij ze verloren tegen Manchester United.

De club gold aan het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw als dé voetbal- grootmacht van Europa. De voormalige dictator António de Oliveira Salazar, die tussen 1932 en 1968 in Portugal de macht had, steunde Benfica openlijk. De club groeide tijdens zijn bewind uit tot het sportieve symbool van de natie. Ze waren in Europe dé ploeg van dat decennium. Coluna, Eusebio en Torres zijn stuk voor stuk Potugese legendes. De generatie daarna bleef domineren in eigen land, maar was minder succesvol in Europa, hoewel Benfica vaak ver kwam in de Europacup 1.

Sterkhouders: Augusto, Águas, Coluna, Costa Pereira, Eusébio, Germano, Simões, Torres.

Gewonnen prijzen: Landskampioen in 1960, 1961, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968 en 1969. Bekerwinnaar in 1959, 1962, 1964 en 1969. Beker van Lissabon (Taça de Honra) in 1963, 1965, 1967, 1968, 1969. Europacup-I in 1961 en 1962. Miniwereldbeker in 1965.

 De vloek van Guttman

Guttmann was trainer van Benfica toen in 1961 en 1962 de Europa Cup I gewonnen werd, maar beide partijen gingen daarna met onenigheid uit elkaar. De Hongaar sprak toen de legendarische woorden: "Zonder mij zal Benfica nooit meer een Europese finale winnen."

Tot op heden heeft Guttmann gelijk gekregen. Sinds 1962 stond Benfica in zeven Europese finales en telkens ging het mis. Guttmann overleed in 1981 en had Benfica al de Europa Cup I-finales zien verliezen van AC Milan (1963), Inter (1965) en Manchester United (1968), maar daar kwamen na zijn dood nog de nederlagen tegen PSV (1988) en AC Milan (1990) bij. Net als het verlies tegen Anderlecht in de UEFA Cup-finale van 1983.

De in 2014 overleden Eusebio knielde ooit eens neer bij het graf van Guttmann en smeekte dat hij een einde maakte aan de vloek. En in februari 2014 werd een standbeeld van Guttmann onthuld bij het stadion. Er is hoop dat de vloek daarmee is opgeheven. Onder het standbeeld is een tekst te lezen van Guttmann zelf. "Alleen wij binnen Benfica weten wat mystiek echt is. Er is geen andere club in de wereld met de mystiek van Benfica."

Overigen was Guttmann een succesvol trainer. Hij won landstitel in Nederland (Enschede), Italië (AC Milaan), Uruguay (Penarol) en Brazilië (Sao Paolo) en werd in Portugal zowel landskampioen met Porto als met Benfica.

Eusebio en Guttman samen met de "Cup met de grote oren"
foto: onbekend

De één zijn dood is de ander zijn brood zegt men wel eens. Als FC Porto eind jaren ’50 in grote financiële problemen komt, twijfelt Benfica-voorzitter Vieira de Brito geen moment en contracteert hij de Hongaar Béla Guttmann als coach. Guttmann, opgeleid volgens de aanvallend ingestelde Donau-school, was enorm ervaren en had in een hoop landen veel overgedragen en zelf geleerd.

Oostenrijk, Nederland, Italië (waar toen veel buitenlanders speelden), Brazilië en zelfs de Verenigde Staten waren zijn standplaatsen. Een echt vastomlijnd spelsysteem had hij niet, bij Benfica zou hij afwisselen tussen het 4-2-4 systeem en de ‘ouderwetse’ WK-formatie. Maar altijd met de aanvallende, beweeglijke, op direct spel, over de grond gebaseerde aanvalsintenties van de Donau-school.

Hijzelf zei er letterlijk over: "Als mijn team meer doelpunten maakt dan tegen krijgt win je altijd".  Ruzie maken kon hij ook. Met besturen (hij bleef zelden langer dan drie jaar hangen) en met de pers. Een verslaggever vroeg of Eusëbio niet te jong was. Guttmann snauwde terug dat als je goed bent je leeftijd geen mallemoer uit maakt. 

Bronnen en referenties
sportgeschiedenis.nl, npogeschiedenis.nl, NOS, wijzijnvoetbal.nl, sportmagazine.knack.be, Trouw