(21) 1966: 7 september Debuut van Cruijff in het Nederlands elftal

Mismatch: Cruijff en het Nederlands elftal

Op 7 september 1966 debuteert Cruijff in het Nederlands elftal tegen Hongarije (2-2) en scoort direct een doelpunt. In zijn tweede interland, een vriendschappelijke wedstrijd tegen Tsjechoslowakije, wordt hij de eerste speler in de geschiedenis van het Nederlands elftal die met een rode kaart van het veld wordt gestuurd. Het levert hem een schorsing van de KNVB op. Als hij weer mee mag spelen in het Nederlands elftal maakt hij tegen Oost-Duitsland het enige doelpunt.

Zijn officiële debuut in het eerste elftal van trainer Vic Buckingham was op 15 november 1964, in de met 1-3 verloren uitwedstrijd bij GVAV. Cruijff verving de geblesseerde linksbuiten Piet Keizer en maakte de enige goal voor Ajax. Dat jaar eindigde Ajax op de 13e plaats, de laagste klassering sinds de invoering van het betaald voetbal.

Vanaf seizoen 1965-1966 begon Cruijff indruk te maken. Na zijn twee doelpunten tegen DWS in het Olympisch Stadion op 24 oktober 1965 (een overwinning met 2-0) werd Cruijff basisspeler. In de zeven wedstrijden die hij voor de winterstop speelde scoorde hij acht maal en in maart 1966 scoorde hij eerst 3 doelpunten in de competitiewedstrijd tegen Telstar (6-2 winst) en vier dagen later, in de bekerwedstrijd tegen BV Veendam (7-0 winst), scoorde hij liefst 4 maal. In totaal scoorde Cruijff in dat seizoen 25 doelpunten in 23 wedstrijden, en werd Ajax kampioen van Nederland. In de 11 seizoenen die Cruijff bij Ajax speelde, werd hij maar liefst 8 keer landskampioen.

Cruijff scoort tijdens zijn debuut in het Nederlands elftal (1966)
foto: ANP
De Duitse trainer George Kessler was tussen 1966 en 1970 bondscoach van het Nederlands elftal en op 7 september 1966 liet hij Johan Cruijff op 19-jarige leeftijd debuteren. Oranje wilde zich plaatsen voor het EK van 1968 in Italië en die avond stond er een EK-kwalificatiewedstrijd op het programma in Rotterdam tegen Hongarije. Het duel eindigde in 2-2 en Cruijff was tijdens zijn debuut gelijk belangrijk met een goal.

Een klein half jaar eerder, op 9 februari 1966, had Cruijff al zijn officieuze opwachting gemaakt voor het Nederlands elftal in een oefeninterland tegen Racing Strasbourg. In dat duel maakte Cruijff een hattrick en won Oranje met 7-0.

6 november 1966. Nederland-Tsjechoslowakije 1-2.

Een legendarische Nederland-Tsjechoslowakije werd op 6 november 1966 in het Olympisch Stadion gespeeld. Niet zozeer vanwege de uitslag, maar vanwege de rel die een 19-jarig jongen veroorzaakte. In zijn tweede interland werd Johan Cruijff uit het veld gestuurd. Voor het eerst in de geschiedenis kreeg een voetballer van Oranje een rode kaart. Een schande volgens de bondsbonzen.

Nederland-Tsjechoslowakije. Klaas Nuninga protesteert, omdat Johan Cruijff het veld moet verlaten
foto: ANP
Het is pas de tweede interland van het 19-jarige supertalent. Cruijff is bij de jeugd en in het tweede elftal van Ajax al eens uit het veld gestuurd. Zo dun en zo jong hij ook is, hij weet alles al beter; veel beter dan de meeste scheidsrechters. Bij de jeugdwedstrijd tegen DFC is hij wegens voortdurend praten tegen de scheidsrechter weggestuurd. Kort hierna geeft Ad Boogaerts hem bij ADO 2-Ajax 2 een officiële waarschuwing, hetgeen hem op een schorsing van drie wedstrijden komt te staan.

Tegen de Tsjechoslowaken zijn de poppen andermaal aan het dansen. Op een provocatie van Horvath reageert Cruijff met een achterwaartse trap. Wanneer scheidsrechter Rudi Glöckner dat brandje wil blussen, komt Cruijff met zijn wapperende handjes verhaal halen. Driftig gesticulerend raakt hij de arbiter uit Oost-Duitsland in het gezicht. Johan moet van het veld en houdt tot op de dag van vandaag vol dat hij Glöckner niet heeft geraakt. Zijn maatje Piet Keizer kan hier jaren later nog over in de lach schieten. “Dat ontkennen was typisch iets van Johan. Natuurlijk gaf hij Glöckner een ram.”

Cruijff weigert het veld te verlaten. Pas als de plaatselijke politie zich met het incident bemoeit verdwijnt Cruijff naar de kleedkamer.
foto: onbekend
Zijn eigen lezing: “Je spreekt geen Duits en dan ga je met je handen bewegen”. De KNVB schorst hem voor een jaar, maar na een beperkt aantal maanden wordt de ban opgeheven. Nederland heeft zijn supertalent nodig.

Wedstrijdgegevens:
6 november 1966
Vriendschappelijk: Nederland – Tsjecho-Slowakije 1-2
Doelpunten: 0-1: Geleta ’27; 1-1: Swart ’54; 1-2: Hrdlicka ’55
Olympisch Stadion, Amsterdam
Scheidsrechter: Rudi Glöckner (Oost-Duitsland)

Nederland:
Eddy Pieters Graafland, Frits Flinkevleugel, Rinus Israel, Bennie Muller, Cor Veldhoen, Daan Schrijvers, Miel Pijs, Sjaak Swart, Johan Cruijff, Klaas Nuninga, Piet Keizer.

Cruijff werd hij de eerste speler in de geschiedenis van het Nederlands elftal die met een rode kaart van het veld werd gestuurd. Cruijff kreeg later in zijn spelerscarrière nog twee maal de rode kaart: Beide in dienst van FC Barcelona. In het seizoen 1966-1967 won Cruijff met Ajax het landskampioenschap en de KNVB-beker, Cruijff’s eerste “dubbel”. Ook werd hij topscorer van de eredivisie met 33 doelpunten.

Cruijff was dan wel de eerste Nederlands elftal speler die met een rode kaart uit het veld werd gestuurd maar zeker niet de laatste, een lange lijst met namen zijn hem gevolgd, sommige spelers werden zelfs meerdere malen tijdens interland wedstrijden uit het veld gestuurd:

(1967) Piet Keizer, (1976) Johan Neeskens, (1976) Willem van Hanegem, (1978) Dick Nanninga, (1979), Tscheu La Ling, (1985) Wim Kieft, (1990) Frank Rijkaard, (1995) Aron Winter, (1998) Patrick Kluivert, (1998) Arthur Numan, (1999) Edgar Davids, (1999) Peter van Vossen, (1999) Edgar Davids (2e keer), (199) André Ooijer, (2000) Jerrel Hasselbaink, (2003) Phillip Cocu, (2003) Edgar Davids (3e keer), (2004) John Heitinga, (2005) Phillip Cocu (2e keer), (2006) Giovanni van Bronckhorst, (2006) Khalid Boulahrouz, (2008) Maarten Stekelenburg, (2010) John Heitinga (2e keer), (2013) Jeremain Lens, (2014) Bruno Martins Indi, (2015) Bruno Martins Indi (2e keer.)

Een opgewonden toeschouwer is de grasmat opgekomen om met een Tsjechische speler in debat te gaan. Politieagenten snellen toe om de man tot bedaren te brengen.
foto: onbekend
Debuut en controverse

Hoewel Cruijff al snel naam had gemaakt binnen Oranje, bleek het geen aanzet tot een langdurige interlandcarrière. In 1968 begon er onenigheid te ontstaan tussen Cruijff en de KNVB. De aanvaller kon zich, samen met vier ploeggenoten van Ajax, niet vinden in de hoogte van de vergoeding die zij zouden ontvangen voor de deelname aan een trainingskamp en het spelen van een interland tegen Bulgarije. De internationals onder leiding van Cruijff wilden alleen voor Oranje uitkomen als daar ook een substantieel geldbedrag tegenover stond. Het was niet ongebruikelijk dat Cruijff zo nu en dan zijn eigen belangen boven het landsbelang stelde. Hij zei daarom regelmatig om diverse redenen wedstrijden af. Hoewel de verstandhouding bij vlagen soms moeizaam verliep, was Cruijff inmiddels wel verkozen tot aanvoerder van het Nederlands elftal. Deze rol had hij al sinds zijn vijftiende interland, op 1 december 1971, vervuld. De aanvoerdersband zou hij ook de resterende 33 wedstrijden uit zijn interlandcarrière behouden.

Er zou nog een behoorlijke lijst met andere “incidenten” volgen danwel voorafgaan:

Historisch rood

Al in zijn tweede interland, in november 1966, wordt Cruijff van het veld gestuurd. Het is de eerste rode kaart voor een Oranje-international. Cruijff zou scheidsrechter Glöckner hebben geslagen. De KNVB schorst hem voor een jaar, maar na zeven maanden wordt de ban opgeheven.

Cruijff verlaat het veld na zijn, scheidsrechter Glöckner kijkt toe.
foto: VI
Het schoenenwinkeltje

Kaplaarzen of lakschoenen? Dat dilemma houdt Johan Cruijff in oktober 1969 meer bezig dan de vraag of Oranje het WK in Mexico haalt. Voor de kwalificatiewedstrijd tegen Bulgarije zegt hij het trainingskamp af en vliegt hij met vrouw Danny naar Italië voor zijn nieuwe schoenenwinkel in Amsterdam. Cruijff bezoekt negen schoenenfabrieken en bestelt direct drieduizend paar. Als hij zijn vliegtuig naar Nederland ‘mist’ is bondscoach George Kessler woest. Cruijff wordt geschorst en Nederland mist het WK.

Afwezig bij het Nederlands elftal

Johan Cruijff was in 1971 voor de eerste maal Europees voetballer van het jaar geworden, maar hij slaagde er niet in Oranje door de EK-kwalificatie te loodsen. Ofschoon de sterspeler verklaarde het prima naar zijn zin te hebben onder bondscoach dr. Frantisek Fadrhonc, deed hij slechts mee aan drie van de zes wedstrijden. Mét Cruijff werd overigens wel alles gewonnen.

“Er waren voorheen vaak problemen rond het Nederlands elftal, maar toen dr. Fadrhonc aan het bewind was speelde iedereen graag voor Oranje”, aldus Cruijff jaren later. “Dat was op zichzelf vreemd, want er viel echt niets mee te verdienen. Mijn schoonvader en ik zijn daar voor het eerst over gaan praten. Bij Ajax speelden we voor hoge premies, maar wanneer we met het Nederlands elftal naar Bulgarije moesten, waren we vier dagen onderweg. Na een nederlaag leverde dat 200 gulden op.”‘

Van de 32 deelnemende naties had Nederland in de voorrondes met achttien treffers het meest scorende team. Vooral omdat de duels met Luxemburg serieuzer werden genomen dan acht jaar eerder: 6-0 en 0-8. Maar Oranje moest in de poule genoegen nemen met de tweede plaats achter Joegoslavië. In de sleutelwedstrijden met dat land was Cruijff niet van de partij. In Rotterdam werd het 1-1 dankzij een strafschop van Israël het duel in Split ging met 2-0 verloren.

1966: Johan Cruijff in Oranje
foto: Nederlands Nationaal Archief
Geldwolven imago

Met het Nederlands elftal was het toch altijd behelpen geweest. Soms had de ploeg wel goede kwaliteiten, maar één ding was zeker: vroeg of laat ging er altijd iets mis. En ook in 1974 werd er van Oranje niet veel verwacht. In ieder geval was het team geheel niet populair.

De spelers van het Nederlands elftal, Johan Cruijff voorop, hadden de reputatie van geldwolven. Het gezeur over premies en verzekeringen kwam het publiek de keel uit. Of over belasting betalen. Johan Cruijff had het zelfs eens bestaan om Koningin Juliana er rechtstreeks op aan te spreken: “Koningin, kunt u niet eens regelen dat voetballers wat minder belasting hoeven te betalen? U bent immers de koningin?” Juliana had beleefd geantwoord dat Cruijff zich het beste tot de Minister van Financiën kon wenden.

Het zwembad

Zouden ze ooit nog eens vanuit de bejaardensoos hun verhaal doen in Bild, de meisjes van het zwembad? Al 43 jaar speculeert heel Nederland over wat er toch in Waldhotel Krautkrämer in Hiltrup is gebeurd, die zondagnacht, een week voor de traumatische WK-finale in ’74 tegen Duitsland. Bild kopt in chocoladeletters: “Cruijff, Sekt, nackte Mädchen und ein kühles Bad”. Auke Kok concludeert in zijn fameuze boek “Wij waren de besten” dat het slechts bleef bij ‘hooguit wat darren en spartelen en kirren’ in het water. Daar dacht Danny toch anders over.

Jan van Beveren en Willie van der Kuijlen afgeserveerd bij Oranje

In de herfst van 1975 verlaren de PSV’ers Jan van Beveren en Willie van de Kuijlen het trainingskamp van het Nederlands Elftal na conflicten met Cruijff. De toenmalige bondscoach George Knobel werd door Cruijff voor de keuze gesteld “zij eruit of ik eruit”. Knobel kiest de zijde van Cruijff.

De bron van alle ellende is de verdeling van de reclamegelden. De KNVB trok die zomer 150.000 gulden uit om persoonlijke sponsorcontracten van bepaalde spelers (Cruijff, Neeskens, Van Hanegem, Keizer) af te kopen. Dit geld kwam uit de gezamenlijke pot, waaruit de gehele selectie betaald diende te worden. Per saldo kregen de overgebleven spelers dus veel minder uitbetaald dan de vier vedetten.

Trek Cruijff over de streep

Op 26 oktober 1977 won Oranje in Amsterdam met 1-0 van België en kwalificeerde zich daarmee voor het WK in Argentinië. Johan Cruijff had al voor de kwalificatiewedstrijden aangegeven niet mee te gaan naar het eindtoernooi. Zelfs in 1971 had hij al gezegd zijn voetbalcarrière op zijn 31ste te beëindigen. Nu het zover was dacht men dat Johan wel op zijn besluit terug zou komen, in ieder geval dacht men hem over te kunnen halen om mee te strijden om de wereldtitel. Op het feestje na de wedstrijd tegen België, werd de eerste aanzet gegeven.

WK-kwalificatiewedstrijd Nederland-België in oktober 1977, met een ongrijpbare Johan Cruijff
foto: onbekend
De TROS begon met een actie om Cruijff over te halen (tevergeefs). “Trek Cruijff over de streep” was de naam van de door de omroepvereniging georganiseerde actie. Hoofdmoot was ook hier een kaartenactie, het publiek werd gevraagd hun handtekening op te sturen. Vader Abraham zorgde voor de muzikale ondersteuning. “Trek Cruijff over de streep. Met Johan winnen wij de wereldcup.”, zong hij met zijn showorkest.

Het publiek liep wel warm voor de actie. Zo’n 14.000 mensen zetten hun handtekening op een briefkaart en stuurden die richting Tros. Stickers waren er voor iedere 500ste inzender. Ook kon men zijn steun betuigen door het dragen van een speciaal “Trek Cruijff over de streep”- T-shirt. Het bleek allemaal goedbedoelde, maar verspilde moeite, Cruijff bleef bij zijn standpunt en volgde het WK 1978 thuis voor de TV.

Cruijff staat op zijn strepen

Op 26 oktober 1977 speelde Cruijff, zoals hij jaren van tevoren al heeft aangekondigd, zijn laatste wedstrijd voor Oranje. Bijna niemand geloofde dat het Cruijffs laatste interland is geweest, maar de hoofdpersoon zelf bleek vastbesloten. In 1981 leek het er op dat Cruijff toch nog een rentree zou maken bij Oranje, nadat hij een lang gesprek heeft gevoerd met bondscoach Rijvers.

Vanwege verschillende sponsorbelangen wisten Cruijff (die een contract had met Cor du Buy Sports die van Rudi Dassler het importrecht van Puma voor de Benelux had verworven) en de KNVB (die werd gesponsord door Adidas) echter geen overeenstemming te bereiken over het aantal strepen op de mouwen van de shirts.

Cruijff wilde met twee strepen spelen, maar de KNVB hield vast aan de kenmerkende drie strepen van adidas. Voorafgaand aan het WK 1974 heeft de strepenkwestie ook al gespeeld, maar destijds zijn Adidas en de KNVB uiteindelijk akkoord gegaan met Cruijffs eisen, waardoor hij als enige Nederlandse speler in een shirt met twee strepen heeft gespeeld. Alle andere internationals hebben wel de drie Adidas-strepen op hun tenue gehad.

WK 1990

“Nummer veertien” werd al vóór 1990 in verband gebracht met de felbegeerde functie. In de aanloop naar het WK van 1990 in Italië was hij in beeld als favoriet van de spelersgroep, die via een stemming duidelijk zijn voorkeur uitsprak voor Cruijff. Met name de topspelers van AC Milan (Marco van Basten, Ruud Gullit en Frank Rijkaard) en Ronald Koeman zagen Cruijff graag aan het roer van Oranje. Maar het was Rinus Michels die er – als toenmalig bestuurslid technische zaken van de KNVB – een stokje voor stak. Michels wees Leo Beenhakker aan als de nieuwe keuzeheer.

Ruud Gullit vermoedt dat “Michels in 1990 liever Johan niet had. Misschien was hij wel bang dat hij wél wereldkampioen zou worden. Dat Johan hem zou overvleugelen.”

Rinus Michels, met op de voorgrond een jonge Johan Cruijff
foto: ANP
De faxen

Cruijff is succesvol trainer van het Dream Team van Barcelona als hij met de KNVB onderhandelt om als bondscoach naar het WK 1994 in Amerika te gaan. Het wordt een memorabele soap. De BV Cruijff eist steeds iets anders, van de televisierechten tot kledingleveranciers. Uiteindelijk strandt de hele zaak. Cruijff verweert zich met de theorie dat de faxen uit Zeist abracadabra voor hem waren.

“We hadden een opvolger voor Michels nodig in de aanloop naar het WK van 1994” zegt Martin van Rooijen, destijds voorzitter van het sectiebestuur betaald voetbal. “We hebben Cruijff in januari 1992 voor het eerst benaderd.” Er volgde al snel een tweede gesprek, waarna het – zo dacht de KNVB – in kannen en kruiken was. De letterlijke woorden van Cruijff: “Ja, dat gaan we doen.”

Echter, na dat onderhoud bleef het stil. Omdat het stil bleef, keek de KNVB al snel naar een alternatief. “We zijn verdergegaan met Dick Advocaat. Die hebben wij nog benoemd.” In 1993 nam Jos Staatsen de hamer over als voorzitter van de sectie betaald voetbal. Ook hij ondernam pogingen Cruijff te betrekken bij de technische staf van Oranje, maar ook de nieuwe preses kreeg nooit een handtekening. De KNVB stelde uiteindelijk in december 1993 een deadline vast. Cruijff reageerde nooit. Vervolgens zette de bond een streep door zijn naam.

Het leidde tot ophef, vooral vanuit het kamp van Cruijff. De adviseurs stelden vragen bij de haast van de KNVB om de deal rond te krijgen. De KNVB en Staatsen stelden dat er niet op tijd werd gereageerd op faxverkeer vanuit de bond. Hoe dan ook, het feit blijft dat Cruijff nooit bondscoach van Oranje zou worden.

Op 26 oktober 1977 speelde Cruijff zijn 48e en laatste interland, de WK-kwalificatie- wedstrijd in eigen land tegen België, die Oranje met 1-0 won. Het was de laatste keer in Oranje voor de speler die anderen boven zichzelf liet uitstijgen, maar zelf ook tot 33 doelpunten kwam.