Hooligans

Herrieschoppers en monsters

Voetbalhooliganisme, een ziekte die door de sport zelf wordt gecultiveerd of een afspiegeling van een geweldadige samenleving ? Je mening over deze kwestie zal hoogstwaarschijnlijk afhangen van de vraag of je het spelletje leuk vindt of niet.
Het valt in ieder geval niet te ontkennen dat voetbalgeweld niet nieuw is.

Rivaliteit, grote mensenmassa’s en contactsport hebben altijd een geweldadige cocktail gevormd. Dat geldt ook voor het voetbal. In 1909 ontstond een enorme rel in Glasgow toen scheidsrechters zo onverstandig waren geen blessuretijd toe te voegen aan The Old Firm. Dit resulteerde in een uitgebrande tribune, een geruïneerd veld en grote schade aan privé eigendommen.

Door de jaren heen zijn er altijd geweldadige incidenten geweest rondom voetbal- wedstrijden, maar aan het einde van de jaren zestig deden in Engeland de eerst georganieerde benden hun intrede. Zij waren met voorbedachte rade uit op rellen en vernielingen en zetten daarmee een trend die oversloeg naar het continent.

Oorsprong term hooligans

In deze tijd heetten deze relschoppers echter nog geen hooligans. Waar de term hooligans precies haar oorsprong kent is onduidelijk. Er is een verhaal dat beweert dat de term afkomstig is van de achternaam van een luidruchtige Ierse familie die bezongen werd in een lied in de jaren 1890. Daarnaast is er een verhaal dat beweert dat de term afkomstig is van Patrick Hoolihan (waarin je het Engelse woord hooligan in kan ontdekken) die een Ierse bewaker en dief was die de stad Londen op zijn kop zette. Daarnaast zijn er nog meer beweringen, maar bovengenoemde twee zijn het meest waarschijnlijk.

Voetbal gewelddadige sport

In 1314 werd voetbal door Edward II verbannen omdat het zou zorgen voor sociale onrust en misschien zelfs landverraad. Voetbal werd lang na het tijdperk van Edward II nog gezien als een gewelddadige sport vergelijkbaar met rugby. Veel arbeiders beoefenden de voetbalsport en waren moeilijk in toom te houden nu zij even los waren van hun bazen. Hetzelfde gold voor supporters van de voetbalteams, ook vaak arbeiders. Om deze reden werd voetbal bijvoorbeeld ook lange tijd verboden op scholen.

Eerste geregistreerde voetbal hooligandaad

De eerste geregistreerde voetbal hooligandaad was in 1885. In de jaren 1880 was er in Engeland al sprake van zogenoemde voetbalsupportergangs die de staten onveilig maakten. Na een vriendschappelijke wedstrijd in 1885 tussen Preston North End en Aston Villa (5-0) raakten deze voetbalsupportersgangs slaags met elkaar. Zij vielen niet alleen elkaar maar ook de spelers aan met stenen, stokken en vuisten. Een van de spelers van Preston North End werd zo hard aangevallen dat hij zijn bewustzijn verloor.

Voetbalvandalisme waait over naar het continent

Toen de wedstrijden rond de jaren 1950 uitgezonden werden op de televisie kwam er steeds meer media-aandacht voor de voetbalhooligans en hun daden. Daarnaast was er in het Latijns-Amerikaanse voetbal een heropleving van voetbalhooliganisme, wat door de media-aandacht ook wijd bekend werd. Dit inspireerde verschillende mensen, waardoor het voetbalhooliganisme steeds groter werd. Hierdoor kwam het niet meer sporadisch bij een wedstrijd voor, maar op frequente basis bij bijna iedere wedstrijd.

Voetbalvandalisme kent een lange geschiedenis, maar het moderne hooliganisme is het product van het Engeland van de jaren zeventig, toen vechtpartijen en vernielingen rond wedstrijden schering en inslag waren. Ook de rest van Europa raakte in de loop van dat decennium bekend met het fenomeen, meestal vond de eerste kennismaking plaats wanneer een Brits team in het kader van de Europacup op bezoek kwam. Twee keer was het al tot een schorsing gekomen van een Engelse club, Leeds in 1975 en Manchester United in 1977. Op een EK- of WK-voetbal hadden zich in 1980 echter nog geen incidenten voorgedaan met hooligans. De reden daarvoor was simpel: Engeland had zich sinds 1970 niet meer voor een toernooi weten te plaatsen.

Engelse hooligans exporteren het geweld naar Europa.
foto: Pascal Parrot/Getty Image

Een triest dieptepunt van het hooliganisme zijn de rellen tijdens het WK van 1998. Duitse hooligans mishandelden de Franse politieagent Daniel Nivel zo hevig dat hij in coma raakte en nu levenslang gehandicapt is.

In 2002 leidde een verzoeningswedstrijd in Kaboal na de Afghaanse oorlog tot een rel. Het stadion waarin de wedstrijd werd gespeeld had een gruwelijk recent verleden als executie- plaats van de Taliban.

Hooligans in Nederland

In Nederland kregen met name de ‘sides’ van FC Utrecht, Ajax en Feijenoord een kwalijke reputatie. Intussen zijn maatregelen getroffen, meer seizoenskaarten, stadions zonder staanplaatsen en meer cameratoezicht in de stadions. Ze lijken de problemen in en rond de stadions grotendeels te hebben opgelost, maar buiten de directe omgeving van de stadions blijft de dreiging van het hooliganisme bestaan, zoals bleek uit een georganiseerde vecht- partij tussen Feijenoord en Ajax aanhangers in 1997 bij Beverwijk, waarbij vele gewonden vielen en een Ajax aanhanger Carlo Picornie leven kostte. "Justitie hebben voetbal- vandalen de oorlog verklaard", verwoordde het ANP op 23 maart 1997 de onderbuik- gevoelens bij de politie en de politiek. Voetbalvandalisme was schering en inslag, maar met de rellen bij Beverwijk was er een grens overschreden.

Tot voor kort leek het voetbalhooliganisme zo goed als verdwenen. "Dat is ook zo, maar alleen in landen waar hard aan de bestrijding ervan gewerkt is", zegt voetbalexpert en –publicist Raf Willems. "Groot-Brittannië en Duitsland kampten van de jaren zeventig tot en met de jaren negentig met gigantische geweldproblemen op en naast het voetbalveld. Hun antwoord was keiharde repressie in combinatie met grote investeringen in heropvoedingsprogramma’s voor gewelddadige supporters."

Hooliganisme en de zwijcultuur.

Georganiseerde vechtpartijen tussen hooligans worden steeds vaker buiten het stadion georganiseerd. De zogeheten freefights zijn in opmars, zo bleek uit recent onderzoek van het Arnhemse Bureau Beke. Op sociale media duiken regelmatig videobeelden van knokkende hooligans. In een filmpje uit april 2017 gaan Vitesse supporters op de vuist met PSV-aanhangers. Dit soort vechtpartijen worden vooraf georganiseerd en hooligans van praktisch alle Nederlandse clubs maken zich er schuldig aan, blijkt uit het rapport van het Arnhemse Bureau Beke.

"Dit soort vechtpartijen worden ook wel 20-20 fights genoemd. Het gaat om relatief kleine groepen mannen, voor een groot deel afkomstig uit de voetbalwereld", zegt criminoloog en onderzoeker Tom van Ham. "Het gaat om de eer van de club." Dat de vechtpartijen vaak in weilanden worden georganiseerd verbaast Van Ham niet. "Voetbalgeweld in de stadions daalt al jaren door betere veiligheidsmaatregelen zoals de fysieke scheiding van suppor- ters, camerabewaking, en combi-tickets. Het geweld verschuift naar een andere plek."

Volgens de onderzoekers zijn dit soort gevechten over komen waaien uit het oosten van Europa. "Daar is het al een stuk verder. Er is medische verzorging en er worden zelfs scheidsrechters aangesteld om te winnaar te bepalen."

1990: Voetbalgeweld in Oost-Duitsland tussen de supporters van Lokomotive Leipzig en Dynamo Schwerin.
foto: Wikipedia

De afgelopen jaren leek het aantal incidenten van voetbalgeweld juist te dalen. Was dat maar schijn? "Dat is lastig te zeggen. De politie heeft er in de jaren ’90 wel op ingezet om groepen te verstoren of uit elkaar de drijven. Maar er heerst ook een zwijgcultuur, je praat er niet over met mensen van buiten de groep. Nu de filmpjes af en toe op social media opduiken zijn ze ook zichtbaar voor buitenstaanders."

Voetbalhooligans: mode, passie en geweld.

Het geweld rond grote voetbalwedstrijden wordt door velen bekeken met een mengeling van afschuw en fascinatie. In het programma Hooligan horen we de verhalen van mensen die het heerlijk vinden om hooligan te zijn, en zien we authentieke beelden van de veldslagen die zij beschrijven. Daarbij blijkt dat geweld door hooligans tegenwoordig overal voorkomt waar voetbal in competitieverband wordt gespeeld. Zo neemt de bekende onderzoeksjournalist Donal Macintyre ons mee naar landen als Argentinië, waar hooligans onder de naam Barra Brava gruwelijke moorden plegen. Verder zien we hoe er in de hele wereld veel geld wordt verdiend aan supportersgeweld, en hoe veel oud-hooligans hun gewelddadige status gebruiken om beroemd te worden. Ook opvallend: terwijl de politie in het Verenigd Koninkrijk het verschijnsel grotendeels onder controle heeft gekregen, neemt het geweld in Duitsland en Oost-Europa juist schrikbarend toe. Tot slot kijken we nog hoe de toekomst voor de hooligan eruit ziet, en vat ex-hooligan Cass Pennant zijn visie als volgt samen: "Voetbalhooligans zijn onderdeel van een bendecultuur waarin alles draait om mode, passie en geweld."

De KNVB en de voetbalwet

De KNVB en de Nederlandse clubs zien in een op handen zijnde voetbalwet in Nederland de oplossing. Maar ze vergeten daarbij dat Spaanse, Duitse en Engelse clubsupporters doorgaans wederzijds respect voor elkaar hebben. Fans van Real en Barça, Schalke en Bayern en die van Liverpool en Manchester United ‘haten’ elkaar, maar kunnen ook samen bier drinken. In de Primera División, de Bundesliga en de Premier League wordt opge- treden tegen rottigheid, worden racistische spreekkoren niet gedoogd en gebruiken stewards en politie woorden als por favor, bitte en thank you. Gezinnen gaan met plezier naar een voetbalwedstrijd. Degenen die het feest verpesten worden geweerd. In Nederland is het precies andersom.

West Ham supporters staan bekend als de meest geweldadige in Engeland.
foto: Onbekend

Beruchte voetbalrellen

1. Het Heizeldrama (1985) – Liverpool en Juventus spelen om de Europa Cup in het Belgische Heizelstadion. Het wordt een puinhoop als supporters elkaar te lijf gaan. Ze breken door de hekken tussen de vakken heen. Fans die in paniek proberen te vluchten. duwen zelfs een muur omver. Er vallen 39 doden.

2. Beuken in Beverwijk (1997) – Aanhangers van Ajax en Feyenoord spreken af in een weiland langs de snelweg bij Beverwijk. Niet om een balletje te trappen of te picknicken natuurlijk, maar om te vechten. Ajax-fan Carlo Picornie wordt doodgestoken en het hele land is geschokt.

3. Rellen in Nancy (2007) – Al voor de wedstrijd Nancy tegen Feyenoord zorgden Nederlandse hooligans voor ellende. Er braken rellen uit in de stad, waarbij ze zelfs een tram uit de rails tilden en sloopten. Tijdens de wedstrijd ging het weer fout: gesloopte hekken en gevechten met de politie. Feyenoord werd hier zwaar voor gestraft.

4. Italiaanse ellende (2007) – De politie probeerde vechtende supporters van Lazio Roma en Juventus uit elkaar te halen. Per ongeluk schoot een agent daarbij een van de vechters- bazen dood. Dat was het startsein voor hooligans door het hele land om zware rellen te stichten.

5. Doden in Egypte (2012) – Na de wedstrijd tussen Al-Masry en Al-Ahly ging het helemaal mis. Een man stormt met een ijzeren staaf het veld op, er worden dingen in de fik gezet en de supporters van beide teams gaan met elkaar op de vuist. Er vallen tientallen doden en de ergste relschoppers worden later ter dood veroordeeld. Er gaan al snel geruchten dat het geweld is opgestookt om politieke redenen, maar dat is nooit bewezen.

6. Voetbal is oorlog (1990) – Rode Ster Belgrado tegen Dinamo Zagreb is niet zomaar een wedstrijd tussen twee aartsrivalen in de Joegoslavische competitie, maar vooral een symbool van de spanningen tussen Serven en Kroaten. In 1990 loopt een wedstrijd totaal uit de hand. Het veld verandert in een slagveld waarin supporters vechten met elkaar en de politie. Niet lang daarna brak een vreselijke oorlog uit in Joegoslavië die het land zou verscheuren.

7. Eerste rellen (1974) – De eerste keer dat er grootschalig voetbalgeweld in Nederland voorkwam, was in 1974. Dronken aanhangers van Tottenham Hotspur raakten slaags met Feyenoord-fans en gooiden met afgebroken stoelen. Er raakten zo’n 150 mensen gewond en Nederland maakte zo kennis met een nieuw verschijnsel.

This entry was posted in VOETBAL VAN A-Z. Bookmark the permalink.