Catenaccio

Catenaccio koningen, Inter Milan, jaren zestig

Internazionale, of Inter Milaan zoals de meeste Nederlands plegen te zeggen, is een grote club die echter nooit haar stempel op het Europese voetbal heeft kunnen drukken. Behalve dan in de jaren zestig. In het decennium van flowerpower en de Beatles was Inter onder de leiding van de Argentijnse trainer Helenio Herrera de baas in Europa. Herrera was een gepassioneerd man en een flamboyante coach die voorheen bij Barcelona en, korte tijd, bij de nationale ploeg had gewerkt. Bij Inter ontwikkelde hij het formidabele catenaccio systeem, het eerste tactische speltype dat gebruik maakte van een ausputzer achter een viermansverdediging. Door de meeste buitenlanders ten onrechte geïnterpreteerd als een puur negatieve opstelling, want het gaf de backs de mogelijkheid op te komen en maakte zodoende vleugelspitsen overbodig.

Helenio Herrera, zoon van een timmerman en schoonmaakster uit Buenos Aires, had Atlético Madrid en Barcelona met wervelend voetbal naar landstitels geleid, maar kreeg Internazionale niet aan de praat. Hij realiseerde zich maar al te goed dat zijn baan op de tocht stond, en draaide de ongebreidelde aanvalslust van zijn ploeg de nek om. Voortaan speelde Inter met een slot op de deur, een libero. En omdat het nog tot successen leidde ook, zoals twee Europa Cups I en drie landstitels, werd catenaccio een internationaal begrip.

Facchetti was één van de eersten die volledig profiteerde van het catenaccio, hij was lang voor een linksachter en snel en energiek, een vroege ‘vleugelverdediger’. Hij speelde met Italië een bijzonder goed WK in 1970. Herrera’s belangrijkste aankoop was Luis Suarez, die hij bij zijn vorige club Barcelona vandaan haalde. De combinatie van Suarez en Mazzola stelde Inter in staat op balbezit tcatenaccioe spelen zoals nog niet eerder was vertoond in Europees clubvoetbal. Voor Mazzola was er maar é&eacute’n club, en zijn rivaliteit met AC Milans Gianni Rivera is legendarisch.

Twee Europa Cups op rij, in 1964 en 1965, waren het resultaat van Herrera’s werk, maar na de nederlaag tegen Celtic in de finale van 1967 betekende het begin van het verval van de club. Een team op leeftijd haalde de finale in 1972 maar waren geen partij voor Ajax en in het bijzonder voor Johan Cruijff, die ze bijna in zijn eentje in de vernieling speelde.

Inter haalde geen Europa Cup I finale meer na 1972, al wonnen ze wel drie keer de UEFA cup in de jaren negentig. Pas in 2010 was Inter weer succesvol door in de Champions League finale van 2010 Bayern München met 2-0 te verslaan.

Exponenten van catenaccio: Herrera (r) met linksachter Facchetti.
foto: Onbekend

Catenaccio is (was ?) een voornamelijk in Italië toegepaste speelstijl in het voetbal. Catenaccio is het Italiaanse woord voor ‘grendel’. Het is dan ook een systeem dat zich vooral richt op een goed georganiseerde en effectieve verdediging, die de aanvallen van de opponenten moet neutraliseren. Het is een combinatie van een verdediging van vier mandekkers in lijn ondersteund door een libero, in Nederland ook wel ‘laatste man’ genoemd. Catenaccio wordt door Jonathan Wilson in zijn boek ‘Inverting the Pyramid’ (2010) omschreven als "de theorie van het doorlaten van eentje minder".

Als je aan de term ‘Catenaccio’ denkt is verdedigend Italiaans voetbal het eerste wat in je op komt. Anti-voetbal dat maar op één ding gericht is: de nul houden en er middels een counter een keer uit komen om dodelijk toe te slaan. Het is ongeveer het tegenovergestelde van wat wij Nederlanders willen met onze filosofie over prachtig voetbal. Verdedigend voetbal hoeft echter niet per definitie ‘Catenaccio’ te zijn,want het is een specifieke tactiek.

Slopen in plaats van opbouwen. Lelijkheid verheffen boven schoonheid. Cynisme boven optimisme. Nee, veel erger dan catenaccio is er niet. Voor de Nederlandse voetbal- liefhebber tenminste, de romanticus. De Italiaan denkt er nog altijd volledig anders over. "De perfecte wedstrijd eindigt in 0-0", schreef de fameuze journalist Gianni Brera ooit. Het doel van calcio voor hem en zijn mede-Italianen was en is al decennia hetzelfde: een doelpunt minder tegen krijgen dan de opponent. Verdedigen is in Italië een edele sport.

De oorsprong van het catenaccio-systeem

De tactiek komt oorspronkelijk niet uit Italië, maar uit Zwitserland. Het catenaccio-systeem werd erg beïnvloed door een tactiek van de voormalige Oostenrijkse coach Karl Rappan, genaamd "verrou" (Frans voor ‘grendel’). Als bondscoach van Zwitserland in de jaren dertig en veertig had Rappan dit systeem ingevoerd. Achter de verdediger werd nog een extra voetballer neergezet, genaamd de verrouilleur. Deze speler was extreem defensief ingesteld en speelde maar net voor de doelman. Rappan wilde niet vertrouwen op elf individuen met klasse en talent, maar op een team met een gezamenlijk concept, waarin alle spelers zich wegcijferden voor het gezamenlijke doel. Zo kon hij met een team zonder grote sterren toch wedstrijden winnen.

In de jaren vijftig werd deze tactiek verder uitgewerkt door Nereo Rocco, die coach van Padova Calcio was. Inter nam de speelstijl later over.

De Hollandsche School tegen het catenaccio

Het catenaccio van Herrera was echter verre van perfect, zo liet Rinus Michels zien met zijn totaalvoetbal. Bij het totaalvoetbal heeft niemand een vaste positie; van alle spelers wordt verwacht de taken van een aanvaller, middenvelder en verdediger te kunnen vervullen. Mandekking wordt daarom onmogelijk geacht tegen een dergelijk systeem. AFC Ajax, de club van coach Michels, won in 1972 de Europacup I-finale van Internazionale met 2-0 (twee doelpunten Johan Cruijff) en het Algemeen Dagblad sprak over "de vernietiging van het defensieve voetbal". In 1973 herhaalde Ajax dit kunstje om van het defensieve AC Milan te winnen in de strijd om de Europese Supercup. De ploeg van coach Cesare Maldini ging met liefst 6-0 de boot in het Amsterdamse Olympisch Stadion.

1972: In de EC 1 finale sloopt Johan Cruijff de Inter verdediging
foto: Onbekend

De invloed van catenaccio op het voetbal.

Pleegde Herrera met zijn keuze voor de verdediging in plaats van de aanval een moord- aanslag op het voetbal? Het voetbal werd er in elk geval niet aantrekkelijker op, aldus de idealisten. Met een beetje objectieve blik valt dat wel mee. Het spel van Il Grande Inter was een stuk minder negatief dan de overlevering doet vermoeden. Het toevoegen van een extra verdediger bood Herrera bijvoorbeeld de kans om een offensieve back te intro- duceren. Mede vanwege de impulsen van spelmaker Luis Suárez en de backs Jair en Facchetti behoorde Inter onder Herrera steevast tot de meest scorende teams van Italië. Al gebeurde dat op een andere manier dan gebruikelijk was. Herrera verklaarde de counter heilig als offensief wapen. Tegen het verwijt dat het onaantrekkelijk voetbal opleverde heeft Herrera zich overigens altijd verzet: hij vond dat het pas een lelijk systeem werd toen andere teams het overnamen en op de verkeerde manier interpreteerden.

In het hedendaagse voetbal is vrijwel geen sprake meer van het ‘echte’ catenaccio. Bij de meeste tactieken worden mandekking en het gebruik van de libero niet meer toegepast. Een zeer defensieve speelstijl wordt vaak nog wel catenaccio genoemd, maar meestal wordt er wel met een ander systeem gespeeld, wat afgeleid is van het catenaccio. Tegenwoordig wordt er steeds meer met zonale verdediging gespeeld in plaats van mandekking. De libero is bijna in zijn totaliteit verdwenen. Teams gebruiken liever een extra speler op een andere plaats in het veld.

This entry was posted in VOETBAL VAN A-Z. Bookmark the permalink.