Arena, voetbaltempel ?

Nadat Ajax het legendarische Stadion de Meer verliet, werd het veel grotere Amsterdam ArenA haar nieuwe thuis. Volgens vele supporters is het stadion in Amsterdam Zuidoost geen echt stadion in vergelijking met haar voorganger. De Meer was een knus stadion van wereldklasse. De Arena mag dan wel indrukwekkend zijn, maar veel Ajax-fans – en voetballiefhebbers in het algemeen – verlangen terug naar hun oude stek. Youp van ‘t Hek beschreef de Arena ooit als "zwembadderig".

Zelfs deccenia na de sloop spreekt De Meer nog steeds tot de verbeelding en staat de kolossale Amsterdam Arena, in de hoofden van veel supporters, nog altijd in de schaduw van zijn kleinere, maar illustere voorganger. Maar eerlijk is eerlijk, na een moeilijke begin- periode, met veel geklungel over de grasmat, begint de Arena te lijken op een stadion waarin eindelijk een beetje echte voetbalsfeer ontstaat en vanwege de bereikbaarheid (De Meer was slecht bereikbaar met één tramlijn) en de veiligheidseisen was er geen ontkomen aan dat de Meer vervangen moest worden. Maar de nostalgie wint het soms van het gezonde verstand.

Met het idee dat de Olympische Spelen wellicht in Nederland gehouden zouden worden in 1992 werden in 1983 de eerste plannen gemaakt voor de bouw van de Amsterdam ArenA. De plannen werden echter van tafel geveegd toen in 1986 bleek dat de Olympische Spelen niet in Nederland gehouden zouden worden. Met de plannen voor een olympisch stadion de deur uit, kwam er in 1987 een nieuw plan op tafel: een voetbalstadion.

De Amsterdam Arena
foto: Onbekend

Architect Rob Schuurman ontwierp de ArenA. Er ging een ontwerpfase van tien jaar aan vooraf. Schuurman werkt vooral met associaties. Zo heeft het ontwerp het aanzien van een vliegende schotel, met name bij kunstlicht. De trappenhuizen zijn diagonaal met elkaar verbonden waarbij het beeld van veters in voetbalschoenen wordt opgewekt. In de trappenhuizen op de kopse kant van het stadion zitten grote ronde gaten, die doen denken aan het spelletje, waarbij een bal door gaten heen geschoten moet worden. Opmerkelijk voor een project van deze omvang en vernieuwing, werd het binnen de begroting opge -leverd. Schuurman bouwde ook het olympisch stadion van Tunesië, het Stade 7 November in Radès, een voorstad van Tunis.

Op 14 augustus 1996 werd de Amsterdam ArenA geopend. Jarenlang overleg over de bouw van het stadion leidde uiteindelijk tot de bouw in 1993. Na slechts drie jaar opende de ArenA zijn deuren. De ArenA is niet alleen het thuisstadion van Ajax, maar doet ook dienst als wedstrijdstadion bij belangrijke interlands en diverse evenementen. De Amsterdam ArenA werd een ceremonie door koningin Beatrix geopend. Hierbij zong Trijntje Oosterhuis de voor deze gelegenheid geschreven hymne De zee. Frank Rijkaard maakte met een fakkel een groot vuur aan. Op 6, 7 en 8 september trad Tina Turner als eerste internationale artiest op in de ArenA. Met haar Wildest Dreams Tour werd de ArenA met in totaal 155.000 fans geopend.

De ArenA heeft een dak dat kan worden dichtgeschoven bij slecht weer. Dit dak bestaat uit twee delen van elk 37 bij 120 meter en weegt 520 ton. Het dak kan in 18 minuten geopend of gesloten worden.De ArenA en GelreDome zijn de enige stadions in Nederland waarbij dit mogelijk is. Hoewel er geen regen, sneeuw en ijzel op het veld kan komen, is het gras van de Amsterdam ArenA jarenlang het grote zorgenkindje van het stadion geweest. De grasmat is in totaal 57 keer vervangen. De laatste keer dat dat gebeurde, was in juli 2009. Na een groot concert van U2 was het veld er opnieuw hopeloos aan toe. Ajax stapte daarna over naar een speciale manier van grasbehandeling. Dankzij SGL-lampen is het veld sindsdien één van de beste velden van de Nederlandse competitie.

De Arena, met het uitschuifbaar dak, vanuit de lucht gezien.
foto: Onbekend

De Amsterdam ArenA heeft van de UEFA een vijf-sterren-status gekregen. Daardoor zou het stadion een kandidaat zijn om de finales van de UEFA Champions League en Europa League te organiseren. Op 20 mei 1998 was Amsterdam de gastheer voor de Champions League-finale tussen Real Madrid en Juventis.

De Amsterdam ArenA is met 53.892 zitplaatsen het grootste stadion van Nederland. Met een helling van 37 graden zijn de tribunes van de ArenA de op drie na steilste van Europa. Naar aanleiding van het overlijden van Ajax-icoon en voormalig wereldtopvoetballer Johan Cruijff, is de naam van Amsterdam Arena inmiddels gewijzigd in de Johan Cruijff-arena.

De Meer

Tot 1934 voetbalde Ajax in een houten stadion bij het huidige Christiaan Huygensplein. Maar door de sportieve successen in Ajax ‘Gouden Eeuw’ van de jaren ’30, haast vier landstitels op rij, nam het aantal toeschouwers weer toe evenals de kosten aan het onderhoud voor de houten tribunes. Ondanks de crisis wilde Ajax verhuizen en het bestuur draaide elk dubbeltje ervoor om. Uiteindelijk werd honderd meter verderop aan de Middenweg hofstede Voorland opgekocht en gesloopt. (Wat ten koste ging van de schooltuintjes). Het nieuwe stadion, dat niet meer mocht kosten dan 300.000 gulden en waaraan zelfs de spelers mee betaalden, zou verrijzen tegenover Betondorp. Bestuurslid Daan Roodenburgh, architect in het dagelijkse leven, ontwierp stadion ‘de Meer’ als een ‘huis in een tuin’. Daarvoor werden enkele bomen gespaard en ook werd de oprijlaan van de Voorhoeve gespaard. Uiteindelijk was het af in 1934.

Ajax verkeerde door de economische crisis van de jaren dertig in zwaar weer. De club had slechts 250.000 gulden in kas, terwijl het nieuwe stadion alleen al 300.000 gulden kostte. Gelukkig voor Ajax werden clubschulden ook toen door de vingers gezien en de club kon blijven voortbestaan. De eerste paal van het nieuwe stadion De Meer werd geslagen op 21 april 1934, slechts acht maanden voordat de eerste wedstrijd werd gespeeld tegen het Franse Stade Francais. (Ajax won deze wedstrijd met 5-1. Het eerste doelpunt in het stadion werd gemaakt door Ajacied Bob ten Have.) Het stadion ontleent zijn naam aan de locatie in de Watergraafsmeer, dat in 1921 bij de gemeente Amsterdam was gevoegd.

Middenweg (1941) .. AJAX stadion met voorterrein aan Stadszijde
foto: Beeldbank Amsterdam

Naar de overgang van een houten naar een bakstenen stadion werd door de supporters met lede ogen gekeken. Sommigen hadden hun twijfel geuit of er in zo’n stadion wel goed gevoetbald kon worden. Het stadion herbergde echter vier tribunes. Een overdekte hoofdtribune, met daaronder een restaurant, een kantoor, een sporthal en de kleedkamers, en er was een onoverdekte zittribune. Samen waren de er plaatsen voor 4500 toeschou- wers. Achter de doelen kwamen twee staantribunes die 6500 toeschouwers konden herbergen. Bij de vier corners, in de hoeken van het stadion dus, verrezen hoekhuizen waar terreinknechten en andere Ajaxleden hebben gewoond. Terwijl de bezoekers- aantallen tijdens de bezettingsjaren verdubbelden, bleven grote successen uit. Tussen 1939 en 1956 kon er in De Meer maar 1 landstitel gevierd worden, namelijk in 1947.

Na verloop van tijd werd het Ajaxstadion diverse malen verbouwd. Zo werd bijvoorbeeld de zittribune tegenover de hoofdtribunes overdekt in 1965 en vernoemd naar trainer Jack Reynolds. De beroemde rode neonletters AJAX, in deze spelling met een voetbal op de j, werden een jaar later aangebracht. In 1968 vond een uitbreiding plaats van het restaurant en het hoofdgebouw. Bovendien werden, na een instorting van de muur de staantribunes doorgetrokken. In 1971 werd er een lichtinstallatie geplaatst en een paar jaar later werden de kleedkamers vernieuwd. De oude waren door brand verwoest. Verder kwamen rond het veld hekken. Ook werd de spelersingang voorzien van een kooi om spelers en scheids- rechters te beschermen tegen zitkussentjes en flesjes.

De tweede succesperiode van Ajax in De Meer werd ingeluid in de jaren zestig met de komst van enkele illustere namen, zoals Sjaak Swart, Piet Keizer en natuurlijk Johan Cruyff. Op de trainingveldjes rond De Meer werkte trainer Rinus Michels aan een nieuwe systeem dat binnen enkele jaren de hele wereld zou veroveren; het Totaalvoetbal. Hij vond in de 17-jarige Cruyff de ideale speler om zijn theorieën in de praktijk te brengen. Tussen 1965 en 1973 won Ajax zes landstitels, eenmaal de Wereldbeker en maar liefst drie keer achter elkaar de Europacup I. Voor de grote internationale wedstrijden bleek De Meer echter te klein en werd er naar het grotere Olympisch Stadion uitgeweken. Ondertussen werd de capaciteit van het stadion uitgebreid tot circa 29.500 toeschouwers, werden er lichtmasten geïnstalleerd, de tribunes overdekt en kreeg De Meer in 1985 als eerste Nederlandse stadion skyboxen.

Terwijl de Meer in de jaren daarna uitgroeit tot een thuishaven met een capaciteit van iets minder dan dertigduizend toeschouwers, kan het Olympisch Stadion liefst 64.000 mensen herbergen. Doordat Ajax in de loop der jaren steeds meer successen boekt, neemt de club voor belangrijke wedstrijden steeds vaker de wijk naar het Olympisch Stadion.

Hoewel Ajax dus geregeld uitwijkt naar het Olympisch Stadion wordt in de Meer menigmaal geschiedenis geschreven. De wedstrijd Ajax – Vitesse van 19 mei 1972 bijvoorbeeld, staat nog altijd in de recordboeken als grootste zege in de Eredivisie: 12-1.
In het seizoen 1984-1985 wordt daar een Europees record aan toegevoegd als Ajax in de return tegen het nietige Red Boys Differdange uit Luxemburg met 14-0 uithaalt. Onder anderen Marco van Basten (5x) en Ronald Koeman (3x) halen die avond voor ruim negenduizend toeschouwers de trekker over en wissen daarmee de schande van het doelpuntloze gelijkspel uit de heenwedstrijd uit.

Ook het Olympisch Stadion staat symbool voor gedenkwaardige ontmoetingen. Te beginnen natuurlijk met de legendarische mistwedstrijd Ajax – Liverpool uit de jaargang 1966-1967, die door de thuisploeg met 5-1 wordt gewonnen. Dat de toeschouwers op de tribunes amper een doelpunt hebben gezien wordt al snel voor lief genomen. Ajax heeft tenslotte het grote, onverslaanbaar geachte Liverpool geklopt en plaatst zich voor de kwartfinales van de Europacup 1. De winst van de eerste Wereldbeker voor Clubteams, op 28 september 1972, is ook al zo’n memorabel Ajax-optreden in het Olympisch Stadion. De Argentijnen worden met 3-0 geklopt. In 1995 verovert Ajax op dezelfde voetbalgrond de Europese Supercup door Real Zaragoze te verslaan. Op 13 mei 1992 verovert Ajax voor eigen publiek de enige Europese beker die het nooit eerder won: de UEFA-cup. In een zinderend Olympisch Stadion volstaat een 0-0-gelijkspel tegen Torino voor de UEFA-cup-winst>

Nostalgie, het trainingsveld voorstadion De Meer.
foto: Onbekend

De Meer werd de thuisbasis van vele legendarische voetballers als Piet van Reenen, Ruud Krol, Johan Neeskens, Marco van Basten en vele anderen. Eind jaren tachtig was Ajax de huiskamer voor de club ontgroeid. Het werd publieksonvriendelijk. Het toenemende vandalisme tijdens voetbalwedstrijden in Nederland dwong de club ertoe om vele veiligheidsmaatregelen te nemen die het er niet gezelliger op maakten. De UEFA schreef daarnaast voor, dat stadions na 2000, geen staanplaatsen meer mochten hebben. Al met al zou De Meer te klein geworden zijn voor de grote schare supporters. In Augustus 1996 zal Ajax uiteidelijk met pijn in het hart De Meer verlaten om de nieuwe Amsterdam Arena in gebruik te nemen. Ook een zwartgeldaffaire gooide roet in het eten. Toch markeerde de jaren tachtig de geleidelijke terugkeer van Ajax aan de internationale top (Europacup II in 1987) en maakte een nieuwe godenzoon furore in De Meer: Marco van Basten.

De opmars van de club sinds de late jaren tachtig zette zich door onder leiding van trainer Louis van Gaal in de jaren negentig. Een nieuwe generatie van talentvolle jeugdspelers brak door en bezorgde Ajax een nieuwe periode van werelddominantie. In 1995 won het jonge elftal de Landstitel, de KNVB beker, de Champions League, de Wereldbeker en de Supercup. Het volgende jaar stond Ajax weer in de finale van de Champions League, maar verloor na strafschoppen van Juventus. Ondertussen was de knoop over een nieuw stadion doorgehakt; De Meer bleek niet langer toereikend als huisvesting van de club. In de Bijlmer werd gebouwd aan een nieuw multifunctioneel stadion, de Amsterdam Arena.

De laatste wedstrijd in De Meer werd gespeeld op 28 april 1996 tegen Willem II. Deze wedstrijd eindigde in 5-1. Het laatste doelpunt in De Meer staat op naam van Willem II-speler Jack de Gier. De zege leverde Ajax voor de 26e keer het landskampioenschap op. Met een groot afscheidsfeest en een uitgebreide ceremonie werd het stadion officieel gesloten op 6 augustus 1996. Stadion De Meer werd daarna afgebroken. In de nacht van 14 op 15 augustus 1996, de avond waarop de ArenA feestelijk in gebruik werd genomen, werd een groot deel van het reeds leegstaande en al gedeeltelijk gesloopte stadion door brand verwoest. Op 19 april 1998, vlak voordat de bouwwerkzaamheden voor de nieuwe woon- wijk aan zouden vangen, werd het braakliggende terrein eenmalig gebruikt voor de viering van het 27e landskampioenschap, dat Ajax in dat jaar behaalde, als eerbetoon aan deze historische grond. Deze huldiging werd bijgewoond door 70.000 fans.

Stadion De Meer is vijf maal gastheer geweest voor interlands van het Nederlands Elftal. Alle vijf interlands werden door Oranje gewonnen. De meest curieuze daarvan was de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Cyprus in december 1987, die als gevolg van het bomincident in De Kuip enkele weken eerder, op last van de UEFA zonder publiek moest worden overgespeeld. In de 61 jaar en 241 dagen dat Stadion De Meer heeft bestaan speelde Ajax er in totaal 953 wedstrijden. Daarvan werden er 742 gewonnen, 120 gelijkgespeeld en 91 verloren, met een doelsaldo van +2109 (3038 voor en 929 tegen).

Nu voetbalt Ajax al meer dan twintig jaar in een net-niet-voetbalstadion in een troosteloze kantorenwijk buiten de stad. Ajax werd een club van het omringende achterland en een beursgenoteerd bedrijf. Het warme gevoel dat destijds bij De Meer werd opgeroepen, is nog steeds niet in de Arena Boulevard ervaren. Denken aan De Meer is nostalgie. Of toch niet?

This entry was posted in VOETBAL VAN A-Z. Bookmark the permalink.