(27) 1969: 5 maart EC 1: Beslissingswedstrijd Ajax – Benfica 3-0 in Parijs

De Benfica trilogie

Ajax was in het seizoen 1968/1969 doorgedrongen tot de kwartfinales van het Europacup toernooi. Hier stuitte de Amsterdamse ploeg op de Portugese kampioen Benfica. Op 12 februari 1969 troffen beide ploegen elkaar in het Olympisch stadion van Amsterdam voor de eerste ontmoeting. Dit duel eindigde zeer verassend in een 1-3 overwinning voor de Portugezen. Ajax’s Europacupdroom leek dan ook op die avond uit elkaar te zijn gespat. Maar tot verassing van velen wonnen de Amsterdammers een week later met dezelfde cijfers in Lissabon van Benfica. Door die 4-4 eindstand brachten uit gescoorde doelpunten dus geen uitkomst. De UEFA had al van te voren beslist dat in dat geval er een beslissingswedstrijd gespeeld zou moeten worden op neutraal terrein. Parijs werd aangewezen als de stad waar de beslissing moest gaan plaatsvinden.

In het Europese seizoen, 1968-1969, schakelde Ajax eerst FC Nurenberg uit(uit 1-1, thuis 4-0) en daarna Fenerbache (2x 2-0). In de kwartfinale werd Ajax gekoppeld aan Benfica uit Lissabon. Een grote club, in 1961 en 1962 hadden ze de Europacup 1 al eens gewonnen, en ze hadden ook een van de wereldspelers van dat moment: Eusebio.

(1) Ajax-Benfica 1-3

Bitter koud was het in 1969 op de twaalfde februari. Ingepakt in dikke winterjassen, truien, wanten en sjaals trokken de toeschouwers naar de Stadionweg. Om Ajax te zien winnen, dat zeker. De voorbeschouwingen hadden immers elke twijfel weggenomen over het krachtsverschil.

Benfica was een gerenommeerde ploeg, maar na de echte gloriejaren 1961 en 1962, toen de club twee keer achtereen de Europa Cup won, was geleidelijk het verval ingetreden. Trainer Rinus Michels zei het zelfs openlijk nadat hij Benfica twee keer had zien spelen: "De ploeg viel me tegen. Ook Eusebio heeft dat flitsende niet meer."

Ajax speelde eerst thuis, in het Olympisch stadion. Er lag toen een dikke laag sneeuw, wat vooraf als voordeel werd gezien voor Ajax, want de Portugezen waren absoluut niet gewend aan zulke weersomstandigheden. Niemand kon zich voorstellen dat Eusebio en zijn ploeggenoten raad zouden weten met de abominabele veldcondities. Portugezen en sneeuw… dat ging eenvoudig niet samen. Benfica was enkele jaren eerder (1963) op eenzelfde witte ondergrond bij Borussia Dortmund totaal de mist in gegaan (5-0) en mocht daarom op een flinke afstraffing rekenen.

Op de wedstrijddag zelf was het lang onzeker of er wel gevoetbald kon worden. Er was de dagen ervoor al een dik pak sneeuw gevallen en het wolkendek bleef onheilspellend duister. Maar toen de Schotse arbiter Davidson vijf uur ‘s middags een sneeuwvrij veld zag, waren de zorgen voorbij. Er heerste een wat baldadige sfeer in het Olympisch Stadion. IJsballen vlogen vanaf de bovenste ringen naar beneden. Vooral kale schedels moesten het ontgelden. Maar tijdens de wedstrijd was het met die balorigheid snel gedaan. De spelers van Benfica – met maillots (een vondst van trainer Gloria) om de benen – vielen brutaal aan en hadden na 45 minuten al twee keer gescoord. Jacinto benutte een strafschop na een noodgreep van Bennie Muller en Eusebio zette Torres vrij voor doel. Danielsson kon de marge verkleinen, maar na de 1-3 van Augusto maakten de Ajacieden zich geen illusies meer. ‘Cup-droom van Ajax uit’ kopte Trouw in die dagen. De situatie leek uitzichtloos.

Seizoen 1968-1969. Ajax-Benfica (uitslag 1-3). E;én van de flitsende akties van Eusebio op het besneeuwde veld. Barry Hulshoff is kansloos.
foto: onbekend

"Ik kan nog steeds niet begrijpen hoe we verloren hebben", reageerde Michels destijds. Ook de Amsterdamse oefenmeester hield het erop, dat Ajax de Portugezen door enkele defensieve blunders in een florissante positie had gebracht. Michels hield zich voor de reis naar Lissabon zo ongeveer als enige flink. Slechts een klein plukje fans durfde mee te vliegen.

(2) De return: Benfica – Ajax 1-3

Ook in Lissabon zelf werd de return als een formaliteit gezien. Nadat Benfica-voorzitter Conbrito een 5-0 overwinning had voorspeld, liep het Estadio da Luz nog niet half vol. Veel media besloot door dat negatieve resultaat niet mee te gaan naar Portugal voor de return. Ook de NOS had er geen belangstelling voor, gezien de nederlaag in Amsterdam. En zodoende hebben volgens de overlevering wellicht één van de beste wedstrijden in de geschiedenis gemist. Een wedstrijd waar alles in zat met geweldige combinaties en snelheid.

De voorbereiding in de kleedkamer van het Estadio da Luz was een aparte belevenis. Voordat de spelers het veld opgingen, sprak Michels met iedere speler apart. Hij had een opvallende order: Ajax moest doodstil het veld betreden, en ze mochten elkaar niet steunen met een "Kom op, de beuk erin". Het was misschien bedoeld als een manier om overconcentratie tegen te gaan. In ieder geval was er een wereld van verschil met de voorbereiding van de Portugezen. Die zaten drie kwartier voor de wedstrijd nog te roken en kaartjes te regelen voor vrienden.

Benfica-Ajax (uitslag 1-3). Coluna (links) reageert zijn frustratie af op Johan Cruijff met Sjaak Swart als toeschouwer.
foto: Eric Koch/Anefo

Wat niemand voor mogelijk hield, gebeurde echter toch. Inge Danielsson, door Michels doorgaans slechts gebruikt als pinch-hitter, stond voor de verandering in de basis. Zijn opdracht: zo veel mogelijk schieten op het doel van Henrique. Na negen minuten had de Zweed succes: niet met de voet, maar koppend na een voorzet van Johan Cruijff. Ajax vatte moed en koesterde dankzij twee treffers van de weergaloos spelende Cruijff heel lang een 0-3 voorsprong. Torres bracht met een late kopbal de partijen in balans.

De UEFA had al van te voren beslist dat in dat geval er een beslissingswedstrijd gespeeld zou moeten worden op neutraal terrein. Parijs werd aangewezen als de stad waar de beslissing moest gaan plaatsvinden. Deze werd gepland in het Parc des Princes stadion in Parijs. Deze wedstrijd werd verplaatst naar het Stade de Colombes omdat er in Parc des Princes niet genoeg plaatsen waren

Benfica-Ajax (uitslag 1-3). Vreugde bij de Ajax-spelers, na de uitoverwinning tegen Benfica. Barry Hulshoff links zwaaiend, midden Theo van Duivenbode, Ruud Suurendonk, en Piet Keizer geheel rechts. Lissabon 19 februari 1969.
foto: onbekend

De bezetting van Parijs

Tot de opening van het Stade de France in 1998 was dit de voetbalwedstrijd in Frankrijk met het grootste toeschouwersaantal 63,000. Een record dat bijna dertig jaar standhield. In de lelijke voorstad van Parijs, Colombes, is nooit meer een grote wedstrijd gespeeld. Het Stade de Colombes was een oud stadion, er waren zelfs geen lichtmasten, en daarom werd de wedstrijd om drie uur ‘s middags gespeeld. Veel mensen kregen vrij en het openbare leven lag bijna stil. Er waren heel veel Nederlanders in het stadion (40.000 tegen 15.000 Portugezen).

Benfica had met Parijs ingestemd omdat in die stad een paar miljoen Portugezen woonden. Zoals een typische Franse uitdrukking uit die tijd verklaarde, werkte in elke flat in Parijs een Portugees als portier. En veel van hen woonden in Colombes. Op de Champs-Elysées kwamen de Portugezen in de buurt van de Arc de Triomphe bijeen bij een kranten- stal, waar de A Bola (de sportkrant van Lissabon) van de vorige dag in stapels werd verkocht. Zij waren juist blij dat hun Benfica in Parijs een extra wedstrijd moest spelen. Ze waren ervan overtuigd dat hun ploeg zich niet nog eens liet verrassen door de kampioen van Nederland.

In Amsterdam was na de stunt in Lissabon sprake van een ongekende euforie. Plotseling had het geloof in Ajax een kookpunt bereikt. Niemand wilde deze wedstrijd in Parijs missen. Er volgde een spontane karavaan van Nederlanders naar de Franse hoofdstad, die op een vredelievende wijze werd ingenomen door het legioen van naar schatting 40.000 fans. Niemand twijfelde nog aan de victorie, die Ajax voor de eerste keer in de halve finale van Europa Cup zou brengen.

Het besluit om in het grotere stadion Colombes te spelen was mede gebaseerd op de overweldigende belangstelling voor kaarten met name vanuit Nederland. Daags na de gewonnen wedstrijd in Lissabon werd het Ajax stadion al plat gebeld met verzoeken voor kaartjes. Het leek wel of heel Amsterdam en half Nederland kaarten voor die wedstrijd wilde hebben. Nog nooit waren er zoveel Nederlanders en Ajacieden hun club achterna gereisd in het buitenland. De laatste keer dat er iets dergelijks gebeurde maar op veel kleinere schaal was de boottocht die Feyenoord supporters in 1963 maakten met het passagierschip ‘De grote beer’. Duizenden reisden toen over het water naar Lissabon om hun club te steunen in de halve finales van het Europacup toernooi tegen toevalligerwijs ook Benfica.

Ajax supporters in het stadion Colombes.
foto: onbekend

De verschillende bronnen zijn het niet met elkaar eens. De ene vermeld dat er ruim 30.000 Nederlanders naar Parijs afreisde om daar de verrichtingen van Ajax in levende lijve bij te wonen. Een andere spreekt van 42.000 landgenoten en weer een andere bron heeft het over circa 50.000 Nederlanders die er in de Franse hoofdstad bij waren als toeschouwer van dit vooraf al historische duel.

Voor oud Ajax voorzitter Jaap van Praag was Parijs was het absolute hoogtepunt. "Een gekkenhuis, fantastisch. Honderden bussen uit Nederland. Duizenden fans die met eigen vervoer naar Parijs waren gekomen. En we wonnen van Benfica en plaatsten ons voor de halve finale van de Europacup. Toen beseften we voor het eerst dat we bij de Europese top hoorden. Benfica heeft ons na de wedstrijd in Amsterdam onderschat en eigenlijk had het nog mazzel dat ze een beslissingswedstrijd mochten spelen. Maar achteraf ben ik blij dat we die wedstrijd in Parijs mee mochten maken, want ik had die ervaring voor geen goud willen missen."

De aanloop

Ajax had vier dagen voor de ontmoeting in Parijs, voor de competitie met 2-2 gelijk gespeeld tegen het Scheveningse Holland Sport, op zich niet zo’n bemoedigend resultaat. Voordeel was dat zich geen blessures hadden voorgedaan zodat Rinus Michels met een geheel fitte Ajax selectie maandag 3 maart naar Parijs afreisde. Ook al had Klaas Nuninga tegen Holland Sport wel gespeeld toch wist hij bijna zeker dat hij niet aan de aftrap zou staan van de derde wedstrijd in minder dan een maand tijd tegen de Portugees kampioen. In Amsterdam was hij nog wel aan de eerste confrontatie met Benfica begonnen maar na de 0-2 ruststand in het voordeel voor Benfica, wisselde Michels hem voor de pure spits Inge Daniëlsson, waarna prompt het elftal beter ging spelen en Daniëlsson zelfs scoorde. In Lissabon had Michels de Zweedse midvoor laten staan en daar had Ajax één van z’n beste wedstrijden ooit op vreemd terrein gespeeld.

Klaas Nuninga stond dus niet in de basis evenals middenvelder Bennie Muller, voor hem speelde Ton Pronk. Of te wel dezelfde elf als die de slag van Lissabon vanaf het begin hadden meegemaakt stonden ook in Parijs aan de aftrap. Ajax coach Rinus Michels deed het motto ‘never change a winning team’ dus alle eer aan. En ondanks dat beide teams weer met 0-0 aan de aftrap stonden, speelde Ajax weer met vier pure aanvallers.

Michels keuze voor Ton Pronk was in ieder geval niet opmerkelijk. Deze ‘blonde reus’ had in Lissabon uitstekend zijn taak uitgevoerd, namelijk zorgen dat Eusebio niet aan voetballen toekwam. En een Benfica met of zonder een goede Eusebio scheelde toch een behoorlijke slok op een borrel. ‘De parel van Mozambique’, zoals de fraaie bijnaam van Eusebio luidde had Ton Pronk ook opgemerkt. Er waren maar weinig tegenstanders geweest die hem op een dusdanige ‘sportieve’ manier uit de wedstrijd had gespeeld als Pronk in Estadio da Luz, had Eusebio na afloop van de 3-1 overwinning van Ajax laten weten. Tegen beter weten in hoopte hij dan ook dat er die middag in Parijs iemand anders tegenover hem zou staan.

Aan de kant van de Portugezen was er één gedwongen wijziging in de opstelling ten opzichte van die in Lissabon. Libero Mario Coluna was er niet bij. Op zich zou hij vanwege zijn zeer onsportieve gedrag tegenover Johan Cruijff in Lissabon al niet hebben mogen meedoen maar de aanvoerder van Benfica zat ook met een fikse verkoudheid thuis in Lissabon en moest via de televisie gaan aanschouwen of zijn ploeggenoten het karwei zouden kunnen klaren.

Omdat er als sinds tientallen jaren niet meer in Colombes werd gevoetbald maar alleen gerugbyd, was het veld in een behoorlijk slechte staat, het was zeer oneffen, droog en hard. Een aantal medewerkers van de Franse voetbalbond hadden in de dagen voorafgaand aan het duel nog wel geprobeerd er iets van te maken maar dit was maar ten dele gelukt. Een ander ‘natuurverschijnsel’ waar de spelers rekening mee moesten houden was een straffe wind die er die middag over het veld waaide. De temperatuur daarentegen was wel aangenaam te noemen en er was weinig bewolking.

Ajax-Benfica 3-0. Moment uit de wedstrijd met v.l.n.r. Danielson (9), Suurbier, Graca (4) en Pronk.
foto: onbekend

(3) De beslissing in Parijs: Ajax – Benfica 3-0 !

Op de dag van de wedstrijd hadden de tienduizenden die met vliegtuig, trein, bus, auto en fiets vanuit Nederland naar Parijs waren gekomen zich verzameld in het hart van de Franse hoofdstad. Op de Champs Elysee werd de Rood-Witte zee naarmate de middag vorderde steeds groter. Dé wedstrijd van het jaar hield op die woensdagmiddag ook in Nederland de gemoederen bezig. Bedrijven hadden spontaan hun mensen eerder vrij gegeven en ook scholen gingen die dag eerder uit, zodat niemand de rechtstreekse tv uitzending van Ajax – Benfica hoefde te missen. Die middag zaten miljoenen Nederlanders voor de tv en was het gedurende twee uur stil op straat. Toegejuicht door ruim 63.000 toeschouwers betraden iets voor 15.00 uur, die middag de spelers van Ajax en Benfica het veld van Stade de Colombes vooraf gegaan door de Franse scheidsrechter Roger Machin.

Zowel Ajax als Benfica sloten alle risico’s uit en daardoor had het duel meer weg van een potje schaken. Torres en Eusebio lagen aan de ketting bij Hulshoff en Pronk, terwijl de aanvallers van Ajax dit keer niet konden schitteren zoals op de memorabele avond in Lissabon. Wel had de Nederlandse kampioen een duidelijk overwicht, bij vlagen werd Benfica met fel aanvalsvoetbal met veel variatie en snelheid niet alleen in bedwang gehouden, maar steeds duidelijker werd het ook dat Ajax de betere ploeg was, niet alleen als geheel, ook individueel. Ajax speelde op topniveau topvoetbal. Het was dan wel geen mooi duel, wel spannend.

Vanaf het begin was het vooral een fysieke strijd waarbij Ajax absoluut niet onderdeed voor de Portugezen. Met name op het middenveld werd er met veel inzet gestreden om iedere vierkante meter. Naarmate die eerste helft vorderde kreeg Ajax wat meer grip op het spel van Benfica en domineerde in die fase de wedstrijd maar echte kansen leverde dat niet op. Rondom de 25ste minuut kantelde de wedstrijd en nam Benfica het initiatief over. Met een serie opeenvolgende hoekschoppen, getrapt door Eusebio, die zeker wist dat bij de kwartcirkel Ton Pronk hem niet de voet dwars zou zetten, probeerde Benfica de druk op het doel van Gert Bals op te voeren. Maar zonder tastbaar resultaat.

Henk Groot probeert spits Inge Daniëlsonn te breiken, terwijl Ton Pronk (r) toekijkt.
foto: ANP

Opvallend aan de kant van de Amsterdammers waren de vele positiewisselingen in de Ajax aanval tussen Johan Cruijff en Piet Keizer. Cruijff was veelvuldig te vinden aan de linkerkant waar hij naast zijn mandekker Jacinto, te maken kreeg met rechtsback Adolfo. Terwijl Piet Keizer vaak in het centrum van de aanval opdook om daar te proberen met zijn befaamde linker een opening te vinden in de defensie van Benfica. Johan Cruijff die in Lissabon had geëxcelleerd, kwam in de 1ste helft in Parijs een stuk minder in het spel voor maar hij kreeg op slag van rust nog wel de beste kans voor Ajax tot dat moment. Cruijff haalde aan de linkerkant venijnig uit zodat Benfica doelman Henrique zich naar de hoek moest strekken om de bal er uit te tikken.

Toen arbiter Machin na 45 minuten floot en er inmiddels 225 minuten voetbal waren gespeeld tussen de kampioen van Nederland en Portugal, stond er nog steeds een gelijke stand op het scorebord. De spanning op en rondom het liep steeds meer op. Wie zou hier gaan zegevieren?

Johan Cruijff dwarrelt door de Portugese verdediging.
foto: onbekend

De verlenging

De vrees dat het toch zou misgaan werd maar niet verdreven. In het begin van de verlenging volgde de ontlading. Cruijff profiteerde van een fout van Adolfo en schoot de bal met een snelle voetbeweging langs doelman Henrique, die de bal pas achter de doellijn kon stoppen. Het was eindelijk 1-0 voor Ajax. Wat je noemt een zware bevalling. Herman Kuiphof riep in zijn microfoon de bevrijdende woorden: "Olé, ha, ha, ha, hij zit erin."

Nu komt het er op aan voor Benfica. Als snel blijkt dat de Portugezen zowel de mentale kracht als de conditie ontberen om nog fanatiek op jacht te gaan naar de gelijkmaker. De tweevoudig Europacup winnaar hangt als een aangeslagen bokser in de touwen en moet toezien hoe Ajax na die bevrijdende 1-0 de druk nog meer opvoert. De Amsterdammers voelen dat Benfica klaar is voor de definitieve knock-out. En die komt er dan ook.

Want nog voor het verstrijken van eerste verlenging is het weer Piet Keizer die Ajax de weg wijst. Hij kopte een bal richting het strafschop gebied van Benfica. Sjaak Swart staat daar al op de bal te wachten maar voordat hij de bal goed mee krijgt maakt Humberto I hands, scheidrechter Machin fluit niet en achteraf maar goed ook want Swart kan daardoor de bal op de vrijstaande Daniëlsson passen die zich niet bedenkt en de bal laag en hard door het midden achter de weifelende Henrique schiet, 2-0 voor Ajax. Stade de Colombes schudt op zijn oude grondvesten. Dit is duidelijk de beslissing, dit gaat Ajax niet meer uit handen geven.

Sjaak Swart scoort bijna in de verlenging, doelman José Henrique kan dit maar net voorkomen.
foto: ANP

Na het begin van de tweede verlenging is het duidelijk dat Benfica er echt helemaal doorheen zit. Het is zichtbaar dat de Portugezen de emoties niet meer de baas kunnen als een Ajax supporter een aantal minuten na de hervatting van de verlenging dronken van geluk, of van te veel Franse wijn, het veld opkomt. De grote midvoor van Benfica Torres kan zich niet beheersen en pakt de man bij z’n kladden om hem hardhandig terug in de tribunes te gooien. Dit leidt weer tot reacties van andere supporters en spelers op het veld. De actie van Torres is kenmerkend voor een sportman die weet dat hij heeft verloren en daar niets meer aan kan doen.

En of het voor de Portugezen nog niet genoeg is, speelt vlak na dit incident de bewaker van Torres, Barry Hulshoff, op het middenveld Piet Keizer aan, die op zijn beurt met een loepzuivere bal op links, in de open ruimte achter de rug van Benfica verdediger Cruz, Inge Daniëlsson aanspeelt, die dan al op volle snelheid ligt. De Zweedse midvoor van Ajax gaat nu in volle vaart met de bal aan de voet af op de uitkomende Henrique, Daniëlsson doet het enige juiste in zo’n situatie en lobt de bal over de vallende keeper in het lege doel, 3-0 voor Ajax. Over en sluiten. Ajax naar de halve finales van het Europacup toernooi. Twaalf minuten later fluit scheidsrechter Machin af en volgt er een spontane ‘pitch invasion‘ van dol uitgelaten Ajax supporters die hun helden soms letterlijk de kleding van het lijf scheuren en vervolgens op de schouders nemen.

Tonny Pronk op de schouders van de Ajax supporters
foto: Nationaal Archief

In de verlenging bleek dat Michels op de betere conditie van zijn ploeg had gegokt. Benfica droop af als een geslagen hond. Het Stade de Colombes veranderde in een orgie van Hollands voetbalgeluk. De trainer stond zelfs even op uit de dug-out om voor de zingende fans te dirigeren. De Amsterdamse fans maakten zich na afloop meester van het nacht- leven van de Franse hoofdstad, terwijl de spelers hun victorie vierden in het wereld- beroemde Lido aan de Champs-Elysées. Het spontane feest maakte zeer veel indruk op de Fransen. Het dagblad France-Soir schreef de volgende ochtend zelfs dat Parijs sinds de bevrijding niet meer zo’n straatfeest had meegemaakt.

Op vrijdag 7 maart volgde de loting voor de halve finales. Ajax werdt gekoppeld aan het Tsjechoslowaakse Spartak Trnava, terwijl Manchester United en AC Milan om de andere finale plaats moesten gaan strijden. Een finale plaats is slechts twee ‘goede’ wedstrijden weg voor de Amsterdammers. De eerste Europacup finale voor een Nederlandse ploeg werd een feit.

De tegenstander daarin was AC Milan, dat in de ronde daarvoor Manchester United had uitgeschakeld. AC Milan was duidelijk een maatje te groot, Ajax verloor met 4-1. De enige Ajax-goal kwam op naam van Velibor Vasovic, uit een strafschop.

Wedstrijdgegevens:
5 maart 1969
Ajax – Benfica 3-0 (beslissingswedstrijd)
Doelpunten: 93. Johan Cruijff 1-0, 105. Inge Danielsson 2-0, 108. Inge Danielsson 3-0
Stade de Colombes, Parijs
Toeschouwers: 63.698
Scheidsrechter: Roger Machin (Frankrijk)

Ajax:
Gert Bals, Wim Suurbier, Barry Hulshoff, Velibor Vasovic, Theo van Duivenbode, Henk Groot, Ton Pronk, Sjaak Swart (108. Ben Muller), Johan Cruijff, Inge Daniëlsson, Piet Keizer.

Benfica:
José Henrique, Adolfo Calisto, Humberto Fernandes, Humberto Coelho, Fernando Cruz, Jacinto Santos, Jaime Graca, Tóni, José Torres, Eusébio, António Simoes (54. José Augusto)

Bronnen en referenties
sportgeschiedenis.nl, ajaxfans.net, degoeiouwetijd.nl, Trouw, ajax.nl