(45) 1975: 21 mei Finale UEFA Cup: Twente -Borussia

Tukkerse overschatting


In 1975 één jaar na het net gemiste kampioenschap in het seizoen 1973/1974 beleeft FC Twente het hoogtepunt uit de clubgeschiedenis. In het UEFA Cup toernooi dringt de Enschedese formatie door tot de finale. In de halve finale treft FC Twente Juventus, de ‘oude bekende’. Zowel in Enschede als in Turijn moet het grote Juventus haar meerdere erkennen in FC Twente.
De Enschedeërs bereiken de finale en ontmoeten wederom een oude bekende in Borussia Mönchengladbach. De Duitsers waren favoriet, maar raakten in eigen land niet voorbij de Nederlanders. In de terugwedstrijd walste Borussia Mönchengladbach wel over Twente. Het werd 1-5 voor de Duitsers.

De opkomst van FC Twenten begin jaren zeventig

Op 1 juni 1966 wordt Kees Rijvers aangesteld werd als hoofdtrainer van FC Twente, waar hij Friedrich Donenfeld opvolgde. Rijvers bleef zes jaar bij Twente. Hij voerde een dras- tische verjonging door in het team. Zo liet hij de tieners Jan Jeuring, Theo Pahlplatz en René Notten debuteren en haalde hij talenten als Epi Drost, Kick van der Vall, Dick van Dijk en Piet Schrijvers naar Enschede. In seizoen 1968/69 streed FC Twente lang mee om het landskampioenschap en werd het uiteindelijk derde. Dit was het begin van een langdurige periode waarin FC Twente uitgroeide tot een stabiele subtopper in de Eredivisie en waarin het zich geregeld plaatste voor Europees voetbal.

De toekomst ziet er goed uit voor FC Twente en Kees Rijvers is dan ook erg ambitieus. Toch zal de architect van het toenmalige FC Twente de grootste successen niet meemaken. In februari 1972 bevestigt de coach de geruchtenstroom door in de zomer naar Eindhoven te gaan als nieuwe oefenmeester van PSV. FC Twente legt uit waardering en respect voor Rijvers hem geen strobreed in de weg, onder de voorwaarde dat hij geen spelers mee- neemt. Assistent Spitz Kohn wordt naar voren geschoven als nieuwe trainer in Enschede. Hij kent de ploeg als geen ander en vormt al jarenlang met Rijvers een ideaal tandem. In de jaren die erop volgen wordt de filosofie van Rijvers met succes beantwoord door Kohn. Met spelers als Frans Thijssen, Johan Zuidema, Jaap Bos, Arnold Mühren, Niels Overweg, Ab Gritter en later Hallvar Thoresen, Piet Wildschut en André van Gerven 
leverde Kohn zelfs betere prestaties dan Rijvers.

1975 UEFA Cup finale: Johan Zuidema haalt uit tegen Borussia Mönchengladbach
foto: onbekend

Ook op Europees niveau begint FC Twente aan de weg te timmeren. Na een onbeduidende start in het seizoen 1969/70, volgen er memorabele wedstrijden in de daaropvolgende jaren. In het seizoen 1970/71 weet FC Twente al door te dringen tot de kwartfinales, waarin Juventus pas na verlenging de Enschedese ploeg opzij kan zetten. Twee seizoenen later haalt FC Twente zelf de halve finale van het Europacup 3 toernooi, waarin Borussia Mönchengladbach te sterk blijkt.

In het seizoen 1973/1974 speelt FC Twente zelfs tot op de slotdag mee om het kampioen- schap. De grootste concurrent is Feyenoord en voor de een na laatste competitiewedstrijd staan beide teams op 54 punten. Het laatste duel is uitgerekend tegen Feyenoord in Rotterdam en zal de beslissing moet brengen om de titel. Op de wedstrijddag reizen maar liefst 10.000 supporters het team achterna voor de ondersteuning. De vraag naar kaarten overstijgt het aanbod ruimschoots; in een sporthal volgen ook nog eens 2000 supporters de wedstrijd via een groot scherm. De wedstrijd is een ware titanenstrijd, waarin FC Twente aan het kortste eind trekt. Na een zinderend duel staat uiteindelijk een 3-2 uitslag op het scorebord en grijpt FC Twente net naast de landstitel. Tot aan het kampioenschap van 2010 is die vijfde mei in 1974 nog altijd de grootste kans van FC Twente geweest om lands- kampioen te worden.

Finale UEFA Cup 1975

In de competitie eindigde FC Twente, onder leiding van Spitz Kohn, 4e achter kampioen PSV, Feyenoord en Ajax. Topscorer van FC Twente werd dit jaar Johan Zuidema met 10 doelpunten gevolgd door Jan Jeuring met 8 en Kick van der Vall met 7 treffers. In de KNVB beker rijkte FC Twente dit jaar voor het eerst tot de finale waar de tegenstander FC Den Haag heette. De finale viel precies tussen de twee UEFA cup finale duels en werd met 0-1 verloren.

De UEFA-Cupfinale tegen Borussia Mönchengladbach eindigde dan wel in een debacle, de weg er naar toe is indrukwekkend te noemen. In de eerste ronde loot FC Twente Ipswich Town. Terwijl geen mens de Enschedese club kansen toedicht tegen de Engelsen, maken de Tukkers grote indruk. Het begin van een onvergetelijk Europees avontuur. 

Vervolgens worden ook nog RWDM, Dukla Praag en Velez Mostar opzij gezet voordat FC Twente de halve finale bereikt.

In de halve finale treft FC Twente de Italiaanse topclub en ‘oude bekende’. Juventus. Op 9 april 1975 overklast FC Twente Juventus in een zinderende thuiswedstrijd. Twee maal Johan Zuidema en Jan Jeuring zorgen voor de goals, Altafini scoort tegen. Met een 3-1 voorsprong op zak is FC Twente echter allerminst zeker van de finale. Juventus is koploper in Italië en zou kampioen worden. In een vol Della Alpi scoort Zuidema echter op memorabele wijze waarna de ploeg stand houdt en de finale bereikt.

De UEFA Cupfinale van het seizoen 1974/75 is de vierde finale in de geschiedenis van de UEFA Cup. Het Duitse Borussia Mönchengladbach wederom een ‘oude bekende’, stond voor de tweede keer in de finale en was de tegenstander van FC Twente. De eerste wedstrijd vond plaats op 7 mei 1975 in het Rheinstadion in Düsseldorf. De terugwedstrijd vond plaats op 21 mei in het Diekmanstadion in Enschede.

Jan Jeuring in duel met Berti Vogts tijdens de UEFA Cup finale.
foto: onbekend

Verassend genoeg eindigde het uitduel tegen Borussia, met mega-vedette Jupp Heynckes als spelmaker, in 0-0, waardoor heel Twente er al van uit ging dat de Cup naar Enschede kwam. woensdag 21 mei 1975 komt iedereen die FC Twente een warm hart toedraagt van een koude kermis thuis.

In Enschede komt Borussia binnen 10 minuten op een 0-2 voorsprong. Op de counter speelde Borussia het duel uit, met nog drie treffers van Duitse makelij als resultaat. Aan de Europese droom van FC Twente komt op een ontluisterende manier een einde.

De vroege goal van Simonson in het Diekman stadion.
foto: onbekend

Arnold Mühren, die destijds ook in Enschede voetbalde, vertelt: "Uit tegen Borussia Mönchengladbach speelden we in een geweldige wedstrijd 0-0, en iedereen rekende erop dat we de zaak thuis zouden afmaken. Wij ook, dus kozen we massaal voor de aanval en stonden binnen twintig minuten met 3-0 … achter. Verliezen van dit wereldelftal was geen schande. Alleen hadden we het gevoel dat we na de 0-0 in Duitsland een unieke kans hadden laten liggen".

De Deen Simonson scoort de vijfde treffer voor Gladbach. 1-5
foto: onbekend

Ondanks de nederlagen in beide finales is dit seizoen voor FC Twente één van haar meest succesvolle ooit.

Wedstrijdgegevens:
21 mei 1975
FC Twente – Borussia Mönchengladbach 1-5
Doelpunten: Simonsen 0-1, Heynckes 0-2,0-3 en 0-4, Drost 1-4, Simonsen 1-5. 
Diekmanstadion, Enschede
Toeschouwers: 21.767
Scheidsrechter: Paul Schiller (Oostenrijk)

FC Twente:
Volkmar Gross, Cees van Ierssel, Epi Drost,Niels Overweg, Kalle Oranen, Frans Thijssen, Kick van der Vall, Theo Pahlplatz, (Eddy Achterberg), Jaap Bos (Arnold Muhren), Jan Jeuring, Johan Zuidema.

Borussia Mönchengladbach:
Wolfgang Kleff, Hans-Jürgen Wittkamp, Berti Vogts, Ulrich Surau (Frank Schäffer), Hans Klinkhammer, Rainer Bonhof, Herbert Wimmer (Horst Köppel), Dietmar Danner, Allan Simonsen, Henning Jensen, Jupp Heynckes.

Doelman Volkmar Gross

Volkmar Gross (31 januari 1948) was de Duitse doelverdediger van FC Twente in de UEFA cup finale van 1975.

Volkmar Gross maakte in 1967 zijn profdebuut voor Hertha BSC. Hij kwam in vijf seizoenen ruim honderd competitiewedstrijden uit voor de club uit Berlijn. Op 22 november 1970 maakte hij zijn interlanddebuut voor West-Duitsland in een vriendschappelijke wedstrijd tegen Griekenland. Het bleef zijn enige optreden in de Nationalmannschaft.

In 1971 was Gross betrokken bij het Bundesligaskandal. Voor zijn betrokkenheid bij de opzettelijk verloren wedstrijd tegen Arminia Bielefeld op 5 juni 1971 werd hij vanaf het seizoen 1972/73 voor twee jaar geschorst. Deze schorsing werd later teruggebracht tot ruim een jaar. Gross echter kon het keepen niet laten en tekende een contract bij het Zuid-Afrikaanse Hellenic FC uit Kaapstad.

In september 1974 werd hij aangetrokken door FC Twente. Piet Schrijvers was vertrokken, en diens vervanger Marc De Clerck en tweede doelman Henny Ardesch waren geblesseerd. In tweeënhalf seizoen kwam hij in 79 officiële duels uit voor FC Twente.

Met Twente speelde hij in 1975 in de finale van de UEFA Cup tegen Borussia Mönchengladbach. Enkele uren voor aanvang van de eerste wedstrijd in Düsseldorf dreigde Gross door de West-Duitse politie gearresteerd te worden wegens een alimentatieachterstand bij zijn eerste twee echtgenotes. Doordat Twente en Borussia
gezamenlijk de schuld betaalden, kon Gross toch uitkomen in de wedstrijd waarin hij een belangrijk aandeel in de 0-0-eindstand had.

7 mei 1975. Borussia Mönchengladbach-FC Twente 0-0
foto: onbekend

In de eerste wedstrijd in Duitsland had hij een belangrijk aandeel in de 0-0-en de Tukkers keken uit naar de thuiswedstrijd in Het Diekman. Het werd een enorme deceptie. Gladbach won op 21 mei 1975 in Enschede met 1-5. Jupp Heynckes scoorde een hattrick en Alan Simonsen legde er twee in het netje. Na de wedstrijd uitten veel Twente-fans hun onvrede en frustratie aan het adres van keeper Gross. De Duitser had een dubieus verleden en was gevoelig gebleken voor manipulatie. De fanatieke Twente aanhang was dit niet vergeten. Bewijzen dat de doelman was omgekocht, kwamen er echter nooit.

In de winter van 1977 vertrok hij naar Tennis Borussia Berlin. Deze ploeg degradeerde en Gross verkaste na afloop van dat seizoen naar FC Schalke 04. In 1979 zocht hij zijn heil in de North American Soccer League bij de Minnesota Kicks. Later dat jaar verruilde hij deze club voor de San Diego Sockers, waar hij tot 1983 voor uitkwam. Gross overleed na een jarenlange ziekte.

De eerste grote prijs

De langverwachte eerste prijs volgt uiteindelijk in 1977. Op Hemelvaartsdag 20 mei wint FC Twente de nationale beker door met 3-0 van PEC Zwolle te winnen. Zonder fortuin gaat deze overwinning niet gepaard, want een glaszuiver Zwols doelpunt wordt afgekeurd. In de verlenging breekt Epi Drost de ban met een verwoestend schot van 40 meter in de bovenhoek. Mede door zijn doelpunt ontvangt ‘Mister FC Twente’ later uit de handen van Prins Bernhard de KNVB Beker. Twee dagen later worden de spelers gehuldigd in Enschede, waar duizenden mensen zich verzameld hebben rond het stadhuis.

Ondertussen krijgt FC Twente het in de tweede helft van de jaren zeventig steeds moeilijker. Het salarisniveau ligt verder onder dat van de concurrenten uit Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Jaarlijks wordt er met een tekort afgesloten en moeten er al spelers worden verkocht om de begroting nog enigszins sluitend te krijgen. FC Twente belandt in een negatieve spiraal, die enigszins wordt verbloemd door de bekerwinst in 1977 en de twee verloren beker finales, in 1975 tegen ADO en in 1979 verloor het in een replay de finale van de KNVB beker van Ajax.

Beker finale 1977: met een geweldige knal scoort Epi Drost het winnende doelpunt.
foto: onbekend

Het elftal raakt bovendien verouderd en de kern van het team wordt te lang gehandhaafd. Met acceptabele klasseringen in de subtop en middenmoot weet FC Twente de jaren zeventig relatief nog aardig af te sluiten.

Sportief gezien is het FC Twente uit de jaren zeventig het positieve verhaal van een goed geleide club, die met prima voetbal de Europese top haalde. Maar ook van een club die zich op beslissende momenten te gemakkelijk liet afbluffen. Met spelers als Piet Schrijvers, verdediger Kees van Ierssel (die in 1974 als invaller met Oranje op het WK was), Frans Thijssen, spits Jan Jeuring en de gebroeders Van de Kerkhoff had er meer in gezeten. Linkback Kalle Oranen, ook al zo’n Twente-beroemdheid, vatte het krachtig samen: "Met dit elftal had FC Twente minstens kampioen van Nederland moeten worden."

De selectie seizoen 1974-1975;
Eddie Achterberg, Henny Ardesch, Jaap Bos, Roel Brinks, Harry Bruggink, Marc de Clerck, Epi Drost, Cees van Ierssel, Jan Jeuring, Rene Notten, Kalle Oranen, Niels Overweg, Theo Pahlplatz, Eddie Pasveer, Frans Thijssen, Kick van der Vall, Willem de Vries, Johan Zuidema, Volkmar Gross, Arnold Muhren, Gabor Zele, Hooyer

Borussia Mönchengladbach door doping gebruik winnaar van de UEFA cup in 1974/1975?

Systematisch kregen sporters in het voormalige West-Duitsland doping toegediend, met medeweten van en gefinancierd door de regering van de Bondsrepubliek. In het rapport van de Humbdolt Universiteit uit Berlijn staat dat West-Duitse politici dopinggebruik stimuleerden om internationaal succes te boeken, met name uit het oogpunt niet te willen onderdoen voor de grote rivaal Oost-Duitsland, de DDR. In dit rapport staat ook vermeld dat voetballers de ‘grootste afnemers waren van verboden middelen’.

Zou het Duitse Borussia Mönchengladbach in 1974/75 ook gedrogeerd zijn geweest en zou FC Twente met terug werkende kracht als nog als winnaar uitgeroepen worden van de UEFA Cup?

Zou het toeval zijn dat er uit die generatie Twente-spelers een aantal relatief jong overleden is? Weet niet of het zo handig is om deze ‘prijs’ op te gaan eisen…

De spelers werden niet verplicht, maar de praktijk was dat veel Nederlandse voetballers bijna wekelijks doping gebruikten. In de jaren ’50 werden bij DOS al pilletjes uitgedeeld. Bij Ajax, Feyenoord en FC Twente werd in de jaren ’70 volop gesnoept uit de amfetamine- pot. In de jaren ’80 vielen meerdere Feyenoord spelers zonder aanwijsbare oorzaak flauw na een belangrijke wedstrijd tegen AZ.

Op veertigjarige leeftijd zakte Rep in elkaar tijdens een erewedstrijd voor Eusebio in Lissabon: een hartinfarct. Een direct verband tussen hartproblemen en amfetamine-gebruik is natuurlijk niet te leggen. Daarvoor zijn te veel factoren in het spel. Maar het is wel opvallend hoe veel erkende gebruikers op vroege leeftijd hartproblemen hebben gekregen. Nico Rijnders, Jan Jeuring, Dick van Dijk, Johan Neeskens. Ook FC Twente-icoon Epi Drost kreeg voor iedere wedstrijd een pilletje. Tegen de zenuwen. Overigens kregen de spelers van FC Twente de doping altijd buiten het zicht van trainer Kees Rijvers. Die moest er niets van hebben. Al heeft hij het wel geweten, dat kan niet anders.

Bronnen en referenties
kentudezenog.nl, twenteinsite.nl, fctwente.nl, lounge75.nl, sportgeschiedenis.nl, NOS.