(46) 1975: 13 oktober Van Beveren en Van der Kuijlen verlaten Oranje

Tweestrijd in Oranje

In het najaar van 1975 beklaagde Van Beveren zich met zijn PSV-collega Willy van der Kuijlen over de voorkeursbehandeling die het Barcelona-duo Cruijff-Neeskens van bondscoach George Knobel kreeg. Dat leidde tot ruzie, die door de 4-1 nederlaag in Polen voor EK kwalificatie nog verder ontaardde. Een maand later liep de aanvaring met Cruijff c.s. volledig uit de hand. Van Beveren en Van der Kuijlen verlieten hals over kop het trainingskamp in Zeist, waarna de hen vervangende Ajacieden Piet Schrijvers en Ruud Geels in de met 3-0 gewonnen return tegen Polen de gevierde jongens waren. Aan het conflict met ‘Amsterdam’, zoals Van Beveren het vaak noemde, was een roerige voorbereiding op het WK in 1974 voorafgegaan.

1974: de voorgeschiedenis

Het breekpunt in de loopbaan van Jan Van Beveren is natuurlijk zijn afwezigheid op het WK van 1974. Tot die tijd was hij zes, zeven jaar lang de onbetwiste nummer één van Nederland geweest. Op het WK, zo wil de geschiedschrijving, had het team echter een ‘meevoetballende keeper’ (Jan Jongbloed) nodig.

Jongbloed blijkt in zeven WK-wedstrijden slechts één relevante ingreep buiten het strafschopgebied te hebben verricht. De afwezigheid van Van Beveren is geen voetbal- technische keuze geweest, maar kwam voort uit een hoogoplopend financieel conflict met Cruijff en diens schoonvader Cor Coster. Uit documenten blijkt dat de verdeling van de reclamegelden voor en tijdens het WK de oorzaak is geweest van de breuk met Van Beveren.

In die tijd kocht de KNVB de sponsorbelangen van grote spelers af en stortte 150.000 gulden op de rekeningen van onder andere Cruijff, Neeskens en Van Hanegem. Van Beveren toonde aan dat het geld uit de gezamenlijke pot kwam, waardoor de andere spelers minder verdienden. Ook weigerde de doelman zijn belangen te laten behartigen door Inter Football, het bedrijf van de schoonvader van Cruijff. Dat alles kwam tot een climax toen bondscoach Michels de keeper voor een onbelangrijke oefenwedstrijd tegen HSV de keus gaf. Van Beveren moest spelen ondanks dat hij geblesseerd was. Omdat hij nog een paar dagen nodig had om te herstellen weigerde hij. Michels stuurde hem meteen naar huis. Weg WK. Weg dwarsligger.

12 januari 1966: drie nieuwelingen in Oranje. Links staat Willy van der Kuijlen, daarnaast Willy Dullens en rechts staat Johan Cruijff.
foto: onbekend

Michels, die een conflict met Cruijff wil voorkomen, zegt tegen Van Beveren dat hij in de oefenwedstrijd tegen HSV, zijn ‘vaste ploeg’ aan het werk wil zien. Van Beveren voelde zich daar niet toe in staat en probeerde dat samen met zijn clubcoach Kees Rijvers aan Michels duidelijk te maken. Volgens Van Beveren heeft ‘Amsterdam’ dat als een gebrek aan karakter uitgelegd. Van Beveren vond het van zichzelf juist karaktervol dat hij die Oranje-groep niet met een half-fitte keeper wilde opzadelen.

In de wedstrijd tegen HSV speelt Oranje allerminst met het WK- team. Michels kiest voor onder anderen Schrijvers, Strik, Israël;, Willy van de Kerkhof, Mulder, Brokamp en Keizer! Geen van allen spelers die drie weken later tegen Uruguay staan opgesteld. Op 5 juni ’74, in de laatste oefenwedstrijd tegen Roemenië, nog steeds geen Jongbloed in het doel, maar Eddy Treytel van Feyenoord.

De invloed van Cruijff is gigantisch, zowel op financieel als op technisch vlak. Van Beveren is echter nog niet vergeten dat Cruijff – en met hem meerdere Ajacieden – zich tussen 1966 en 1972 vaak en gemakkelijk afmeldden voor interlands. "De meesten gooiden er gewoon met de pet naar", zegt hij.

Jan van Beveren en Johan Cruijff lezen samen het laatse voetbalnieuws op Schiphol.
foto: ANEFO

September 1975 Polen-Nederland

In de kwalificatie trof Oranje met Italië en Polen twee gerenommeerde tegenstanders, die eveneens aanwezig waren geweest op het WK van 1974. De eerste drie wedstrijden, uit en thuis tegen Finland en thuis tegen Italië, werden gewonnen.

Voor de uitwedstrijd (EK-kwalificatie) van september 1975 tegen Polen zijn zes spelers van PSV geselecteerd, onder wie de teruggekeerde Van Beveren. Cruijff en Neeskens mogen een dag later naar Chorzov afreizen. Cruijff en Neeskens nemen, als enige spelers, hun eigen echtgenotes mee naar Polen en Knobel legt de training stil als de twee zich melden. Iedereen begroet hen, behalve de zes PSV’ers. Van der Kuijlen maakt een losse opmerking in de trant van: zo, de koningen van Spanje zijn gearriveerd. Die uitspraak verschijnt later in een krant en Cruijff roept Van Beveren ter verantwoording, omdat hij er kennelijk van overtuigd is dat de doelman de roerganger achter de onvrede is. Dan spreekt Cruijff het machtswoord: jij eruit of wij eruit.

Zo’n vaart loopt het nog niet, maar Oranjes tweede doelman Piet Schrijvers, van Ajax, bevestigt de rol van Cruijff. "Knobel werd helemaal ingepakt door de Ajacieden. Om Jan te sarren, hebben ze nog eens emmers water in zijn bed leeggegooid."

De irritatie groeit verder als het ‘s avonds aan de bar in het spelershotel gezellig wordt. Van Beveren wil zich op de wedstrijd concentreren. Andere spelers concentreren zich echter op andere zaken dan de wedstrijd tegen Polen. "Als die ‘s avonds aan de bar zaten, dan barstte het van de vrouwen", zegt voormailg KNVB secretaris Jan Huijbregts.

Bondscoach George Knobel ziet tot zijn stomme verbazing dat sommige spelers elkaar telkens expres verkeerd aanspeelden in de uitwedstrijd tegen Polen. In Chorzow vond tegelijkertijd de wedstrijd Ajax – PSV plaats. Ajax won.

Als Oranje kansloos met 4-1 van Polen verliest,krijgt de doelman de schuld van het belangrijke eerste doelpunt. Maar als PSV vervolgens met 6-2 van Ajax wint, is het zelfvertrouwen weer terug in Eindhoven. Maar de media laten Van Beveren genadeloos vallen. Vooral Voetbal International kiest constant partij (voor Cruijff en de zijnen) en noemt Van Beveren zonder schroom ‘een zeikerd’. Volgens Van Beveren was die nederlaag mede te wijten aan de chaotische voorbereiding.

Willy van der Kuijlen (rechts) en collega-PSV’er Adri van Kraaij druipen af na de met 4-1 verloren EK-kwalificatiewedstrijd tegen Polen in 1975.
foto: VI

Oktober 1975 Nederland – Polen

Van Beveren en Van der Kuijlen willen zich dan ook niet zomaar beschikbaar stellen voor de return tegen Polen. Knobel praat hen om en zegt de twee toe dat er "dingen zullen veranderen" bij het Nederlands elftal.

Op zaterdag 11 oktober 1975 ontvangt Knobel echter een telefoontje van Cruijff, wiens woorden helder zijn. Van Beveren en Van der Kuijlen moeten uit het elftal, Jongbloed en Van Hanegem moeten erin. Cruijff dreigt dat anders alle Ajacieden zullen opstappen.

De maandag daarop, in Zeist, komt het al snel tot een gesprek. De PSV’ers hebben – op aandrang van manager Ben van Gelder en trainer Kees Rijvers – afgesproken dat ze solidair met elkaar zullen zijn als Cruijff voet bij stuk houdt. De vergadering loopt bijna op een handgemeen uit. Cruijff zet de zaak op scherp en zegt: "Meneer Knobel, u moet maar kiezen. Als u verder wilt gaan met Van Beveren en Van der Kuijlen, dan stap ik nu op".
"Dan kies ik voor Cruijff", zegt Knobel.

De PSV’ers Jan van Beveren en Willy van der Kuijlen verlaten op 13 oktober 1975 het sportcentrum in Zeist.
foto: onbekend

De overige PSV’ers (Krijgh, Van Kraaij en de gebroeders Van de Kerkhof) blijven op aandrang van Van Beveren tóch in Zeist achter. Volgens Rijvers heeft die opstelling uiteindelijk geleid tot een scheiding der geesten binnen PSV.

Door de onvrede besloten Jan van Beveren en Willy van der Kuijlen dertig uur voor aanvang van de thuiswedstrijd tegen Polen op te stappen. Als enige vervanger werd op het laatste moment doelman Jan Jongbloed opgeroepen.

In het Olympisch Stadion liet Oranje overigens geen spaan heel van de ploeg waar het in Katowice met 4-1 van had verloren. Het werd 3-0, door doelpunten van Johan Neeskens, Frans Thijssen en Ruud Geels.

De terugkeer

Jan van Beveren knapte in het seizoen 1976/77 definitief af op het Nederlands elftal. De nieuwe bondscoach Jan Zwartkruis deed er alles aan hem tot een terugkeer in Oranje te bewegen. Toen Van Beveren zich na lang wikken en wegen weer beschikbaar stelde, kreeg hij met nieuwe teleurstellingen te maken.

De doelman dwingt bij de KNVB af dat hij alle misgelopen premies over de laatste drie jaren krijgt uitbetaald. Als Van Beveren zich vervolgens bij de selectie meldt, heeft ook Zwartkruis een vervelende mededeling. Hij kiest in de kwalificatiewedstrijd tegen IJsland (uit) voor de onervaren en relatief onbekende Jan Ruiter en de routiniers Eddy Treijtel en Piet Schrijvers. Toen hij op zeker moment verhaal ging halen bij Zwartkruis, zou de bondscoach volgens de getergde doelman hebben gezegd: "Jan, ik word ook maar gemanipuleerd."

Van der Kuijlen die in 1975 samen met zijn ploeggenoot Jan van Beveren in conflict kwam met Cruijff stelde zich daarna niet meer beschikbaar voor Oranje.

Willy van der Kuijlen en Jan van Beveren in actie voor PSV
foto: onbekend

De bedreigingen en vlucht naar VS

Als hij tijdens het WK van ’78 wordt uitgenodigd om op televisie een analyse te geven van het duel met Peru, treft hij in de studio van de NOS grote paniek aan. Er zijn bedreigingen binnengekomen. Van een actiegroep uit Hoogeveen die dreigt ‘de landverrader’ te zullen vermoorden, van anderen die het op zijn kinderen hebben gemunt en zij die aankondigen zijn huis in brand te steken.

PSV-manager Van Gelder hoort ervan en verbiedt Van Beveren op tv te verschijnen en de geschrokken redactie van Studio Sport zag uiteindelijk af van de medewerking van Van Beveren. Die avond besloot de zwaar aangeslagen wonderkeeper Nederland te verlaten. Korte tijd later vluchtte hij naar de Verenigde Staten waar hij achtereenvolgens nog zou uitkomen voor Fort Lauderdale Strikers en Dallas Sidekicks. Hij zou er voorgoed blijven,
ver weg van het hem vijandig gezinde Nederland.

Hij speelt daar nog zes seizoenen, handelt wat in postzegels en traint een paar amateur- clubs. Daarnaast was Van Beveren ook trainer of keeperstrainer van verschillende (amateur)clubs, vaak de jeugdafdelingen. Hij was een tijdje keeperstrainer van FC Dallas dat uitkomt in de MLS. Hij trainde niet alleen clubs maar gaf ook privélessen. Sinds 2007 was "Yawn" van Beveren in dienst bij Spindletop Select Soccer in Beaumont. Hij was daar het hoofd van vijf trainers, die samen 21 elftallen trainen.

Van Beveren overleed in 2011 op 63-jarige leeftijd. Hij werd door gezinsleden dood aangetroffen achter zijn computer in zijn woning in Beaumont. De man die een legendarisch doelman was en te weinig prijzen won. Een Amsterdammer bovendien die in de ogen van velen als een domme Brabander door het leven ging. Eentje die zijn land verraden had. Held in Eindhoven, gehaat in de rest van het land.

Jan van Beveren, stijvol, tijdens een training.
foto: Trouw

Van Beveren en de gemiste WK’s

Zijn prestaties in het doel deden in de periode dat Nederland het wereldvoetbal domineerde, niet onder voor die van Johan Cruijff aan de andere kant van het veld. Van Beveren – lang, slank en mooi – had de stijl van een katachtig roofdier. Hij was ongekend soepel, had reflexen als geen ander en was niet bang voor de duivel en z’n oude moer. Hij eiste van zichzelf het maximale en accepteerde van zijn ploeggenoten niet minder. En dus ook niet van Johan Cruijff. Precies de reden waarom hij slechts 32 interlands speelde. Want Van Beveren ging bij het Nederlands elftal volop de strijd aan en verloor.

Die ruzie met Cruijff – en ook door het feit dat Van Beveren zich door de media en de KNVB verraden voelde, omdat men volgens hem de ‘Amsterdamse manipulaties’ maar klakkeloos accepteerde – is er de oorzaak van dat Van Beveren zowel op het WK van 1974 als ook op dat van 1978 ontbrak. Hoewel hij in die tijd dus onomstreden de allerbeste was.

Helaas ontbrak, want als we terug denken aan de WK-finales van 1974 en 1978, hadden we met Van Beveren in de goal misschien wel nóóit van West-Duitsland en Argentinië verloren. Bewijzen zijn er natuurlijk niet, maar misschien had net dat beetje extra klasse van Van Beveren ons wél aan het wereldgoud kunnen helpen.

De geschiedenis laat zich helaas niet terugdraaien. Van Beveren was en bleef de outsider, die in 1980 vluchtte naar de Verenigde Staten en door de Nederlandse voetbalwereld min of meer vergeten werd.

Bronnen en referenties
Klem – Ruud Doevendans, Voetbal International, elfvoetbal.nl, sport.tpo.nl, angelfire.com, NRC, De Internationals – Matty Verkamman