(5) 7 mei 1950. Heerenveen – Ajax 6-5, de wedstrijd van Abe Lenstra

Legendarische wedstrijd van ‘Us Abe’

In de kampioenscompetitie kwamen Heerenveen en Ajax als vertegen- woordigers van Noord en West tegen elkaar uit. De thuiswedstrijd was in een gelijkspel geëeindigd (3-3). Ajax was één van de sterkste clubs dat jaar (alhoewel Limburgia kampioen werd en deze club Ajax in de laatste wedstrijd met 6-0 klopte!) en heel Heerenveen was uitgelopen om de match te bekijken. Het werd de wedstrijd waarin de naam van Abe Lenstra definitief in de geschiedenisboeken verdween. Hij had al diverse keren uitgeblonken in Oranje, maar diens kaars leek gedoofd. Leek, want hij nam op geweldige wijze revanche op de criticasters van toen.

De ‘Scheids’

De wedstrijd Heerenveen – Ajax stond onder leiding van scheidsrechter Dirk Nijs, in die dagen één van ‘neerlands’ bekendste arbiters. Een markante persoonlijkheid die, volgens diverse berichtgevingen uit die tijd het soms niet zo nauw nam met de term ‘onpartijdig’ met name voor Heerenveen zou Nijs een zwak hebben gehad, dat kwam doordat Nijs, als hij een thuiswedstrijd van Heerenveen moest fluiten al een paar dagen van tevoren naar het noorden kwam alwaar hij zijn intrek nam in het beste hotel van de stad en zich vervolgens goed amuseerde. Wie de rekeningen van hem betaalde is niet bekend, maar er liepen altijd wel bestuursleden van Heerenveen om hem heen. "Die gasten mogen best wel denken dat ze goed kunnen voetballen maar ik bepaal uiteindelijk de eindstand", is een uitspraak die ook iets zegt over de persoonlijkheid van deze leidsman.

Het elftal van Ajax in 1950.
foto: onbekend

De aanloop

Al weken voor de wedstrijd waren alle toegangskaarten uitverkocht, dus dat betekende 20.000 toeschouwers. Hoewel, als je alle mensen moet geloven die achteraf zogenaamd bij die wedstrijd aanwezig waren dan zijn het er meer dan 100.000 geweest.

Er is nog een leuke anekdote over de grote toestroom van publiek voor de wedstrijd. ‘Achter het voetbalveld lag een ziekenhuis, het was zondag, dus veel mensen wilden op bezoek gaan in dat Ziekenhuis. Maar door de grote toestroom van het voetbalpubliek raakten de ziekenhuisbezoekers verzeild tussen in de massa die op weg was naar het voetbalveld. Hierdoor ‘moesten’ ze wel mee naar het voetbalveld. Die middag hebben behoorlijk wat mensen een voetbalwedstrijd gezien waarvan ze niet van plan waren om naar toe te gaan maar er zullen er weinigen zijn geweest die daar spijt van hebben gehad.’

Ook Ajax had een aantal supporters meegebracht uit Amsterdam, zij waren gewoon met de spelersbus meegereisd. Joop Stoffelen, de aanvoerder en international van Ajax, herinnert zich nog de aankomst van Ajax in Friesland die zondag: "Toen we aankwamen zaten de spelers van Heerenveen al in de bestuurskamer of clubhuis en we dronken eerst gezamenlijk een bakje koffie. Dat kon toen nog. Als Ajax spelers kwamen we altijd graag in Heerenveen, dat had met de oorlog te maken. Vergis je niet, veel jongens uit Amsterdam hadden de hongerwinter in Friesland doorgebracht, daarom hadden we ook echt respect voor die Friezen."

De wedstrijd

De eerste helft: ruststand Heerenveen – Ajax 1-3

Ajax begon goed. Ajax speelde het stopperspilsysteem, maar in de loop van de wedstrijd werd de dekking zo schromelijk verwaarloosd dat het zeer zwak opererende Heerenveen nog een verbazingwekkende overwinning kon behalen. De wedstrijd begon zeer voortvarend voor Ajax. Zeven minuten na de aftrap van Heerenveen lanceerde linkshalf Stoffelen een onthoudbaar schot van buiten het strafschopgebied en doelman Vooistra was voor de eerste maal geklopt. Nog voordat het eerste kwartier gespeeld was, breidden de Amsterdammers de voorsprong uit met een counter via linksbuiten Guus Dräger. Deze kreeg de bal voor het intikken na een passje van Rinus Michels. Toch was Heerenveen niet kansloos,– Abe was zeer actief – maar de Ajax achterhoede met rechtsback Potharst en stopperspil Van ’t Hart aan het hoofd, gaven voor rust weinig tot geen kansen weg.

Abe Lenstra maakt het eerste doelpunt. V.l.n.r. keeper Bep Leentvaar (Ajax), Lenstra en Marten Brandsma.
foto: ANP

Ajax legde de Friezen zowel technisch als tactisch de wil op, en de supporters konden genieten van de vele fraaie Ajax combinaties en van doordachte positiespel. Toch wist Heerenveen via een wonderschoon doelpunt van Abe Lenstra op 1-2 te komen. De Amsterdamse defensie liep achteruit om de voorhoede van Heerenveen te dekken, zonder er rekening mee te houden dat Abe doelman Leentvaar kansloos kon laten met een magistraal afstandschot. Een offensief van de Friezen, met drie hoekschoppen binnen een minuut, hielp Heerenveen daarna niet aan de gelijkmaker waarna Ajax het heft weer stevig in handen wist te nemen. Na iets meer dan een half uur spelen bracht Bruins, de linksbinnen van Ajax, de stand op 1-3 na verkeerd wegwerken van Mollo de Jong, die maar matig voldeed in de eerste helft.

1950: Heerenveen – Ajax. De derde treffer van Ajax door Bruins.
foto: onbekend

De tweede helft: eindstand Heerenveen – Ajax 6-5

Na rust ging Ajax onder leiding van latere leidsman Michels door met waar het voor rust mee begonnen was. Slechts vijftien seconden na het eerste fluitsignaal van de tweede helft lag de bal achter doelman Vooistra. Slechts drie spelers (Bruins, Krist en doelpuntenmaker Michels) hadden de bal beroerd alvorens deze het net raakte. Een kwartier later leek de wedstrijd definitief beslist te worden toen Michels een fout van Vooistra genadeloos afstrafte en met zijn tweede doelpunt van de dag de 1-5 liet noteren.

Hoewel Abe Lenstra vrijwel direct de 2-5 wist te scoren na een inschattingsfout van Leentvaar, maakten de Ajacieden zich geen zorgen en hadden de supporters van Heerenveen weinig hoop op zelfs maar een gelijkspel. Daarna was het hek van de dam aan de Heerenveense Kruisstraat. Na een paar tactische omzettingen van Jonkman, die zichzelf als midvoor posteerde en Jan Lenstra naar voren haalde, wist Heerenveen Ajax toch onder druk te zetten. Dat resulteerde in de zeventigste minuut in de 3-5 van Brandsma, die een voorzet van Jan Lenstra tegen de touwen knikte.

Ajax doelman Leentvaar gaat wederom in de fout bij een aanval van Heerenveen.
foto: onbekend

Drie minuten liep Potharst Abe Lenstra in het strafschopgebied onder de voet. Hennie Jonkman schoot vanaf de strafschopstip na de dubieuze beslissing van scheidsrechter Dirk Nijs de 4-5 op het scorebord en Germ Hofma tekende met het hoofd uit een voorzet van Jonkman de 5-5 aan.

De met stomheid geslagen Amsterdammers waren volledig de weg kwijt, waardoor Abe Lenstra een paar minuten later Brandsma in staat kon stellen Heerenveen op voorsprong te brengen. Hoewel Ajax nog een kort offensief startte tegen de verdediging van Heerenveen, die direct werd versterkt door beide Lenstra’s, was de nederlaag een feit en ontplofte ’t Friese Haagje.

Na het eindsignaal werd het veld overspoeld door Heerenveensupporters en ging het elftal op de schouders. Een jongensboek was geschreven.

Amsterdamse bluf

Joop Stoffelen zat die dag bij de verliezers. In 1997 zei hij dat hij na afloop van deze wedstrijd naar de Heerenveen-spelers liep: "Jullie keken zo zielig, en daarom hebben we jullie maar laten winnen." Dat was Amsterdamse bluf, want de klap bij Ajax kwam keihard aan. Het was waarschijnlijk juist door dit arrogante gedrag van Stoffelen dat Ajax alsnog verloor. Nadat Stoffelen Lenstra had uitgescholden voor stinkende boer werd de Fries zo boos dat hij zijn team naar de overwinning sleepte. Sommige Ajax-spelers hebben het Stoffelen altijd kwalijk genomen dat hij zich tijdens deze wedstrijd zo gedroeg.

Abe Lenstra loopt het veld af, de rest van de spelers gaan op de schouders.
foto: onbekend

Wedstrijdgegevens:
7 mei 1950.
Heerenveen – Ajax 6-5
Doelpunten: 0-1 Stoffelen, 0-2 Dräger, 1-2 Abe Lenstra, 1-3 Bruins, 1-4 Michels, 1-5 Michels, 2-5 Abe Lenstra, 3-5 Brandsma, 4-5 Jonkman, 5-5 Brandsma, 6-5 Brandsma.

Aan een warming-up werd toen nog niet gedaan, dus het was omkleden en wachten tot de scheidsrechter je opriep om het veld te betreden. Als de 22 spelers het veld opkomen zien zij het bord met de opstellingen wat als extraatje voor de toeschouwers bij belangrijke wedstrijden werd opgetuigd. Die middag staan daar de volgende namen op te lezen;

Heerenveen:
Vooistra; Jan Lenstra, Van der Laan, Boscha; De Jong, Molenaar, Ploegh; Jonkman, Brandsma, Abe Lenstra, Hofma.

Ajax:
Leentvaar: Potharst, Beumer, Van der Hart; Van der Hoeven, Stoffelen; Fischer, Krist, Michels, Bruins en Dräger.

Een wedstrijd als een toneelstuk

Door het spectaculaire scoreverloop en het spel van Abe Lenstra is deze wedstrijd uit 1950, één van de beroemdste uit de Nederlandse voetbalgeschiedenis. In 1995 werd in het stadion een musical over hem opgevoerd met Ronnie Pander als Abe. Zijn leven werd de rode draad in de musical, met tussendoor zo echt mogelijk nagespeelde wedstrijdsituaties uit de legendarische 6-5-overwinning op Ajax. Veel beroemde karakters speelden in dit toneelstuk, waaronder Rinus Michels (gespeeld door Maarten Spanjer), Johnny Jordaan en de jongens van de Kameleon.

Man van de wedstrijd: Abe Lenstra na afloop van de wedstrijd op de schouders.
foto: onbekend

Abe in het Nederlands Elftal

Uitblinker in die laatste fase van de wedstrijd was Abe Lenstra, die zeer actief was en met zeldzaam mooie passes strooide. Iedereen was er van overtuigd dat hij na deze wedstrijd weer zou worden uitgenodigd voor het Nederlandse elftal. En dat gebeurde ook. Net als Heerenveen linksbuiten Germ Hofma.

Tussen de toeschouwers ontdekken goed oplettenden de voltallige Technische Commissie van de K.N.V.B. Voor wie zouden ze komen? Ja, logisch half het Ajax elftal had al in het Nederlands gespeeld. Maar misschien kregen nu ook eens wat meer Friezen dan behalve Abe Lenstra een kans. Heerenveen linksbuiten Germ Hofma speelde al het hele seizoen goed. En was men nu bij Oranje niet op zoek naar een linksbuiten? Abe had duidelijk gemaakt dat hij daar niet wilde spelen en als ze heren van de T.C. er wel zo over dachten dan konden ze hem maar beter thuis laten.

Het Gouden Binnentrio was de benaming voor het drietal Abe Lenstra, Faas Wilkes en Kees Rijvers, dat het hart van de Nederlandse aanval vormde in de jaren vijftig. Lenstra speelde onder meer voor Oranje op de Olympische Spelen 1948, op een wereld- kampioenschap was Nederland in die tijd niet present.

De bekendste interland die Lenstra speelde was de 1-2-overwinning op regerend wereld- kampioen West-Duitsland in 1956. Hij tekende voor de beide Nederlandse goals, de Duitse was een eigen goal van Cor van der Hart. Voor het Nederlandse volk was dit een erg emotionele overwinning, het was de eerste interland na de Tweede Wereldoorlog tegen de Duitsers. Lenstra was met zijn twee doelpunten de gevierde held.

14 maart 1956: Nederland wint van Duitsland. In het midden Abe Lenstra die zijn vinger omhoog steekt.
foto: onbekend

Na zijn dood werd Lenstra niet vergeten. Toen Cruijff in 2000 een ‘Oranje van de Eeuw’ mocht samenstellen ter gelegenheid van een benefietwedstrijd was Lenstra de enige speler, die ondanks zijn overlijden toch werd geselecteerd. Een blijvende herinnering is het in 1994 opgeleverde stadion van sc Heerenveen, dat ter nagedachtenis van de beste voetballer die de club ooit gekend heeft.

Abe Lenstra Stadion

Het Abe Lenstra Stadion is het stadion van sc Heerenveen en is vernoemd naar de voetballer Abe Lenstra Heerenveen maakte voor de bouw van dit stadion gebruik van Sportpark Noord, maar vanwege de grote ambities van de club moest dit stadion verlaten worden. De eerste steen van het stadion werd gelegd door Riemer van der Velde op 14 maart 1994.

Het Abe Lenstra stadion in Heerenveen.
foto: onbekend

Bronnen en referenties:
Voetbalgeschiedenis deel 1 – Frans van den Nieuwenhof, npogeschiedenis.nl, rtlnieuws.nl