(53) 1978: 7 november Afscheidswedstrijd Cruijff:
Ajax-Bayern Munchen 0-8

Bayern verpest Cruijffs afscheid

Speciaal voor Johan Cruijff werd er op 7 november 1978 een afscheids-wedstrijd georganiseerd. Het Duitse FC Bayern München werd uitgenodigd voor een erewedstrijd in het Olympisch Stadion. Het werd geen feestelijke dag en geen gebruikelijke uitslag voor een erewedstrijd. In een vol stadion en met miljoenen tv kijkers over de hele wereld werd Ajax met 0-8 ingemaakt. Scheidsrechter Charles Corver keurde nog 3 doelpunten van Bayern bewust af, anders zou de uitslag nog schandaliger zijn geweest. De Duitsers waren getergd door de nederlagen die ze hadden geleden in de voorgaande jaren tegen Ajax (0-5 thuis augustus 1972, vriendschappelijk; 4-0 uit, maart 1973 EC1-toernooi).

Het idee van de afscheidswedstrijd kwam van de inmiddels overleden Jack van Zanten. Hij was voormalig chef d’equipe van het Nederlands elftal én grondlegger/organisator van de diverse Amsterdam-toernooien. Aanvankelijk zou het feest in De Meer én tegen Barcelona worden gevierd. De Spaanse club was Cruijffs laatste werkgever en in mei van dat jaar had ‘El Salvador‘ voor het laatst in het shirt van Barca gespeeld tegen Ajax.

Barcelona werd het niet, toch ontstond een zodanige run op de kaartjes dat al snel werd besloten om de wedstrijd in het Olympisch stadion te laten spelen. De organisatie berustte bij een commissie met onder anderen Van Zanten, Cruijffs schoonvader Cor Coster en Cees van Nieuwenhuizen, van wie de laatste als verslaggever van Het Parool al jaren goede contacten onderhield met Cruijff. Ook hij erkent dat Bayern, achteraf, geen slimme greep is geweest. "Maar ik weet zeker dat er ook met enkele Engelse clubs is gesproken."

Van Zanten heeft dat deel van de voorbereidingen voor zijn rekening genomen. Uiteindelijk is de keus op Bayern gevallen, mede omdat het drie jaar achtereen de Europacup had gewonnen en dus een tegenstander van formaat was. "Maar die hadden denk ik de pest aan Cruijff en dachten aju paraplu, we hebben geen boodschap aan het Nederlands voetbal. Er was niemand die van tevoren bang was dat het géén leuke avond zou worden. Ik denk overigens dat alle betrokkenen deze wedstrijd gauw zijn vergeten. Cruijff heeft dit niet verdiend."

Gelukkig leverde het duel, na aftrek van de kosten, nog zo’n vier ton op voor een goed doelen. 

Cruijff met het affiche voor zijn afscheidswedstrijd.
foto: onbekend

TV bereik van zo’n honderd miljoen mensen.

De wedstrijd werd rechtstreeks uitgezonden op tv, door de TROS. Dat gebeurde in de zendtijd van de VARA, want de dinsdagavond was in die tijd de vaste VARA televisie- avond. De twee omroepen lagen lang met elkaar overhoop over die uitzending, uiteindelijk kreeg de TROS dus zijn zin. Het programma werd in enkele landen integraal over- genomen, elders was dezelfde avond of een dag later op tv een samenvatting te zien. Naar schatting honderd miljoen mensen hebben de wedstrijd uiteindelijk op tv bekeken.

Toen het nog leuk was; Cruijff en Gerd Müller begroeten elkaar voor de wedstrijd.
foto: onbekend

De ongeveer vijftigduizend toeschouwers in het stadion, met op hun schoot of in hun hand het speciale programmaboekje ‘Johan, ‘t is mooi geweest‘, ‘en nog meer voetballiefhebbers thuis gingen er rond acht uur ‘s avonds voor zitten. De aftrap liet even op zich wachten, omdat de toenmalige KNVB-voorzitter Wim Meuleman aan Cruijff het bondsridderschap wilde uitreiken. Namens Ajax kreeg de man die al heel vroeg een legende werd uit handen van voorzitter Ton Harmsen een gouden horloge met inscriptie en een kleurentelevisie. Vooral dat laatste cadeau leidde tot hilarische reacties op de tribune, maar de toe- schouwers wisten niet dat dit Cruijffs wens was, dat Ajax de tv had gekocht in overleg met zijn vrouw Danny.

De afscheidswedstrijd

De 0-3 voorsprong bij de rust was voor Bayern geen reden om gas terug te nemen. De club zag de kans schoon haar marktwaarde op te vijzelen na twee jaar van zwakke (inter)nationale prestaties. De 0-8 blijft in de boeken staan als de grootste nederlaag die Ajax ooit heeft geleden. Het was vooral een hellevaart voor Piet Schrijvers, die die avond onder de lat stond.

"Ik zie het meer als één van de dieptepunten in de loopbaan van Cruijff. Zelf ben ik er die avond al vrij snel uitgestapt (in de 70e minuut voor Peter Jager). Waarom? Nou, we hadden afgesproken dat iedereen die avond zou worden ingezet, ongeacht de uitslag. Och en voor Peter was het een prima gelegenheid om wat ervaring op te doen. Ik kan er verder niet zo mee zitten. Het was Ajax’ eigen schuld dat het zo is gelopen. Dat je voor zo’n wedstrijd geen Engelse, maar een Duitse club uitnodigt, is gewoon de goden verzoeken. Engelse ploegen weten hoe je met dit soort wedstrijden moet omgaan, die maken er een show van. En dan kun je nog best verliezen, maar het wordt nooit nul-acht of zoiets, eerder zes-vier", aldus Piet Schrijvers. Schrijvers verdedigde in een kleine vierhonderd officiële duels het doel van Ajax.

Johan Cruijff in duel tijdens zijn afscheidswedstrijd, Ajax-Bayern München (uitslag 0-8)
foto: onbekend

 
Kees Zwamborn vormde op die in menig opzicht kille avond samen met Ruud Krol het verdedigingscentrum van Ajax. Ook hij had op een galavoorstelling gerekend. "Ik was behoorlijk ontgoocheld, want we hadden graag wat terug willen doen voor Johan, die geregeld met ons meetrainde en een enorm grote voetballer was in zijn tijd. Wij lieten ons echter meevoeren door alle festiviteiten rondom het duel, zoals de voorwedstrijd, de toespraken en de cadeau’s die Johan vóór het begin kreeg. Bayern daarentegen, was van top tot teen geconcentreerd en vooral Augenthaler liet zich gelden. Ajax hinkte te lang op twee gedachten: moet het een happening worden of moeten we meegaan in de strijd? Dat had duidelijk zijn weerslag op ons spel. Ik heb er geen nachtmerries aan overgehouden, maar ik schaamde me behoorlijk. Zeker toen we na afloop aan mochten schuiven voor een groot buffet. We hebben gewoon voor lul gestaan, hoe je het ook wendt of keert. Ik zie het als een smetje op mijn periode bij Ajax, dat helaas niet weg te poetsen valt", aldus Zwamborn. 

Cruijff verliet het veld zeven minuten nadat Rummenigge de eindstand op 0-8 had bepaald. Voor het totaal onthutste publiek, ongeveer de helft had het toen al voor gezien gehouden, was die achtste treffer reden om ‘tien, tien’ te roepen. Die ultieme vernedering (voor zover 0-10 nog erger is dan 0-8) bleven Cruijff en Ajax bespaard. De toeschouwers wuifden hun idool ondanks alles, wat kon hij er nu aan doen, enthousiast uit. Cruijff kreeg een krans, alsof hij de Elfstedentocht had gewonnen, ging op de schouders en verliet het veld. Om nuchter als altijd en met een sigaret in zijn mond zijn vaste stekje op te zoeken in de kleedkamer. Nuchter was ook Cruijffs commentaar toen de spelers na het laatste fluitsignaal één voor één afdropen en even later op weg gingen naar het banket, dat klaar stond. Of hield hij zich op dat moment groot? 

Johan Cruijff met links kwelgeest de kwelgeest van Ajax Rummenigge (11)
foto: onbekend

"Jammer voor het publiek. Ik had het ze gegund, dat de doelpunten beter verdeeld zouden zijn geworden. Het is de grootste nederlaag uit mijn carrière, dat klopt. Alleen heb ik één keer met 9-4 van Feyenoord verloren en toen heb ik ook niet gescoord. Over een maand vertrek ik naar Spanje waar ik dan zeker zes maanden zal blijven wonen. Ik heb er geen spijt van dat ik dit duel heb gespeeld. De publiciteit die mij gegeven is de afgelopen weken, heeft me veel meer plezier gedaan dan deze wedstrijd. Ik zal er nog enkele dagen over nadenken en dan vergeet ik het wel weer. Het is nu definitief afgelopen". 

In de 85e minuut (pas) vond Cruijff het welletjes om plaats te maken voor Ray Clarke. Nico Scheepmaker kon stoppen met zijn traditionele turfwerk. De schrijver, die in 1990 veel te vroeg zou overlijden, had als geen ander oog voor details.

"Johan Cruijff was in de eerste helft 38 keer aan de bal, daarvan deed hij er 29 keer iets goeds mee. In de tweede helft van 40 minuten was hij 36 maal aan de bal, 22 keer deed hij er iets goeds mee. In totaal dus 74 keer aan de bal, men kan dus moeilijk staande houden dat Bayern München hem het spelen onmogelijk heeft gemaakt. De eerste keer dat ik Johan turfde was in 1970 bij Ajax – FC Utrecht. (…) de derde keer was in de Europacup-finale Ajax – Inter Milan in 1972. Toen was hij slechts 36 maal aan de bal, maar hij maakte wel de beide Ajax doelpunten. Een oude volkswijsheid wil dan ook, dat je beter maar 36 keer aan de bal kan zijn en met 2-0 winnen, dan 74 keer aan de bal en met 8-0 verliezen!" 

Spaarzame aanval van Ajax: Cruijff schiet op het Duitse doel.
foto: ANP

Excuses van Bayern

In 2006 bood Bayern via het tv-programma Nova excuses aan voor de gang van zaken op 7 november 1978. "Het was een belediging ", erkende clubvoorzitter Karl-Heinz Rummenigge, die met vier treffers een hoofdrol voor zich had opgeëist. "Sorry, Johan ", voegde doelman Sepp Maier eraan toe. Rummenigge, met vier goals één van de hoofdrol- spelers, heeft wel een verklaring voor de dadendrang van Bayern. "We vonden het een eer om te spelen, maar we werden slecht ontvangen. Op Schiphol begon het al: er was geen bus voor ons. We hebben toen zelf taxi’s naar het hotel geregeld."

Volgens Rummenigge is er nog wel met Cruijff overlegd over hoe de wedstrijd zou moeten lopen. "Onze aanvoerder Sepp Maier is naar Johan gegaan. Johan zei: maak er maar een echte wedstrijd van. Dat hebben we toen gedaan. "

Duitse irritatie

Uit een reconstructie bleek dat Ajax het onheil voor een belangrijk deel over zichzelf had afgeroepen. Zo was er niemand van de Amsterdamse club op Schiphol aanwezig geweest om de Duitse gasten te verwelkomen en liet de kwaliteit van het geregelde hotel zeer te wensen over.

De opborrelende irritatie aan Bayern-zijde kreeg een volgende impuls, toen tijdens de warming-up vanaf de tribune ‘Nazi-Schweine’ werd geroepen. "En de spelers van Ajax negeerden ons volkomen", vertelde Bayern-coryfee Paul Breitner naderhand. "Alsof we een noodzakelijk kwaad waren."

Een aantal Bayern-spelers had afgesproken Cruijff lekker te laten voetballen. "Maar een snelle jongen als Rummenigge hebben we niet in toom kunnen houden", gaf Breitner toe. "Maar dat lag ook aan Ajax. We konden zo makkelijk bij het doel komen. Moeten we dan níet scoren? Ik vraag mij in alle oprechtheid af wie eigenlijk de avond voor Cruijff verpest heeft."

Het scorebord met de onthutsende einduitslag
foto: onbekend

De rancune van Martin Jol

In 1978 speelde de oer-Hagenaar Martin Jol hij voor Bayern en vond die afgang voor Ajax en Cruijff volkomen terecht. "Wij namen de wedstrijd best serieus en wilden Ajax een poepje laten ruiken, ondanks dat Bayern toen geen topteam was. Net zo min als Ajax in die tijd. Overigens ervoer Bayern het echt als een eer dat het gevraagd was dit afscheid op te komen luisteren."

"Mede daarom hadden we onderling ook afgesproken dat we Cruijff zouden laten voetballen. Dat we hem te kort zouden hebben gedekt, klopt helemaal niet. In die tijd paste Bayern geen mandekking toe, het was meer een vorm van ruimtedekking."

"Ik weet ook nog dat er vanaf het begin eigenlijk een anti-Duitse stemming heerste op de tribunes. Er werd flink gefloten als we aan de bal waren en de sfeer werd er niet beter op toen we al snel op voorsprong kwamen. De toeschouwers kregen in de gaten dat we gaandeweg toch niet zoveel rekening hielden met de grote naam die Cruijff nog had. Ook Cruijff reageerde af en toe wat geagiteerd."

Toen Jol het veld betrad, was het al 0-3. Dat was geen reden om gas terug te nemen. Jol: "We wilden er juist een schepje bovenop doen, van een vriendschappelijke wedstrijd is in feite geen sprake geweest. Soms werd het zelfs wat grimmig op het veld. Of ik me als Nederlander heb geschaamd voor het spel van mijn ploeggenoten of dat van Ajax? Nee, daar heb ik niet bij stil gestaan. Ik heb gewoon meegedaan en leverde zelfs nog twee assists."

"Kijk, in het veld ben je gewoon prof, pas na afloop bekroop me een wat narrig gevoel. Zo’n uitslag is toch een anticlimax. Het deed me wel wat dat ik Cruijff als laatste speler in zijn laatste wedstrijd een hand mocht gegeven. Ik voelde me op dat moment niet op mijn gemak. Gelukkig is Cruijff later nog voor onder meer Ajax én Feyenoord gaan voetballen. Volgens mij heeft hij nog wat recht willen zetten in die periode."

Een jaar eerder had Jol overigens bijna getekend bij Ajax. Dat ging echter niet door: "Ik kon het bij de transferbesprekingen met toenmalig voorzitter Jaap van Praag niet eens worden over een bedrag van vijfduizend gulden."

In 2009 komt Martin Jol alsnog naar Ajax, maar dan als de nieuwe trainer.

Cruijffs Amerikaans periode.

Na zijn officiële afscheid in 1978 ging Cruijff toch weer voetballen. Enerzijds omdat hij vrijwel zijn gehele vermogen had verloren aan een malafide compagnon, anderzijds omdat hij het spel niet kon missen. Het werd uiteindelijk Los Angeles Aztecs. In de Verenigde Staten pakte Cruijff in relatieve rust de draad weer op. In de North American Soccer League was hij met Pelé en Franz Beckenbauer één van de grote sterren die de Amerikanen enthousiast moest maken voor het Europese voetbal.

Na één seizoen Aztecs verhuisde Cruijff naar Washington alwaar hij de kleuren van de Diplomats verdedigde. Aan het einde van het seizoen werd Cruijff voor de tweede keer op rij gekozen tot Amerikaans voetballer van het jaar.

Bronnen en referenties
sportgeschiedenis.nl, NOS, npogeschiedenis.nl, Trouw, nu.nl.sport, Volkskrant.