(55) 1980: 30 november Ajax tegen FC Twente; Cruijff tegen Beenhakker

De Verlosser komt de berg af

Technisch adviseur Johan Cruijff zit op de tribune als FC Twente op 30 november 1981 hard op weg is om Ajax alweer de zesde nederlaag in veertien competitiewedstrijden te bezorgen. De club uit Enschede leidt met 1-3 als Cruijff van de tribune loopt en naast trainer Leo Beenhakker op de bank gaat zitten. Hij neemt de regie van de hoofdtrainer over en laat Frank Rijkaard invallen. Ajax wint met 5-3.

Niet toevallig was juist Beenhakker betrokken bij het moment waarop Cruijff voor zijn fans de status verkreeg van ultieme wizard van de voetbalconsultancy. Het was 1980, enkele maanden voordat Cruijff na jaren afwezigheid zijn rentree maakte op de Nederlandse velden. Officieel was hij in dienst van de Washington Diplomats, een team in Amerika. Maar omdat het seizoen daar stillag, adviseerde Cruijff de Ajax-selectie. Heel Nederland zag die avond op Studio Sport hoe, eerder op de dag tijdens een thuiswedstrijd tegen FC Twente, een suppoost hem op het veld liet om naast Beenhakker plaats te nemen in de dug-out.

1981: Cruijff geeft aanwijzingen, naast hem een somber kijkende Beenhakker en assistent-trainer Bobby Haarms.
foto: Fotocollectie Algemeen Nederlands Fotopersbureau (ANEFO)

Op 30 november staat een zeer slecht spelend Ajax met 1-3 achter tegen FC Twente. Een achterstand in een thuiswedstrijd? Dat betekent crisis. Maar waar een crisis is, is altijd een verlosser.

Leo Beenhakker kijkt eens opzij. Wie had hij nog op de bank zitten? Wiggemansen? Zwamborn? Konden zij wat uitrichten tegen het slimme FC Twente ?. Beenhakker zit nog volop in gepeins als er opeens iemand naast hem gaat zitten. Het is Johan Cruijff. Beenhakker fronst even zijn wenkbrauwen maar zegt niets.

Cruijf neemt meteen het heft in handen. Druk pratend en coachend zit hij in de dug-out. Dan staat hij weer, dan gaat hij weer zitten. Met de destijds onafscheidelijke Camel-filter en met veel handgebaren dirigeerde Cruijff het team naar een 5-3 overwinning. Na de wedstrijd verklaarde hij "een gat tussen de linies" te hebben gezien, "zo groot dat ze er een autotentoonstelling in hadden kunnen houden".

Voor de autoriteit van trainer Beenhakker was het geen geweldige actie.

Beenkhakker kijkt niet op of om. Zijn gezicht staat op onweer. De coach die toch al last heeft van de matige resultaten van Ajax dat jaar, kan dit er ook nog wel bijhebben. Een meetrainende oud-speler die zich met de coaching bemoeit.

Na afloop hebben Cruijff en Beenhakker veel uit te leggen. Op de vraag van een journalist of twee kapiteins op een schip wel handig is, betoogt Cruijff dat Ajax in dit stadium gewoon twee kapiteins nodig heeft. "Twee kapiteins zien gewoon meer dan één. Wanneer de één zich omdraait is de ander nog bezig. De spelers zullen dus harder moeten werken.  Ajax heeft gewoon meer kapiteins nodig in deze fase. We maken genoeg doelpunten, maar wij krijgen er ook te veel tegen. Er moet beter georganiseerd worden."

Het leuke aan dit antwoord is dat Cruijff zonder aarzeling zichzelf als kapitein benoemt. Leo Beenhakker moet er zo het zijne van gedacht hebben, al is hij na de wedstrijd heel diplomatiek. Jaren later is hij openhartiger. Dan erkent hij dat hij toen, toen Cruijff de dug-out betrad, hij de eigenwijze maestro "van het veld af had moeten slaan". 

20 januari 1981: Cruijff en Beenhakker tijdens de training voor de wedstrijd tegen Oranyankees
foto: Rob Bogaerts (ANEFO)

Kwam Cruijff naar de dug-out om te vertellen hoe het moest? Niet in de eerste plaats. "Ik ben op de tribune gaan zitten om wat te kunnen zien. Wanneer je op de hoogte van het veld zit, mis je meer dan de helft. Na een uur wist ik het wel en toen ben ik naar beneden gegaan."

Cruijff ruilt daarna zijn functie als adviseur weer in voor een basisplaats als speler in het elftal van Ajax. Toen Cruijff bijna een jaar later terugkeerde in het shirt van Ajax was de schare Cruijff-haters gegroeid. Frits Barend en Henk van Dorp schreven in Vrij Nederland dat de helft van Nederland hoopte op een mislukking. De meerderheid van de sportpers had zelfs partij tegen Cruijff gekozen. Een "crack op krukken" werd hij genoemd, een onverbeterlijke ruziemaker.

Cruijff snoerde echter alle critici de mond en bezorgt Ajax twee landstitels op rij.

Het carrièreverloop van Cruijff bij Ajax

Johan Cruijff voetbalde na zijn 1e periode bij Ajax (november 1964-augustus 1973) bij buitenlandse clubs. Tussen september 1973 en juni 1978 speelde Cruijff bij FC Barcelona, in 1979 bij de Los Angeles Aztecs en in 1980 bij de Washington Diplomats.

Op het moment dat Cruijff stopte met voetballen, had hij een geschat vermogen tussen de 13 en de 20 miljoen gulden. Hij legde zich na zijn voetbalcarrière toe op zaken doen, eerst met Jack van Zanten en later met Michel Georges Basilevitch. De zaken met Basilevitch liepen zo slecht dat Cruijff in maart 1979 volledig geruïneerd was, zonder daar zelf vanaf te weten. Over de vraag of Cruijffs voormalige zakenpartner Basilevitch een slecht zakenman of een regelrechte oplichter is, zijn de meningen verdeeld.

Johan Cruijff werd door het Ajax-bestuur gestrikt als adviseur (november 1980-februari 1981), toen Ajax bijna halverwege de competitie 1980/81 slechts op de 8e plaats stond. De tamelijk drastische verjonging, doorgevoerd door trainer Leo Beenhakker, ging aan- vankelijk met veel problemen gepaard (Ajax scoorde weliswaar veel: gemiddeld 2,7 goals per duel, maar kreeg ook zeer veel tegengoals: gemiddeld 2,1 tegengoals per duel).

Johan Cruijff kreeg Ajax evenwel weer op de rails, na onder meer libero Wim Jansen van de Washington Diplomatseind november 1980 mee te nemen naar Ajax, als opvolger voor de een half jaar eerder vertrokken libero en aanvoerder Ruud Krol. 10 maart 1981 werd Aad de Mos interim-trainer, als opvolger voor de naar Real Zaragoza vertrokken trainer Leo Beenhakker. Ajax eindigde in 1980/81 zeer verrassend nog als 2e na 15 zeges in de laatste 18 duels, met grote achterstand op nummer 1, AZ’67, en met een nipte voorsprong op de nummers 3, 4 en 5, FC Utrecht, Feyenoord en PSV.

In januari 1981 speelde Cruijff als gastspeler van DS’79 drie vriendschappelijke wedstrijden. Van maart tot en met mei 1981 speelde Cruijff 10 wed- strijden voor Levante Union Deportiva uit Valencia, uitkomende in de 2e divisie. De club kon de financiële afspraken echter niet nakomen. In mei speelde hij met AC Milan een vriendschappelijk toernooi, waarin hij echter geblesseerd raakte en bijna het hele Amerikaanse seizoen daarna miste.

In december 1981 tekende Cruijff een nieuw contract bij Ajax. Zijn reeds sinds november 1980 verwachte rentree was op 6 december 1981 tegen Haarlem (4-1), Cruijff maakte het eerste doelpunt. In de seizoenen 1981-1982 en 1982-1983 behaalde Cruijff met Ajax met glans het landskampioenschap, het laatste jaar ook de KNVB-beker.

6 december 1981: de rentree van Cruijff bij Ajax.
foto: onbekend

Omdat Ajax zijn contract niet wilde verlengen, tekende Cruijff in de zomer van 1983 bij aartsrivaal Feyenoord. Cruijff, inmiddels 36 jaar, leidde Feyenoord naar het eerste landskampioenschap in 10 jaar en naar de KNVB-beker. Hij sloot zijn carrière af op 13 mei 1984 met een doelpunt tegen PEC Zwolle. In dit laatste seizoen als voetballer werd hij opnieuw uitgeroepen tot voetballer van het jaar.

De Amsterdammer laat het kampioensfeestje op de Coolsingel schieten en keert als technisch directeur terug in de Meer. De KNVB schenkt Nederlands beroemdste voetballer de trainerspapieren en coach Cruijff wint met Ajax meteen de Europa Cup 2. Voormalig boezemvriend Marco van Basten maakt het enige doelpunt in de finale tegen Lokomotiv Leipzig (1-0).

10 jaar later: nieuwe confrontatie Cruijff – Beenhakker

Volgens insiders heeft Johan Cruijff zich drie keer aangeboden als bondscoach, maar de hypocriete Rinus Michels hield het steeds tegen. Hij gunde Cruijff de eer, roem en status niet. Nadat De Generaal in 1988 de Europese titel had gewonnen met het Nederlands elftal, was hij doodsbang dat Cruijff hem twee jaar later, met dezelfde spelersgroep, zou overtreffen door wereldkampioen te worden.

De publieke opinie, de media en de spelers waren vóór de komst van Cruijff, maar Michels schoof Thijs Libregts naar voren. Op het moment dat Libregts zijn sterspeler Ruud Gullit in de Volkskrant beledigde door hem lui te noemen en er nog aan toe te voegen dat die karaktereigenschap met het zwarte ras te maken had, werd hij in de aanloop naar het WK in 1990 ontslagen.

Rinus Michels met de oorspronkelijke bondscoach Thijs Libregts.
foto: onbekend

Hoe Michels voorkwam dat Cruijff bondscoach werd

In de biografie Rinus Michels van auteur Bas Barkman wordt beschreven hoe wijlen Rinus Michels eigenhandig voorkwam dat Johan Cruijff het Nederlands elftal coachte op het WK 1990. Het hoofdstuk begint met een stemming, waarin de spelers unaniem aangeven niet door te willen met Thijs Libregts als keuzeheer. Michels was destijds bestuurslid technische zaken bij de KNVB.

"Omdat we toch met een bondscoach naar het WK moeten, wil ik jullie drie namen voorleggen, drie kandidaten", zegt Michels, en kijkt vervolgens even vorsend rond. "Dat zijn de heren Leo Beenhakker, de huidige coach van Ajax, de heer Aad de Mos, de huidige trainer van Anderlecht, en de heer Johan Cruijff, de huidige trainer van Barcelona. Het zijn in mijn ogen alle drie toptrainers, dus is mijn vraag of jullie akkoord zijn als een van deze drie heren het wordt?"

Marco van Basten schudt het hoofd. "Nee, daar ben ik het niet mee eens. Het zijn misschien alle drie toptrainers zoals u zegt, maar ik vind, en ik vind dat niet alleen, dat we Cruijff moeten pakken."

Michels reageert direct "’Nou Marco, dat kan jij wel zo zeggen, maar ik weet niet of Johan Cruijff, zoals jij zegt, de beste kandidaat is."

Van Basten: "Dat vind ik niet zo interessant die opmerking. Ik vind dat we hier, nu we toch allemaal bij elkaar zijn, moeten stemmen. Dat lijkt me de beste oplossing, weet u meteen wie we willen."

Michels staat op, gevolgd door de andere bestuursleden, en zegt, zichtbaar geïrriteerd: "Als jullie daarover willen stemmen, vind ik dat best. Ik hoor het dan wel." Als de bestuurs- leden vertrokken zijn, stemmen de spelers. Ruud Gullit turft de stemmen. Acht van hen kiezen Cruijff, vijf voor Beenhakker en twee voor De Mos. Een uitslag, denkt Marco van Basten dan nog, die weinig te raden over laat. Vooral omdat het de dragende spelers zijn die hun voorkeur voor Cruijff hebben uitgesproken. "Gullit, Wouters, Koeman, Rijkaard en ikzelf behoorden tot die groep; niet de minste spelers dacht ik zo. Dus gingen wij uit elkaar met het idee dat het geregeld zou worden door Michels. Geen discussie meer, we gaan met Cruijff naar Italië."

1980: Technisch directeur Cruijff en trainer Beenhakker bij Ajax langs de lijn.
foto: onbekend

Technisch directeur Rinus Michels kiest voor Leo Beenhakker i.p.v. Cruijff.

Omdat het trio Milan-spelers niet mee zal gaan naar een interland in Kiev daar ze met hun club verplichtingen hebben, wordt afgesproken dat Ronald Koeman de boodschap aan Michels in Kiev over zal brengen. Twee dagen later deelt de vice-aanvoerder in het Russ-hotel aldaar aan Michels mee hoe de kaarten liggen. Die neemt de boodschap van Koeman voor kennisgeving aan en doet er verder het zwijgen toe. Hij heeft zo zijn eigen gedachten over de opvolging van Libregts.

Niet Cruijff, de favoriete kandidaat van de spelers, maar Beenhakker is voor hem de aangewezen man om het Nederlands elftal in Italië naar nieuwe successen te leiden. Maar dat houdt hij liever nog even voor zich.

Achter de schermen werd geregeld dat de ongediplomeerde Cruijff de ploeg tijdens het toernooi zou coachen, terwijl de gediplomeerde Hans Kraay senior als teammanager zou optreden. Maar dit wordt voorkomen door de egocentrische Michels, door als hoogste technische baas van de KNVB op het laatste moment Leo Beenhakker, tegen de wil van de spelers in, te benoemen.

Beenhakker: "Ik was door dat gelazer van Van Basten weer gaan twijfelen. Ik wist dat ik er beter niet aan kon beginnen. Ik wilde het ook eigenlijk helemaal niet doen. Dat heb ik Rinus ook meermaals gezegd, al noemde ik hem toen nog meneer Michels. Zelfs in de auto, toen we samen op weg waren naar mijn presentatie in De Kuip, heb ik me in die trant tegenover hem uitgelaten. Rinus sprak toen de historische woorden: "Leo, als jij het niet doet, moet ik op mijn knieën naar Barcelona, doe me dat in godsnaam niet aan.". "Ik ben gezwicht, omdat het Rinus was. Godallejezus man, ik had zo’n respect voor hem. Ik was idolaat van die man, ik heb het echt voor hem gedaan."

25 april 1990: de aanstelling van Leo Beenhakker als bondscoach met mentor Rinus Michels op de voorgrond.
foto: ANP

Of had zijn vrouw Will haar invloed op Michels laten gelden, zoals ze dat in dezelfde periode gedaan zou hebben rond de licentieaanvraag van Cruijff ?. Sectiebestuurslid Eric Vilé gelooft het stellig: "Rinus werd in alle opzichten door haar gestuurd. Ze was zijn adviseur en woordvoerder. Daar kwam hij ook heel openlijk voor uit. Ik heb hem in die periode dat we samenwerkten veel horen zeggen: ‘Will vindt dit, Will vindt dat, en volgens Will…’ Het lijkt me meer dan waarschijnlijk dat zij ook in dit geval een beslissende stem heeft gehad. Will was, dat merkte je aan alles, bepaald niet dol op Cruijff."

Dramatisch verlopen WK van 1990.

Beenhakker signaleert al enkele weken dat verscheidene spelers niet bij de les zijn. De coach wijt dat aan het randgebeuren. Eerder sprak hij in dit verband over lijntjes die uitstaan van spelers naar bepaalde kranten en weekbladen. Met andere woorden: de media-oorlog, waarbij de naam Johan Cruijff op de achtergrond een rol speelt, houden de gemoederen in de selectie van het Nederlands elftal bezig.

Dat mag althans worden opgemaakt uit het vage betoog van Beenhakker. "Het buiten- gebeuren gaat ten koste van de prestaties. Ik heb er geen behoefte aan in details te treden. We weten allemaal dat er zich tijdens een belangrijk toernooi een geweldig steekspel rond zo’n ploeg afspeelt. Dat kun je alleen maar passief maken door goede prestaties. Op het EK gebeurde dat na het duel tegen de Sovjet-Unie (0-1 in 1988)."

Media oorlog

"Het circuit is niet te controleren. Er zijn zoveel invloeden van buitenaf, dat is praktisch onmogelijk. Vaak is eigenbelang de drijfveer. Ik kijk er niet van op. Maar het tast je werksituatie wel aan." De Telegraaf heeft zich voor het volgende voetbalseizoen ook weer verzekerd van Ruud Gullit als columnist.

De speler van Milan kreeg hiervoor 75.000 gulden op jaarbasis. Hij had via Cor Coster een ton geeist, maar ontvangt toch altijd nog 25.000 gulden meer dan de afgelopen maanden. Het ochtendblad weet zich hierdoor ook verzekerd van nieuwtjes die Gullit af en toe doorspeelt uit Milaan of het kamp van het Nederlands elftal. Concurrent het Algemeen Dagblad beschikt over Rinus Michels als columnist. Hij schrijft zijn stukjes, in tegen- stelling tot Gullit, zelf.

Gullit en Michels hadden tijdens het EK (in 1988) een bijzondere relatie. Deze is ernstig onderkoeld geraakt toen de Generaal in het voorjaar van 1990 niet luisterde naar de stem van de spelers en Leo Beenhakker benaderde voor het WK. Johan Cruijff, die bij de meeste vedetten de voorkeur enoot, kreeg van Michels niet eens een telefoontje. Met name Van Basten heeft hem dat later erg kwalijk genomen.

Op de ochtend van Nederland-Egypte stelde het ochtendblad van Gullit de capaciteiten van Beenhakker ter discussie. Een dag eerder werd Michels hardhandig onderuit gehaald. De spelers zouden zich afvragen wat hij als enige ‘bobo’ eigenlijk uitvoerde in het afge- sloten hotel Kafara. Sprak hier de stem van Gullit, die weliswaar niet werd geciteerd? En maakten deze artikelen onder de spelers de emoties los, waarover Beenhakker de dag ervoor sprak? Gullit ontkent dat hij betrokken is in de mediaoorlog. Hij voelt zich zeker geen instrument dat wordt gebruikt om Johan Cruijff na het WK alsnog bij de KNVB in het zadel te helpen. "Op Schiphol ben ik als eerste weggelopen toen er over Cruijff moest worden gestemd."

"Ik kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor wat een journalist schrijft in hetzelfde blad dat ook mijn columns publiceert"’, stelde Gullit eenvoudig.

Ruud Gullit wordt begeleid door de politie voor een training in Palermo tijdens de WK in Italië.
foto: ANP

Irritaties binnen Oranje

Er zijn al wat kleine irritaties geweest waaruit blijkt dat de relatie tussen Gullit en Beenhakker niet optimaal kan zijn. Na aankomst op Siciliaanse bodem wilde Gullit graag nog een oefenwedstrijd inlassen, maar de bondscoach zag daarvan het nut niet. In de Gazzetta dello Sport zei de aanvoerder van Oranje: "Beenhakker luistert naar de stem van de speler, maar doet toch zijn eigen zin."

Sloeg dit op verschillen van inzicht over de opstelling die er tussen de bondscoach en zijn belangrijkste discipel zouden bestaan?

Beenhakker: "Ik heb de eindverantwoordelijkheid. Als ik aan iedere speler moet vragen waar hij wil spelen, kunnen we nog wat beleven.".

Op 12 juni, na het teleurstellende gelijkspel tegen Egypte verraste Gullit de regie van de NOS door uit zichzelf voor de camera’s te verschijnen. Vervolgens maakte hij nog eens duidelijk wat er volgens hem loos is met het Nederlands elftal. De redactie van Studio Sport had daarmee geluk, want de rest van de spelersgroep werd voor de pers afgeschermd door een zwaar bewapende groep militairen.

De volgende dag zorgde Gullit op het trainingsveld voor een incident. Terwijl Rinus Michels in de dug-out een journalist te woord stond, riep Gullit demonstratief een bevriende verslaggever bij zich en deed of hij ook een interview wilde geven. Gullit daarover later fijntjes: "De journalisten moeten zich wel aan het huishoudelijk reglement houden." Een pater heeft vorige week gevraagd of hij een mis mag opdragen voor de selectie van het Nederlands elftal. Een persvoorlichter, die werd geconfronteerd met het verzoek, sprak daarop de historische woorden: "Laat de pater heengaan. Er zijn hier geen spelers die willen biechten."

Op het WK 1990 presteerde Nederland, dat twee jaar eerder nog Europees kampioen was geworden, ondermaats. Oranje werd in de tweede ronde uitgeschakeld na een duel tegen West-Duitsland dat ontsierd werd door een spuugincident met Frank Rijkaard.

1990: spuugincident Frank Rijkaard en Rudi Völler.
foto: onbekend

In zijn column in Voetbal International ventileerde Beenhakker dat de media een kwalijke rol hadden gespeeld. "De pers heeft duidelijk een negatieve invloed gehad".

"Er zijn zaken in de kranten verschenen die ver bezijden de waarheid lagen. Er werden affaires gecreëerd die er niet waren. Ik wist wat me te wachten stond, ik wist dat ik helemaal niets te winnen had. Ik heb ook fouten gemaakt, maar dat kon bijna niet anders onder die bizarre omstandigheden. Ik weet niet of ik beschadigd uit dit WK ben gekomen. Ik heb het WK-boek hard dichtgeslagen."

Hij voegde er nog aan toe dat er slechts een kwart van alle problemen binnen Oranje naar buiten was gekomen. "Nooit in mijn verdere leven zal iemand uit mijn mond vernemen wat er allemaal precies heeft plaatsgevonden."

De wedstrijden op het WK 1990:

12 juni 1990 Nederland- Egypte 1-1 Kieft (58′)
16 juni 1990 Nederland – Engeland 0 – 0
21 juni 1990 Nederland – Ierland 1 – 1 Gullit (10′)
24 juni 1990 Nederland – West-Duitsland 1 – 2 R. Koeman (89′ pen.)

"Nol"

Toen de voormalige assistent-trainer Nol de Ruiter zeventig jaar werd maakte Journalist Martin Donker met hem het boek "Nol.". Een eervol overzicht van zijn voetbal- en trainerscarrière, en Nol de Ruiter bleek tijdens het WK in 1990 een dagboek te hebben bijgehouden.

Die aantekeningen geven het boek een extra dimensie, het is zelfs onthullend en gênant voor Beenhakker. De Ruiter lost het mysterie van Sicilië in een paar pagina’s op. Het is de vraag of het wel chic is om twintig jaar na dato dergelijke feiten te publiceren, maar het is de waarheid van Nol De Ruiter.

Hij heeft geen pretentieloos boekje willen maken, maar is met keiharde feiten gekomen die uitermate kwetsend zijn voor Beenhakker en een aantal internationals. De Ruiter heeft zich destijds zó gestoord aan het theatrale gedrag van Beenhakker, de storende aanwezig- heid van cabaretier Freek de Jonge in het trainingskamp en de ongedisciplineerde houding van sommige spelers, dat hij op zijn zeventigste schoon schip wilde maken.

Nol de Ruiter presenteert zijn boek "Nol". Grote afwezige: Leo Beenhakker
foto: onbekend

Enkele dagboekaantekeningen van assistent-bondscoach De Ruiter in zijn boek:

"Koffiedrinken met zijn allen. Alleen Leo liep weg naar Kees Jansma en Jack van Gelder en liet ons zo zitten. Hij is echt super publiciteitsgeil. Daarbij heeft hij weinig fatsoens- normen, wat terug te zien is bij de Ajax-spelers. Die gedragen zich duidelijk onbeschofter dan de rest. Wouters is een uitzondering. "

"Vanavond komen de spelersvrouwen slapen. Leo bemoeit zich nergens mee, hij is bang voor de spelers. Stanley Menzo komt zeggen dat zijn vrouw de komende nacht op zijn kamer slaapt. Er moet ook een kinderbedje komen. Plotseling kwam Rijkaard met zijn vrouw de spelersbus in. Ik zei daar wat van, en kreeg van haar een grote mond."

"Eenmaal in de bus vond Leo dat dit een probleem was, een spelersvrouw in de bus. Uiteindelijk bedekte hij dit met de mantel der liefde, zelfs haar hele familie zat in het spelershotel. Leo bepaalt zomaar dat de spelersvrouwen om elf uur het hotel uit moeten, maar zijn eigen vrouw verblijft al twee dagen in het hotel."

"’Het EK 1988 moest verleden tijd zijn, Leo had zogenaamd afgerekend met de mythe Michels. Met veel komedie speelde hij dit. Iedereen moest gemotiveerd zijn, maar als ik hem wijs op de inzet van Rijkaard, die ronduit slecht is, doet hij daar niets mee. Zelfs Van Basten loopt zich te ergeren aan de instelling van Rijkaard. Het blijft allemaal toneelspel, ik vind Leo echt een grote luchtballon, die ik al lang heb doorgeprikt."

"De training was volgens mij weer eens niet voorbereid. Op het veld was het weer een chaos. Zelfs Freek de Jonge stond in het doel. Leo vindt alles best, hij is er duidelijk op uit bij de pers goed te liggen. De Jonge bleek bij Gullit op de kamer te verblijven. Dit was verboden. Gullit is een vervelende jongen. De buschauffeur voelde zich beledigd, doordat De Jonge wel aan onze tafel zat, terwijl hij niet welkom was."

"Iedereen vindt dat de discipline ver te zoeken is. Gullit laat de groep weten, dat alleen Gerald Vanenburg en John van ’t Schip scherp zijn. Verder noemde hij Adri van Tiggelen en Ronald Koeman dat ze niet scherp waren. En de rest was klote."

"Terwijl ik dit schrijf is De Jonge nog steeds in het hotel. We hebben nog even wat gedronken. Ook nu speelde De Jonge weer toneel en sprong in het water. Niet echt spontaan, maar alles geprogrammeerd. Voor de training was De Jonge, met vrouw, weer aanwezig. Gullit laat twee vriendinnen overkomen uit Milaan, ze blijven slapen."

"Vijf spelers kregen last van kramp. Ronald Koeman is duidelijk te dik. Volgens dokter Frits Kessel had Koeman te veel vet. Dit was goed te zien in de wedstrijd. Na overleg met de spelers besloot Leo de tijd van thuiskomst te bepalen op half drie ’s nachts. Iedereen was op tijd terug, behalve Danny Blind. Leo zei dat hij Blind zou wegsturen, maar voert dat niet uit. Ik begrijp nu wat een zogenaamde toptrainer doet."

"Hij hemelt de wedstrijd op, bekritiseert de vedetten niet en strijkt alle eer voor zichzelf op. Leo speelt enorm toneel en imiteert Michels op een vreselijke manier. Leo heeft voor de training een zogenaamd emotionele bespreking gehouden, prima toneelspel. Leo kan goed toneelspelen en iemand katten in een volle zaal. Zijn besprekingen hebben totaal geen inhoud, de trainingen zijn niet voorbereid en stellen niets voor. De organisatie is slecht."

Beenhakker voelde zich na het WK niet beschadigd, verborg zich achter geheimtaal, maar wordt in het boek Nol alsnog getypeerd als een incompetente bondscoach.

Meer kibbelende trainers.

In Haarlem was Barry Hughes niet alleen populair bij de spelers, maar ook bij het publiek. Het toch wel een beetje saaie Haarlem werd door hem wakker geschud. Hij voerde onder andere in dat bij de opkomst van de spelers het lied ‘A Banda’ van Herb Alpert door de speakers schalde. De stadionspeaker scandeerde vervolgens: “Daar zijn ze dan, de roodblauwe leeuwen!”

Maar zijn meest memorabele moment als trainer is natuurlijk het rolfluit-incident uit 1978. Het AZ’67 van de Duitse trainer Georg Kessler komt op bezoek. Haarlem-trainer Barry Hughes was getergd, omdat AZ herfstkampioen kon worden en AZ-coach George Kessler in de pers had gezegd dat ze alleen nog maar even van Haarlem moesten winnen. Waarop Hughes tegen zijn spelers had gezegd dat AZ absoluut niet in Haarlem herfst- kampioen mocht worden. Hughes en Kessler konden elkaar toch al niet uitstaan. Kessler dwong Hughes namelijk om een Nederlands trainersdiploma te halen. En dan liet Kessler hem de eerste keer ook nog zakken ook. Als een speler van Haarlem een fikse overtreding maakt en daarvoor ‘slechts’ geel krijgt, loopt Kessler zich enorm op te winden langs de zijlijn. Daarop haalt Hughes een roltoeter uit zijn binnenzak en begint richting zijn collega te toeteren.

Hughes lachen, de fans lachen.

1978: Barry Hughes tart collegea George Kessler met een roltoeter.
foto: onbekend

Het zal niet bepalend zijn geweest voor het wedstrijdverloop, maar degradatiekandidaat Haarlem versloeg AZ wel, met 3-2.

In de slotweken van dat seizoen leek Kessler wraak te zullen gaan nemen: de gebroeders Molenaars – met Wastora sponsors van AZ – hadden duizenden rolfluiten besteld om aan het publiek uit te delen, omdat Haarlem in Alkmaar kon degraderen. De Britse trainer zat aardig in de rats. Tot zijn opluchting wist Haarlem zich al voor de confrontatie in de Hout veilig te spelen. De Molenaars toonden zich sportief en reageerden met een ludieke actie. Voor de wedstrijd kreeg Hughes een zilveren rolfluit.

Zowel Barry Hughes als George Kessler dienden het Nederlandse voetbal langdurig als trainer. Hughes werkte bij Haarlem, Sparta, Go Ahead, Utrecht en MVV. Kessler trainde AZ, Sparta en Fortuna, maar was vooral bekend als bondscoach in het tweede deel van de jaren zestig. Barry Hughes is een vernederlandste Brit die in Heemstede woont. George Kessler is van alles wat, maar Duits het meest: geboren in Saarland (destijds een protectoraat van de Volkerenbond), opgegroeid in Nederland, als trainer geschoold in Duitsland en werkzaam in heel Europa.

Bronnen en referenties
Vrije Volk, Ajax-TV. Nationaal Archief, ANP, sportkroniek.blogspot.nl, ajaxgodenzonen.wordpress.com, sportgeschiedenis.nl, forum.sigarenliefhebber.nl, onze11.nl, Vrij Nederland, Volkskrant, Nol-Martin Donker, rtvnh.nl, biografie Rinus Michels – Bas Barkman