(60) 1984: EK 1984 – Frans middenveld

Le Carré Magique (Het magisch vierkant)

Wanneer mensen samenwerken, is het belangrijk dat ze over onderling aanvullende vaardigheden beschikken. Hetzelfde geldt voor een goed middenveldkwartet. Dat moet in balans zijn. In 1984 vond Frankrijk bijna de volmaakte balans. Voor 1984 (eigenlijk 1982) was Frankrijk een middelmatig voetballand binnen Europa. In 1960 waren ‘Les Blues‘ (als gastheer) van de partij op het EK, maar daarna volgde er een lange stilte van 24 jaar. Het gewonnen EK van 1984 (wederom een toernooi in eigen land) gaf het Franse voetbal meer aanzien. het ‘Carré Magique‘ (het Magische Vierkant) verwierf in de jaren 80 wereldwijde bekendheid.

Een middenveld kan niet zonder werker: een sterke voetballer met een groot loop- vermogen, die de bal verovert en er geen gekke dingen mee doet. Frankrijk had Luis Fernandez, het hart van Paris Saint-Germain.

Een middenveld kan niet zonder controleur: een behendige speler met overwicht die het spel eenvoudig houdt en op spannende of onstuimige momenten rustig blijft. Frankrijk had Alain Giresse: de ervaren generaal van Bordeaux.

Een middenveld kan niet zonder een loper: een onvermoeibare, onzelfzuchtige speler die het loopwerk doet voor de oudere of tragere spelers. De loper dient te beschikken over sterke longen en snelheid, want het is zijn taak om ruimte te creëren en de mix flair te geven. Frankrijk had Jean Tigana, de teamgenoot van Giresse bij Bordeaux.

Een middenveld kan niet zonder een genie: een man die in staat is dingen te doen waar anderen alleen van kunnen dromen, die een wedstrijd met een sublieme actie kan doen kantelen, die moeiteloos het tempo en karakter van een wedstrijd, zelfs van een heel toernooi kan bepalen. Frankrijk had Michel Platini.

In Michel Hidalgo hadden ze een coach die hun de ruimte gaf om hun kunsten te tonen. Voor deze generatie geen verstikkende laag defensieve middenvelders zoals in het elftal van Lemerre in 1998. Ze speelden een jaar of twee, drie het beste voetbal dat ooit door een Franse nationale ploeg op de mat is gelegd.

"Een discussie over de vraag of een middenveld van het hoogste niveau is geweest is pas compleet wanneer hij (Platini) genoemd is in combinatie met Tigana, Giresse en Fernandez."

-Michel Hidalgo-

<
Het Franse magische viertal: Platini, Fernández, Tigana, Giresse.
foto: Bernard Bisson/Sygma/Corbis

Net zoals het Franse elftal van de afgelopen jaren moest het grote Franse team van de jaren tachtig het stellen zonder een topspits ijn zijn gelederen. De grote kwaliteiten van dit team lagen op het middenveld. Fernandez, de ultieme balafpakker en sjouwer, was een voorloper van Didier Deschamps, terwijl Giresse en Tigana de kracht en het atletisch vermogen inbrachten die later afkomstig zou zijn van mannen als Vieira en Petit. En dan was er Platini, een complete voetballer, de talenten van Platini waren van een andere planeet. Hij was een voetballende god. En op het EK van 1984 speelde hij ook als een god, mede dankzij zijn acht doelpunten won Frankrijk het toernooi op eigen bodem.

Luis Fernández; Jean Tigana; Alain Giresse; Michel Platini. Met Bernard Genghini als voorloper van Fernández. Kwaliteitskwartet. Le Carré Magique. The Magic Square. Het Magische Vierkant. Het beste Franse middenveld ooit en volgens vele één van de beste nationale middenlinies aller tijden. Samen met het Braziliaanse middenveld – Sócrates, Roberto Falcáo, Toninho Cerezo en Zico – en natuurlijk onze vier musketiers – Jansen, Van Hanegem, Neeskens en Cruijff – zonder meer het beste middenveld ooit dat nooit
wereldkampioen werd.

De eerste magische voortekenen van Les Bleus dienden zich beginjaren ’80 aan met de fluwelen linkspoot Bernard Genghini dus nog in de gelederen. In de kwalificatiefase voor het WK 1982 stuitten Platini cum suis op vice-wereldkampioen Nederland, dat de thuiswedstrijd nog met 1-0 had gewonnen door een directe vrije trap van Arnold Mühren, die via de lat en de rug van doelman Dropsy over de achterlijn ging.

Oranje had in de uitwedstrijd aan een gelijkspel voldoende om zich te plaatsen voor het WK in Spanje. En nu was het Platini die met een benutte directe vrije trap onze illusies verstoorde.

Maar wat als die Krol nu eens niet zomaar uit het muurtje was gestapt en door het beeld  van Van Breukelen was gewandeld?! We zullen het nooit weten, een antwoord van Krol bleef bij ‘ja god eh..’ Dat Didier Six na een prachtige counter definitief het lot van Oranje bezegelde, is slechts voor de statistieken en Sport In Beeld-liefhebbers. Maar het was de opmaat voor een glorieuze fase in de Franse voetbalgeschiedenis.

EK 1984: groepsfase

Frankrijk werd op het laatste WK in de halve finale na strafschoppen uitgeschakeld door West-Duitsland. Het middenveld van dit team was opnieuw aanwezig op het EK, aangevuld met de meer verdedigend ingestelde Luis Fernández in plaats van Bernard Genghini. De doelpunten moesten vooral van de middenvelders komen, want de aanvallers scoorden weinig in de nationale ploeg. Verdedigend was Frankrijk aangevuld met een nieuwe doelman Joël Bats en de weer herstelde Patrick Battiston.

EK 1984: Frankrijk – Spanje. Platini loopt juichend weg na zijn doelpunt tegen Denemarken
foto: Robert Legros-L’Equipe

In de eerste openingswedstrijd hadden de Fransen problemen met de Denen. Ze wonnen door een treffer van Michel Platini vlak voor tijd. De irritatie was hoog bij de Fransen en dat resulteerde in een wilde tackle van Yvon Leroux tegen Allan Simonsen, die zijn been brak en niet meer in actie kwam tijdens dit kampioenschap. De scheidsrechter liet Allan Simonsen na de beenbreuk meer dan een minuut lang kermend van de pijn op de grond liggen. In de slotfase kreeg Manuel Amoros rood na een afschuwelijke kopstoot tegen Jesper Olsen. Hij werd voor drie wedstrijden geschorst.

Vervolgens wordt met 5-0 van België gewonnen, hattrick van Platini, en met 3-2 Joegoslavie met wederom een hattrick van Platini die na 3 westrijden in de groepsfase dan al zeven keer het net heeft gevonden.

EK 1984: Halve finale: Frankrijk – Portugal 3-2

Michel Platini was zo geweldig in vorm in de eerst ronde van het EK van 1984 dat hij voorbestemd leek te domineren in de halve finale en wel de winnende goal moest scoren. Zijn moment kwam in de laatste fase van een wedstrijd die alle kanten op kon gaan, maar wat daarvoor gebeurde was niet ingecalculeerd.

De maestro speelde verrassend mat en het was Jean-Francois Domergue, een verdediger, die in de eerste helft een vrije trap verzilverde. Portugal bleef in de wedstrijd dankzij een paar goede reddingen van hun doelman Bento. Op het middenveld had het veelgeprezen middenrif van Frankrijk het zwaar tegen de Portugezen, vooral de kleine besnorde dribbelaar Chalana leefde zich uit.

Het verwachte vervolg tegen een niet al te sterke tegenstander kwan nooit tot wasdom; het inbrengen van de ervaren Nene als wisselspeler stimuleerde de Portugezen en de gelijkmaker van Rui Jordao was volkomen verdiend. Zijn tweede doelpunt, in de verleng- ing, was nogal gelukkig toen een geschampt schot tergend langzaam over de liggende Joël Bats stuiterde. Frankrijk leek verslagen, pas zes minuten voor tijd scoorde opnieuw Domerque de gelijkmaker, waarna de wedstrijd op strafschoppen leek af te stevenen.

De tomeloze energie van Tigana en Fernandez en de snelheid van invaller Bruno Bellone sleepten Frankrijk er door heen. Terwijl een oververmoeide en paniekerige verdediging probeerde de aanvalsgolf te keren, kwam de bal vrij op de rand van het strafschopgebied. Domergue ramde de bal erin. Het werd tijd vcor de laatste aanval; Tigana maakte zich vrij op rechts door twee man in de luren te leggen en gleed de bal voor het doel, Platini, ondanks het lood in zijn benen, nam rustig de bal aan en schoot. Het net bolde-Frankrijk had de finale bereikt.

Michel Platini scoort het winnende doelpunt tegen Portugal.
foto: onbekend

De wedstrijd is de geschiedenis in gegaan als één van de beste EK-wedstrijden aller tijden.

Wedstrijdgegevens:
23 juni 1984
Frankrijk – Portugal 3 – 2 (n.v.)
Doelpunten: 1-0 Domergue 24′, 1-1 Jordão 74′, 1-2 Jordão 98′, 2-2 Domergue 114′, 3-2 Platini 119′
Stade Vélodrome, Marseille
Toeschouwers: 54.848
Scheidsrechter: Paolo Bergamo (Italië)

EK 1984: Finale: Frankrijk – Spanje

De finale van het Europees kampioenschap voetbal 1984 werd gehouden op 27 juni 1984 in het Parc des Princes in Parijs. Gastland Frankrijk stond in de finale tegenover Spanje, dat het landentoernooi in 1964 al eens gewonnen had. Voor Spanje was het al een mirakel, dat ze de eindronde haalden.

Ze kwalificeerden zich door een 12-1 zege op Malta, won in de laatste minuurt van West-Duitsland en won na strafschoppen van Denemarken. In de eerste helft had Frankrijk het erg moeilijk met het taaie Spanje, Santillana kreeg de beste kans met een kopkans. In de 57e minuut kwam Frankrijk gelukkig op voorsprong, Michel Platini nam een matige vrije trap, waarbij doelman Luis Arconada de schot uit zijn handen liet glippen.

1984 EK finale Frankrijk – Spanje; met de juichende Fransen Bernard Lacombe en Luis Fernandez.
foto: Robert Legros-L’Equipe

Spanje kon geen vuist meer maken, ondanks een rode kaart voor Fransman Yvon Le Roux. In de laatste minuut maakt Bruno Bellone het beslissende doelpunt. Hij was de enige Franse aanvaller, die een doelpunt maakte.

Het internationale voetbal mag Frankrijk en Michel Platini dankbaar zijn. Het EK in 1984 was een doorslaand succes met volle tribunes en enkele heroïsche duels. En daar had niemand op gerekend toen het toernooi werd toegekend aan de Fransen. Sterker nog, er waren zelfs geluiden om het eindtoernooi af te schaffen en te vervangen door een finale met een thuis- en uitwedstrijd. Platini heeft met zijn negen doelpunten, nog altijd een toernooirecord, het EK van de ondergang gered.

Wedstrijdgegevens:
27 juni 1984
Parc des Princes, Parijs
Frankrijk 2 – 0 Spanje
Doelpunten: Platini 57′, Bellone 90′
Toeschouwers: 47.368
Scheidsrechter: Vojtech Christov (Tsjecho-Slowakije)

Frankrijk:
1 Joël Bats, 5 Patrick Battiston (73′), 15 Yvon Le Roux (rood 85′), 4 Maxime Bossis, 3 Jean-François Domergue, 6 Luis Fernández, 12 Alain Giresse, 14 Jean Tigana, 10 Michel Platini, 17 Bernard Lacombe (80′), 11 Bruno Bellone.
Wisselspelers: 2 Manuel Amoros (73′), 9 Bernard Genghini (80′).
Coach: Michel Hidalgo.

Spanje:
1 Luis Arconada, 2 Santiago Urquiaga, 12 Salva (85′), 10 Ricardo Gallego, 3 José Antonio Camacho, 14 Julio Alberto (75′), 8 Víctor Muñoz, 7 Juan Antonio Señor, 16 Francisco, 9 Santillana, 11 Francisco José Carrasco.
Wisselspelers: 19 Manuel Sarabia (75′), 15 Roberto Green (85′).
Coach: Miguel Muñoz.

WK 1986. Krachtmeting tussen de twee De Magische Vierkanten van Frankrijk en Brazilië

Met Henri Michel inmiddels als bondscoach moet het WK 1986 in Mexico het moment suprême worden voor Les Bleus. En dat gaat aanvankelijk ook crescendo. De hordes in de groepsfase worden soepel genomen, in de achtste finale moet zelfs wereldkampioen Italië er al aan geloven. En ja hoor, dan volgt eindelijk de krachtmeting tussen De Magische Vierkanten van Frankrijk en Brazilië. Eigenlijk een paar jaar te laat.

Voor zowel de generatie Frankrijk als de generatie Brazilië was dit de laatste kans op de wereldtitel. Het middenveld van Frankrijk was nog steeds sterk, al waren de dertigers Alain Giresse en zelfs Michel Platini aan slijtage onderhevig, bij Brazilië was alleen Sócrates nog in de basis, Zico kon geen hele wedstrijd spelen en Falcao zat op de tribune. Zico valt nog wel in tijdens de slotfase, Falcao blijft op de bank en Toninho Cerezo heeft al afscheid genomen.

Op het briljante Braziliaanse middenveld ontbrak het type Fernández. Sócrates was een totaal andere voetballer. De koning van de eenvoud, de keizer van de one touch. Hij liep niet, hij schreed voort. Waar de Fransen toch in een soort van ruit opereerden met de  punt naar achteren (Fernández) en naar voren (Platini), daar acteerden de Brazilianen meer op één lijn met voortdurende positiewisselingen; het zogenaamde ‘platte’ middenveld Bij vlagen fenomenaal uitgevoerd, maar bij haperingen uiterst riskant in defensief opzicht.

WK 1986: Michel Platini in duel met Braziliaanse verdedigers.
foto: onbekend

Toch waren Giresse en Tigana zeer wel vergelijkbaar met Cerezo en Falcao, terwijl ook Platini en Zico in speelstijl en meerwaarde nauwelijks voor elkaar onderdeden. De klasbakken Junior en ‘De Duitser’ Alemão doen echter in weinig onder voor hun illustere voorgangers. Misschien voldoet de wedstrijd niet helemaal aan de wel heel erg hoog- gespannen verwachtingen, maar toch: bloedstollend spannend is het in elk geval.

Na een schitterende aanval brengt Careca de Selecão op voorsprong. Les Bleus trekken de stand echter gelijk via Platini die de bal slechts voor het intikken heeft na een gedevieerde voorzet van Dominique Rocheteau. Wanneer vlak voor tijd de in allerijl alsnog opge- trommelde Zico Branco vrij speelt en deze door Joë Bats wordt neergelegd, lijkt het pleit door Zico himself te worden beslecht vanaf de penaltystip. Want de ‘Witte Pelé’ mist nooit.

Joël Bats keert echter de strafschop. Er volgt een verlenging die doelpuntloos blijft, waardoor de Fransen opnieuw worden geconfronteerd met een allesbeslissende strafschoppenserie.

De strafschoppenserie leverde ook veel dramatiek op. Twee zekerheden van beide teams misten: Bats stopte de weer uit stand genomen strafschop van Socrates en Platini schoot huizenhoog over. Er was nog een incident bij de derde strafschop: Bruno Bellone schoot raak, waarbij de bal eerst via de paal werd gestuit en via het hoofd van Carlos erin ging, het protest van Brazilië was tevergeefs. Na Platini’s misser kwam het toch nog goed met zijn verjaardag, Julio Alberto miste en Luis Fernandez benutte de laatste strafschop. Brazilië kon weer voortijdig naar huis.

Het Magische Vierkant mag dus zijn weg vervolgen naar de WK-titel. Dan moet er wel eerst even met, alweer, aartsvijand Duitsland worden afgerekend, met die onterechte uitschakeling in 1982 nog vers als wond en in het geheugen. Maar opnieuw sneuvelen de Fransen tegen Die Mannschaft, nu middels een reguliere 2-0 nederlaag.

Het gemis aan goeie aanvallers en een productieve spits breekt hen wederom op als het er echt op aan komt. Als Platini het even laat afweten, staat er niemand op om zijn scorende rol over te nemen. Ook dat hebben ze gemeen met hun Braziliaanse tijdgenoten. Die hadden ook geen spits van naam of faam als schutter en bliksemafleider.

WK 1986: Socrates mist zijn penalty in de strafschoppenserie.
foto: AFP/Getty Images

Wedstrijdgegevens:
21 juni 1986
Brazilië 1 – 1 (3-4 n.s.) Frankrijk
Doelpunten: Careca 17′, Platini 40′
Strafschoppen Brazilië : Sócrates (mist), Alemão, Zico, Branco, Júlio César (mist).

Strafschoppen Frankrijk: Stopyra, Amoros, Bellone, Platini (mist), Fernádez.
Estadio Jalisco, Guadalajara
Toeschouwers: 65.000
Scheidsrechter: Ioan Igna (Roemenië)

De magere jaren.

Na de EK-winst van 1984 volgden er voor Frankrijk magere jaren. Op het WK van 1986 was Duitsland opnieuw de plaaggeest, maar deze keer kon een half fitte Platini niet zijn stenpel op de wedstrijd drukken. Dit toernooi was de laatste keer dat zijn elftal op topniveau kon schitteren.

Als St. Etienne speler Dominque Rocheteau, Frankrijk’s enige spits van enig niveau, fit had kunnen blijven, hadden de Fransen gemakkelijk ook een wereldtitel aan hun palmares kunnen toevoegen.

Het EK van 1988 werd gemist, terwijl de prestaties gedurende de toernooien van 1992 en 1996 uiterst matig waren. De wereldkampioenen van 1998 bezorgden Frankrijk in 2000 echter de tweede Europese titel.  Het EK van 2004 in Portugal draaide vervolgens uit op een fiasco, deels te wijten aan het stoppen van een aantal routiniers en verzadiging bij de overgebleven spelers.

Le Carré Magique. Nog eenmaal in één adem genoemd: Luis Fernández, Jean Tigana, Alain Giresse en Michel Platini. Chapeau!

De 1,63 meter grote Giresse speelde bijna zijn hele voetballoopbaan bij Girondins de Bordeaux. In totaal speelde hij met de club 516 competitiewedstrijden in de Ligue 1 en maakte daarin 159 doelpunten. In Europees verband kwamen daar nog eens 21 wedstrijden bij met daarin 7 doelpunten. Met Girondins de Bordeaux werd hij tweemaal kampioen van Frankrijk (1984 en 1985) en eenmaal won hij de Coupe de France (in 1986).

Zijn laatste interland speelde Giresse tijdens het WK voetbal 1986 in Mexico, hier verloor hij de halve finale van West-Duitsland met 0-2.

Giresse hier in actie tijdens de EK finale tegen Spanje.
foto: onbekend

De ijzervreter Luis Fernández blijkt de sleutel tot succes. Bikkelhard, sluw en tactisch sterk. Verpersoonlijking van de man die anderen beter laat voetballen. De sierlijke, constant bewegende technici Giresse en Tigana als het kloppend hart en de longen, Platini zowel de strateeg als doelpuntenmaker, Louis Fernández als bewaker en controleur. Complementair, gelardeerd met flair en majestueuze gratie.

Fernández kwam zestig keer uit voor het Franse elftal, en scoorde zes keer voor Les Bleus in de periode 1982-1992. Fernández nam met Frankrijk deel aan drie eind- toernooien: EK voetbal 1984, WK voetbal 1986 en EK voetbal 1992. Als speler van Paris Saint-Germain maakte hij zijn debuut op 10 november 1982 in de vriendschappelijke wedstrijd tegen Nederland (1-2) in Rotterdam.

Tigana in de halve finale van het EK 1984 tegen Portugal.
foto: onbekend

Als derde deel van Europa’s beste middenveld ooit hielp Tigana Frankrijk aan de overwinning tijdens het EK van 1984 en speelde een grote rol in de opmars naar de halve finales op de WK’s van 1982 en 1986. Tigana’s lange benen konden de hele dag rennen, en datzelfde gold voor de kleinere Alian Giresse, waarmee ze teamgenoot Michel Platini de ruimte gaven om zijn geniale acties te maken.

In 52 interlands scoorde hij één keer na een sublieme, door hem zelf opgezette combinatie in de wedstrijd tegen Hongarijje op het WK van 1986.

Michel Platini paarde een sublieme techniek aan een groot scorend vermogen. Zijn balbehandeling, inzicht en trefzekere trap met beide benen maakten hem tot de ideale spelverdeler, maar hij voegde daar een niet aflatende stroom goals aan toe, zowel vanuit standaardsituaties als spelmomenten.

WK 1984: Platini in actie tegen Portugal.
foto: Colorsport / Iundt / Ruszniewski

Platini beleefde zijn hoogtepunt op het EK van 1984 toen hij Frankrijk op eigen bodem naar de eindoverwinning leidde. Daarnaast werd hij topscorer van het toernooi met negen goals in vijf wedstrijden, waaronder twee hattricks. In totaal speelde Platini 72 wed- strijden, waarvan vijftig keer als aanvoerder, voor het Franse nationale elftal, waarin hij 41 maal scoorde. Zijn zakelijke belangen deden hem in 1987 besluiten een punt achter zijn voetbalcarriere te zetten.

Bronnen en referenties
voetblah.nl, kentudezenog.nl.