(72) 1992: 26 juni EK Zweden; Denemarken Europees kampioen

Deens Sprookje


In 1992 vond het EK voetbal plaats in Zweden. Het was inmiddels bekend welke landen mee mochten doen en alle voorbereidingen voor het toernooi waren getroffen. Acht dagen voor het toernooi werd echter besloten dat Joegoslavië niet meer mee mocht doen vanwege de Balkanoorlogen waar het op dat moment in verwikkeld was. Daarom kreeg de runner-up, Denemarken, 8 dagen voor het EK te horen dat het toch mee mocht doen. Het probleem was alleen dat alle Deense voetballers al op vakantie waren. Deze werden dus in allerijl van de camping of het strand geplukt om toch mee te doen aan het EK. Dit leverde de ploeg de bijnaam ‘campingelftal’ op en er werd dan ook wat schamper gedaan over hun deelname.

Deens campingelftal

De Deense voetballers echter ontkennen het camping verhaal. In werkelijkheid hielden de Denen er serieus rekening mee dat zij Joegoslavië moesten vervangen en speelden zij kort voor het EK nog een oefenwedstrijd. De verhalen dat de spelers van Denemarken van het strand werden geplukt zijn dus wat opgeblazen, maar dat de Scandinaviërs slecht voor- bereid waren was duidelijk. De algemene opvatting was dat de rood-witte ploeg van bondscoach Richard Møller Nielsen na drie wedstrijden op vakantie kon, maar het liep allemaal anders.

De Denen begonnen dramatisch aan het toernooi. De ploeg speelde het eerste duel met Engeland gelijk, waarna de ontmoeting met gastland Zweden in een 1-0 nederlaag eindigde. In het laatste duel met Frankrijk moest er gewonnen worden, anders kon het team van Nielsen naar huis. In een heroïsch duel werden de Fransen – die als één van de favorieten het toernooi ingingen – met 2-1 verslagen. Lars Elstrup (voormalig Feyenoord) maakte de winnende treffer en de Denen plaatsten zich als grote verrassing voor de halve finale. Destijds werd het EK afgewerkt met acht ploegen, waardoor na de groepsfase de halve finales op het programma stonden.

1992: Het "Deense campingelftal".Staand: Schmeichel, Olsen, Sivebæk, Vilfort and Christofte. Zittend: B. Laudrup, K. Nielsen, Povlsen, Jensen, Andersen en Christensen.
foto: onbekend

Nederlands elftal

Oranje begon het EK ’92 als één van de favorieten van het toernooi. Na een dramatisch verlopen WK in Italië twee jaar eerder, besloot Rinus Michels de touwtjes zelf weer in handen te nemen. Onder Leo Beenhakker was het in Italië een behoorlijke puinhoop geworden, onder meer omdat de selectie het liefst Johan Cruijff als bondscoach wilde. Ook het imago van Rinus Michels was aan bijstelling toe. De Generaal, na het EK 1988 nog op handen gedragen, had intussen veel sympathie verspeeld door intriges tegen Johan Cruijff.

In de aanloop naar het EK schoffeerde hij spelers als Koeman, Van ‘t Schip, Roy en Kieft. Uiteindelijk draaide iedereen weer bij, vooral door toedoen van een kleine Hagenees, assistent-bondscoach Dick Advocaat. Zelfs Frank Rijkaard kwam terug op zijn besluit om vroegtijdig met interlandpensioen te gaan. Tussen het geruzie door plaatste Nederland zich vrij gemakkelijk voor het eindtoernooi in Zweden door Finland, Griekenland, Malta en Portugal uit te schakelen.

Met De Generaal weer aan het roer moest Nederland met succes de Europese titel in Zweden gaan verdedigen, maar een Deens sprookje gooide roet in het eten van Oranje.

Nederland maakt favorietenrol waar

Het Nederlands elftal werd in de groepsfase ingedeeld bij Schotland, GOS (voormalige Sovjet-Unie) en Duitsland. Nederland speelde met liefst acht spelers, die vier jaar geleden Europees Kampioen werden en begon tegen Schotland voortvarend. Vooral in de eerste helft was Ruud Gullit ongrijpbaar, maar doelpunten leverde het niet op. In de tweede helft werd het spel minder, maar het nieuwe talent Dennis Bergkamp zorgde vlak voor tijd voor de winnende treffer na voorbereidend werk van Gullit en van Basten.

In de tweede wedstrijd tegen de voormalige Sovjet-Unie het GOS had Ruud Gullit het stukken zwaarder, hij werd volledig uitgeschakeld door Viktor Onopko. Nederland had het beste van spel zonder uit te blinken, maar scheidsrechter Peter Mikkelsen keurde een geldig doelpunt van Marco van Basten af.

Waar Nederland in de eerste twee wedstrijden nog niet het beste voetbal liet zien, maakte de confrontatie met aartsrivaal Duitsland extra krachten los. Oranje versloeg de Oosterburen met 3-1 en iedereen zag het Nederlands elftal weer als favoriet voor de eindzege.

Nederland – Duitsland 3-1

Er speelde in de voorronden voor het eerst een verenigd Duitsland mee, dat meteen van zich deed spreken als hooligans-natie. Duitse supporters bezorgden veel overlast bij de uitwedstrijden tegen België en Luxemburg en tijdens de eindronde raakten deze fans slaags met Nederlandse hooligans. Want Nederland zat weer eens in een groep met Duitsland. De sfeer was aanzienlijk minder gespannen dan vier jaar daarvoor. Nooit eerder won Nederland zo makkelijk van Duitsland, dat defensief erg verzwakt was door blessures van Guido Buchwald en Stefan Reuter.

Nederland moest nu winnen van de wereldkampioen om in ieder geval boven Duitsland te eindigen en niet afhankelijk te zijn van de uitslag Schotland-GOS. Frank de Boer verving de geblesseerde Berry van Aerle. Een wedstrijd tegen Duitsland en dan na net iets meer dan 3 minuten gespeeld te hebben reeds de 1-0 in het netje te hebben liggen is altijd prettig. Een vrije trap van Ronald Koeman werd raak gekopt door Frank Rijkaard.

Na amper 15 minuten mocht het legioen wederom juichen. ruim ruim 10 minuten na de 1e goal legde Ronald Koeman succesvol af op Rob Witschge. De gehele Duitse muur wachtte op het schot van Koeman, maar het was Rob Witschge die hard en laag over de grond de bal net naast de paal in het doel zag verdwijnen. Twee dode spelmomenten, beide na overtredingen op Marco van Basten bracht Nederland op een 2-0 voorsprong.

De Duitsers waren rijp voor de slacht. Hoogtepunt was een keiharde volley van uitblinker van Basten, die op de lat belande. Bryan Roy kreeg een uitstekende kans evenals Ruud Gullit.

Rob Witschge scoort de 2-0 tegen Duitsland.
foto: onbekend

In de tweede helft werd de onzekere Binz gewisseld en de Duitsers gingen er tegenaan, Jürgen Klinsmann scoorde vrij snel de aansluitingstreffer en de paniek sloeg toe in het Nederlandse kamp, Rijkaard scoorde bijna in eigen doel, maar de bal belandde op de lat.

Na 20 minuten herpakte Oranje zich en via een prachtige aanval waarbij Marco van Basten als bliksemafleider fungeerde, scoorde Dennis Bergkamp zijn tweede toernooigoal. Mooiste moment aan de aanval was, dat van Basten signalen gaf aan Aron Winter, dat hij de bal moest geven aan Bergkamp. Duitsland werd gered door Schotland, dat hun sportieve plicht deed door met 3-0 van GOS te winnen. Het was een droevig einde van een team bestaande uit 15 Russen, drie Oekraïners, één Georgiër en één Wit-Rus, voortaan zouden deze spelers voor hun eigen land spelen.

Nederland-Duitsland: Dennis Bergkamp (m) brengt de stand op 3-1. De Duitsers Jürgen Kohler (l) en Thomas Hassler (r)…
foto: Cor Mulder – ANP

Door de overwinning van de Schotten mocht ook Duitsland zich op maken voor de Halve finale.

Groepswedstrijden:
12 juni 1992
Nederland 1 – 0 Schotland
Doelpunt: Bergkamp 57′
Ullevi, Göteborg
Toeschouwers: 35.720
Scheidsrechter: Bo Karlsson (Zweden)

15 juni 1992
Nederland 0 – 0
GOS Ullevi, Göteborg
Toeschouwers: 34.400
Scheidsrechter: Peter Mikkelsen (Denemarken)

18 juni 1992
Nederland 3 – 1 Duitsland
Doelpunten: Rijkaard 4′, Witschge 15′, Klinsmann 53′, Bergkamp Goal 72′
Ullevi, Göteborg
Toeschouwers: 37.725
Scheidsrechter: Pierluigi Pairetto (Italië)

De onderschatting

Dus ook de Duitsers gingen door naar de halve finale, en iedereen hield rekening met een finale Nederland-Duitsland. Michels gaf in zijn laatste maand als bondscoach nieuwe inhoud aan zijn bijnaam ‘De Sfinx’, door raadselachtige uitspraken te doen over het toernooiverloop. Bergkamp vertelde later dat Michels had voorspeld dat Nederland twee keer tegen Duitsland zou spelen, in de groep en in de finale. Hij had ook voorzien dat Nederland drie keer zou scoren, twee keer door een middenvelder en één keer door een aanvaller.

Met zo’n succesvolle profeet aan het roer was het geen wonder dat het elftal zich geen moment zorgen maakte over de halve finale tegen Denemarken, een team dat min of meer van de Europese stranden was geplukt om op de valreep in te vallen voor Joegoslavië, dat wegens de VN-boycot niet mocht meedoen. Het liep anders. Het Deense elftal wist echter vriend en vijand te verrassen door in de kwartfinales gelijk te spelen tegen Engeland en te winnen van favoriet Frankrijk. Hierdoor plaatste het zich voor de halve finale. Iedereen dacht dat het nu wel snel gedaan zou zijn en dat de eerdere wedstrijden vooral ‘beginnersgeluk’ waren geweest.

Na de overwinning op de Duitsers leek de halve finale tegen revelatie Denemarken een formaliteit, althans zo dachten de Nederlandse spelers erover. De Scandinavische counterploeg zou wel even opzij gezet worden op jacht naar prolongatie van de Europese titel. De arrogantie straalde van deze benadering af en Denemarken was tot op de tanden gewapend tegen de Nederlandse hoogmoed.

Michels wist niet veel van de Deense ploeg. Van alle tegenstanders die Nederland op het EK kon treffen zal er weinig informatie over de Denen beschikbaar zijn geweest, aangezien de ploeg vlak voor het toernooi pas als deelnemer uit de bus kwam. Toch hadden de Denen enkele spelers, zoals Elstrup, die bekend waren uit de Nederlandse competitie. "De shirts zijn bekend ", sprak Michels voorafgaand aan het duel. "Verder is het een counterploeg en dat is moeilijk te bespelen, zeker als je niet scherp voor de dag komt. "

Halve finale: Denemarken – Nederland 2-2

Net als in 1976, was Nederland meer bezig met een finale tegen Duitsland dan de nog te spelen halve finale. Nederland had indruk gemaakt in de wedstrijd tegen Duitsland en invaller Denemarken moet geen probleem zijn. Denemarken begon net als tegen Frankrijk agressief aan de wedstrijd en de dromende Nederlanders hadden er geen antwoord op. De verdediging werd verwaarloosd en met name Flemming Povlsen dolde de nog jonge Frank de Boer regelmatig. Slecht verdedigen zorgde ervoor dat Denemarken verrassend op een 1-0 voorsprong kwam door een doelpunt van Henrik Larsen. Oranje begreep dat er werk aan de winkel was en kwam al snel op gelijke hoogte via Dennis Bergkamp.

Nederland was echter nog steeds niet wakker en vlak daarna profiteerde Larsen van slecht uitverdedigen van Ronald Koeman. Tot ver in de tweede helft was Denemarken veel sterker, maar na een ernstige blessure van Hendrik Andersen (gezwollen knieschijf na een duel met Marco van Basten), kwam Nederland eindelijk in de wedstrijd. Na wat gemiste halve kansen scoorde Frank Rijkaard vijf minuten voor tijd na een corner van Richard Witschge. Het Deense verzet leek gebroken.

Henrik Larsen scoort het tweede Deense doelpunt.Van Breukelen, Bergkamp en Van Tiggelen zijn kansloos.
foto: onbekend

De twee ploegen kwamen in een zenuwslopende verlenging niet tot scoren. Nederland kreeg legio kansen, maar doelman Peter Schmeichel speelde een fantastische wedstrijd, zoals hij het hele toernooi al uitstekend keepte. Met name Bryan Roy miste een grote kans.

Het kwam aan op strafschoppen en het penaltytrauma dat Oranje nog altijd heeft, is eigenlijk in deze wedstrijd ontstaan. Marco van Basten speelde een ongelukkig toernooi en stond nog droog toen hij de tweede penalty van Nederland mocht nemen. De strafschop van de superspits was niet eens heel slecht genomen, maar Schmeichel koos de goede hoek en pareerde de inzet van de AC Milan-aanvaller. De AC Milan-speler kreeg de titel van Europees voetballer dat jaar beslist niet voor zijn spel op het EK. Van Basten speelde na het EK nog drie wedstrijden voor het Nederlands elftal, maar zou nooit meer scoren.

Nadat de volgende strafschoppen van Oranje en Denemarken in het doel verdwenen mocht Kim Christofte aanleggen voor de beslissing. Met een korte aanloop stuurde de Deen Hans van Breukelen de verkeerde hoek in en schoot hij Denemarken naar de finale. Heel Nederland zat in zak en as. Hoe was het toch mogelijk dat dit elftal het grote Oranje versloeg? Heel Europa vulde voor de eindstrijd Duitsland in als winnaar, want de Danish Dynamite kon dit kunststukje toch nooit nog een keer herhalen?

Van Basten mist zijn penalty tegen Denemarken.
foto: Voetbal International

Wedstrijdgegevens:
Denemarken – Nederland  2 – 2 (nv) strafschoppen 5-4 
Doelpunten: Larsen  5′, Bergkamp  23′, Larsen 33′, Rijkaard  86′
Denemarken Ullevi, Göteborg
Toeschouwers: 37.450
Scheidsrechter: Emilio Soriano Aladrén ( Spanje)

Nederland :(inclusief invallers):
1 Hans van Breukelen (PSV), 2 Adri van Tiggelen (PSV), 3 Ronald Koeman (Barcelona), 4 Frank de Boer (Ajax), 5 Frank Rijkaard (AC Milan, 6 Jan Wouters (Bayern München), 7 Rob Witschge (Feyenoord), 8 Ruud Gullit (AC Milan), 9 Dennis Bergkamp (Ajax), 10 Marco van Basten (AC Milan), 11 Bryan Roy (Ajax), 12 Wim Kieft (PSV), 13 John van ‘t Schip (Ajax).

De Duitsers maakten de verwachtingen wel waar tegen Zweden en bereikten de finale door twee Platini-achtige vrije trappen van Hässler. Een schrale troost was dat de Denen ook Duitsland klopten. Nederland kon weer een kruisje toevoegen aan de lijst van toernooien die het eigenlijk had moeten winnen.

Finale Denemarken-Duitsland. Denmarken schrijft historie.

Nu stonden de Denen wonder boven wonder in de finale. Deze werd gespeeld tegen een andere favoriet, Duitsland, dat voor aanvang van het toernooi al getipt was als winnaar. Men zou zeggen dat de Duitsers geleerd hadden van de lakse aanpak die Oranje hanteerde in de halve finale, maar ook Die Mannschaft kon geen potten breken tegen de Scan- dinaviërs. Gek genoeg kwam de ploeg van bondscoach Nielsen als herboren aan de start, terwijl de halve finale tegen Nederland zeker zijn tol had geëist. Henrik Andersen hield aan de halve eindstrijd bijvoorbeeld een zware knieblessure over en kon tegen Duitsland met geen mogelijkheid spelen. De voorbereiding sprak ook al niet in het voordeel Denemarken, omdat de ploeg op het laatste moment pas mocht deelnemen aan het toernooi.

Brian Laudrup snelt langs Guido Buchwald van Duitsland.
foto: Simon Bruty/Allsport/Getty Images

Toch werden de Denen Europees kampioen. Onder meer door opnieuw een geweldige wedstrijd van doelman Schmeichel, die de Duitsers keer op keer in de weg stond. Duitsland had totaal geen grip op de watervlugge Denen, die er lustig op los counterden. John Jensen opende de score met een schot van afstand, er waren wel protesten, dat er een overtreding was gemaakt in de voorbereiding, maar de scheidsrechter keurde het doelpunt goed (1-0).

De Duitse ploeg, met spelers als Jürgen Klinsmann, Andreas Brehme en Stefan Effenberg begon zich te ergeren en pakte in totaal vijf gele kaarten. De Duitsers stormden onop- houdelijk op het doel van Peter Schmeichel, maar de doelman was in grote vorm, hij maakte schoten van Karl-Heinz Riedle en Jürgen Klinsmann onschadelijk. Ruim tien minuten voor tijd bracht Kim Vilfort de beslissing met een uitstekende treffer die via de paal in het doel verdween.

Vilfort ging tussen de wedstrijden zijn dochtertje bezoeken, die aan leukemie leed; zijn familie stuurde hem steeds terug naar het Deense kamp. Zijn dochtertje overleed vlak na het toernooi.

Denemarken had het onmogelijke gepresteerd en schreef historie in Göteborg. Tot op de dag van vandaag wordt de nationale ploeg van de Denen altijd vergeleken met de helden uit ’92. De vraag is uiteraard of er ooit nog een lichting zal zijn die de prestatie uit Zweden kan herhalen.

1992 Deens elftal viert het Europese kampioenschap.
foto: UEFA

Wedstrijdgegevens:
26 juni 1992
Denemarken 2 – 0 Duitsland
Doelpunten: Jensen 18′, Vilfort 78′
Ullevi, Göteborg
Toeschouwers: 37.800
Scheidsrechter: Bruno Galler (Zwitserland)

Denemarken:
Schmeichel, K. Nielsen, T. Piechnik, L. Olsen, J. Sivebaek, K. Christofte, J. Jensen, H. Larsen, K. Vilfort, B. Laudrup, F. Povlsen

Duitsland:
B. Illgner, S. Reuter, T. Helmer, J. Kohler, A. Brehme, G. Buchwald, M. Sammer, S. Effenberg, T. Hassler, K. Riedle, J. Klinsmann

Europees kampioenschap voetbal 1992 Zweden

Het Europees kampioenschap voetbal 1992 werd in de voor Europa roerige jaren ’90 in Zweden gespeeld. De Sovjet-Unie viel uiteen in tal van landen en oorlog dreigde op de Balkan. San Marino was nieuw, samen met de Faeröer Eilanden, dat sensationeel begon door Oostenrijk met 1-0 te verslaan. Dit was het laatste toernooi met 8 deelnemers, vanaf 1996 zouden er 16 deelnemers zijn. Het was ook het laatste toernooi waarbij de winnaar van een wedstrijd slechts twee punten kreeg.

Het voetbalelftal van ‘Gemenebest van Onafhankelijke Staten’ was het vertegenwoor- digend elftal van de landen van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) in 1992. Het elftal was de opvolger van het voetbalelftal van de Sovjet-Unie na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, dat zich reeds geplaatst had. Op 11 januari 1992 werd de Unie van Voetbalbonden van het GOS opgericht en twee dagen later erkend door de FIFA.

Doordat er geen troostfinale meer gespeeld werd, kan voor wat betreft de twee verliezers van de halve finales die met gelijke punten eindigden, Nederland op basis van het beter doelsaldo (+3) als derde beschouwd worden en Zweden (+1) als vierde.

Selectie van het Nederlands elftal:
Hans van Breukelen * Berry van Aerle * Adri van Tiggelen * Ronald Koeman * Danny Blind * Jan Wouters * Dennis Bergkamp * Frank Rijkaard * Marco van Basten * Ruud Gullit * John van ‘t Schip * Wim Kieft * Stanley Menzo * Rob Witschge * Aron Winter * Peter Bosz * Frank de Boer * Wim Jonk * Eric Viscaal * Bryan Roy * Ed de Goeij.
Bondscoach: Rinus  Michels

Bronnen en referenties
Hard Gras, www.goal.com, www.casema.nl