(78) 1996: juni EK Engeland: Nederlands elftal

De Kabel; zwart tegen wit

Het EK bracht het voetbal thuis, het toernooi werd immers gespeeld in Engeland. Nederland kon de hooggespannen verwachtingen niet waarmaken, want de Ajax spelers namen de problemen van de club mee naar Oranje. Na de tweede wedstrijd barstte de bom en werd Edgar Davids naar huis gestuurd.

Voor Oranje is het geen goede ontwikkeling in een toch al teleurstellend toernooi. Goed gespeeld wordt er nauwelijks hier in Engeland en de ruzie lijkt op het toernooi de das om te doen voor de Nederlanders. Alleen Johan de Kock schijnt het allemaal geweldig te vinden. Samen met Jordi Cruijff en Yuri Mulder is hij vaak aan het kaarten. Die jongens zijn al blij dat ze erbij zitten. Trainer Guus Hiddink maakt een slechte beurt door de ruzie. De verwachting was dat hij na dit hele slecht toernooi wordt ontslagen door de KNVB. Het kon wel eens gedaan zijn met de carrière van de oud-speler van De Graafschap.’ (dacht men toen)

Midden jaren negentig was Ajax het meest aansprekende team van Europa met fris, aanvallend voetbal. Vlak voor het EK verloor Ajax de finale van de Champions League na strafschoppen tegen Juventus. Ajax maakte een vermoeide indruk en de Ajacieden Mark Overmars en Frank de Boer misten het EK vanwege blessures. Een sluimerend conflict kwam echter bij het Nederlands elftal aan de oppervlakte, de meer geroutineerde spelers kregen een veel beter contract, terwijl de jonge spelers afgescheept werden met mindere beloningen. Edgar Davids en Michael Reiziger besloten na Clarence Seedorf de club te verlaten en omdat het contract verlopen was verlieten deze spelers als gevolg van het Bosman-arrest transfervrij de club. Dat de donkere spelers mindere contracten kregen, gaf de zaak een racistisch karakter en de pers sprak over "de kabel". Het zorgde voor onrust rond het toch getalenteerde team.

Het toernooi

Het was de vijfde deelname voor Oranje. Oranje zat in een poule met gastland Engeland, Schotland en Zwitserland. In de eerste wedstrijd ging Nederland voortvarend van start en overspeelde het Schotse team en de scheidsrechter zag een zuivere handsbal over het hoofd. Na twintig minuten ging de storm al liggen en het team maakte een onrustige indruk. Vooral het verdedigingscentrum Edgar Davids – Clarence Seedorf blonk uit in een overdaad aan goede bedoelingen en foute beslissingen. De wedstrijd eindigde in een teleurstellend gelijkspel.

Wedstrijdgegevens:
10 juni 1996
Nederland – Schotland 0-01
Villa Park, Birmingham
Toeschouwers: 34.363
Scheidsrechter: Leif Sundell (Zweden)

Tegen Zwitserland ging het nauwelijks beter: al vroeg in de wedstrijd werd Clarence Seedorf gewisseld, nadat hij ontsnapte aan een tweede gele kaart, de veel minder getalenteerde Johan de Kock verving hem en gaf de ploeg wat meer stabiliteit. Nederland kwam een aantal keren goed weg tegen de Zwitsers, die Nederland verrasten met een drie-mansaanval. Onder toeziend oog van vader Johan scoorde Jordi Cruijff een fraai doelpunt en vlak voor tijd besliste Dennis Bergkamp de wedstrijd na een lange voorzet van doelman Edwin van der Sar.

De opluchting was groot na afloop, maar na de wedstrijd sloeg de stemming om: Davids verklaarde tegen een Zwitserse journalist, dat Hiddink vooral luisterde naar de mening van bepaalde spelers (Hiddink must get his head out of players’ asses so he can see better). Er was vooral veel onvrede ten opzichte van zijn teamgenoten Ronald de Boer en Danny Blind. Disciplinaire maatregelen konden niet uitblijven en Davids werd uit de selectie gezet en de pers stortte zich op de problemen rond de selectie.

Wedstrijdgegevens:
13 juni 1996
Zwitserland – Nederland 0 – 2
Doelpunten: Cruijff 66′, Bergkamp 79′
Villa Park, Birmingham
Toeschouwers: 36.800
Scheidsrechter: Atanas Uzunov (Bulgarije)

Nederland en Engeland hadden genoeg aan een gelijkspel en heel Europa verwachtte dit ook, alleen Nederland was geen team meer na alle strubbelingen rond Edgar Davids en Engeland rook bloed. In de eerste helft gingen de ploegen gelijk op en maakte de straf- schop van Alan Shearer het enige verschil uit. Maar in de tweede helft stonden de toeschouwers met open mond te kijken toen Engeland in elf minuten één van de beste teams van Europa aan flarden speelde en uitliep naar 4-0.

Teddy Sheringham scoort zijn tweede goal tegen een uitelkaar gespeelde verdediging van Nederland.
foto: Daily Mai

Met 4-0 had Engeland Schotland onbedoeld een reddingsboei toegeworpen, maar een laat doelpunt van Kluivert bracht Oranje met de hakken over de sloot in de kwartfinale.

Wedstrijdgegevens:
18 juni 1996
Engeland – Nederland 4-1
Doelpunten: Shearer 23′ (pen.), 57′, Sheringham 51′, 62′, Kluivert 78′
Wembley Stadium, Londen
Toeschouwers: 76.798
Scheidsrechter: Gerd Grabher (Oostenrijk)

De wedstrijd tussen Frankrijk leek meer een schaakspel dan een voetbalwedstrijd, beide teams speelden heel voorzichtig. Het waren de verdedigers, die domineerden en de aanvallers hadden totaal geen kans. Na de wanvertoning tegen Engeland had Guus Hiddink onder andere Clarence Seedorf gewisseld, hij viel in voor de opnieuw teleur- stellend spelende Dennis Bergkamp. Aan het einde van de wedstrijd had Nederland de wedstrijd kunnen winnen, scheidsrechter Lopez Nieto zag een handsbal van Marcel Desailly over het hoofd, de voor het eerst in de basis acterende Philip Cocu schoot een vrije trap op de paal en Clarence Seedorf miste een opgelegde kans. In de verlenging gebeurde niets meer en in de strafschoppenserie miste als enige Clarence Seedorf.

Wanhoop bij Seedorf na zijn gemiste penalty tegen Frankrijk
foto: ANP

Wedstrijdgegevens:
22 juni 1996
Frankrijk – Nederland 0 – 0 (n.v. 5-4 n.s.)
Strafschoppen Frankrijk: Zidane, Djorkaeff, Lizarazu, Guérin, Blanc
Strafschoppen Nederland: de Kock, R. de Boer, Kluivert, Seedorf (mist), Blind.
Anfield, Liverpool
Toeschouwers: 37.465
Scheidsrechter: Antonio López Nieto (Spanje)

Ook Tsjechie had tegen Frankrijk strafschoppen nodig om de finale te halen. De finale werd in het Wembley stadion in Londen voor 76.000 toeschouwers gespeeld. De Tsjechen kwamen dankzij een penalty nog voor, maar invaller Bierhoff had de dag van z’n leven en scoorde in de 73e minuut de gelijkmaker. Hierna bracht hij in de verlenging door middel van een ‘Golden Goal’ Duitsland de Europese titel.

Selectie Nederland: (Bondscoach: Guus Hiddink)
Edwin van der Sar, Michael Reiziger, Danny Blind, Clarence Seedorf, Frank de Boer, Ronald de Boer, Gaston Taument, Edgar Davids, Patrick Kluivert, Dennis Bergkamp, Peter Hoekstra, Aron Winter, Arthur Numan, Richard Witschge, Winston Bogarde, Ed de Goeij, Jordi Cruijff, Johan de Kock, Youri Mulder, Philip Cocu, John Veldman, Ruud Hesp.

Duitsland wordt in Engelande de Europese kampioen van 1996.
foto: Onbekend

De prestaties van Oranje werden grotendeels overschaduwd door het zogeheten kabelincident.

De kabel

De kabel (vernoemd naar een jongerencentrum in Waddinxveen) is een benaming voor een groep van vijf zwarte voetballers van Surinaamse afkomst, die tegelijkertijd speelden voor het Ajax van midden jaren ’90 en het Nederlands Elftal. De term ontstond in de media naar aanleiding van een vermeende breuk tussen deze spelers en andere selectie- spelers tijdens het Europees Kampioenschap van 1996. De leden van de kabel zoals genoemd in de media waren:

Winston Bogarde
Edgar Davids
Patrick Kluivert
Michael Reiziger
Clarence Seedorf

De naamgeving ontstond aan de hand van een eerder interview met Barend en Van Dorp, waarbij Davids, Kluivert en Seedorf aanwezig waren. Hierbij viel de term ‘kabel’ om hun onderlinge vriendschappelijke band aan te geven. Tijdens het EK 1996 werd deze term door de media overgenomen om het vijftal aan te duiden.

Aanleiding kabelincident

Aanleiding voor de grootschalige aandacht voor de kabel ontstond na de tweede groeps- wedstrijd van het EK, tegen Zwitserland. Clarence Seedorf begon deze wedstrijd als libero in de verdediging. Doordat de Zwitsers in een andere formatie speelden dan verwacht, kwam Seedorf onbedoeld in een rol als mandekker terecht. Nadat hij enkele overtredingen nodig had gehad om zijn directe tegenstander af te stoppen, en daarmee ook een gele kaart opliep, besloot bondscoach Guus Hiddink hem in de 26ste minuut te wisselen.

De op de bank zittende Edgar Davids reageerde hierop agressief jegens Hiddink. Na de wedstrijd uitte hij tijdens een interview met een Zwitserse journalist in harde bewoor- dingen zijn onvrede over Hiddink, die naar zijn mening te veel luisterde naar bepaalde spelers (daarbij doelend op met name Danny Blind en Ronald de Boer). Hiddink "must get his head out of players’ asses so he can see better" aldus Davids. Hiddink besloot hierop Edgar Davids weg te sturen, waardoor hij niet meer deel zou nemen aan het verdere toernooi.

Edgar Davids en Guus Hiddink, hier nog on speaking terms.
foto: Voetbal International

Verder kwam een door de NOS genomen foto naar buiten, waaruit men meende af te leiden dat de eerder genoemde vijf spelers in onmin leefden met de rest van de selectie. Veel media berichtten dat de vijf spelers op de betreffende foto apart aan een tafel zaten tijdens het ontbijt. Dit was echter niet correct. Op de foto zaten Bogarde, Kluivert en Seedorf aan dezelfde tafel, maar Davids en Reiziger niet. De andere tafelgenoten waren John Veldman, Aron Winter en de blanke Rob Witschge. Patrick Kluivert wees er in zijn biografie op dat de tafelindeling iedere dag veranderde. De media richtten zich niet op het gegeven dat omgekeerd 5 (blanke) Nederlandse spelers gezamenlijk apart zouden zitten.

Oranje-selectie in de tuin van het hotel. Voor de tafel met blanke spelers, achter de tafel met voornamelijk donkere spelers.
foto: Guus Dubbelman

De achtergrond

Aanvankelijk kwam er weinig informatie naar buiten, pas jaren later werd de situatie verduidelijkt door enkele betrokkenen. De oorzaken voor de onderlinge spanningen lagen vooral bij de salaris- en machtsverschillen bij Ajax, zo stelde Bogarde in maart 2006 tijdens het tv-programma Profiel. Dit werd bevestigd in het programma Andere Tijden Sport in mei 2008. Maarten Oldenhof, destijds commercieel manager bij Ajax, bevestigde dat er grote salarisverschillen waren. Zo verdiende Danny Blind in 1996 zes keer zoveel als clubtopscorer Kluivert.

Ook gaf Bogarde aan dat de machtsverhoudingen binnen Ajax hem ergerden. Zo bepaalden spelers als Ronald en Frank de Boer en Danny Blind in overleg met het bestuur wat hun teamgenoten, waaronder de kabel-spelers, voor salaris zouden moeten krijgen. Ronald de Boer gaf in Andere Tijden aan dat zij wel hadden gepleit voor een hoger salaris voor deze spelers, en de onvrede dus vooral bestond om het feit dat enkele spelers zeggenschap hadden over de rest van de selectie.

Tevens gaf hij aan pas na de EK-wedstrijd tegen Zwitserland op de hoogte te zijn gekomen van de spanningen, toen Guus Hiddink de spelers alleen liet in de kleedkamer om hun ongenoegen te uiten. Na het wegsturen van Edgar Davids speelden de overige vier spelers gewoon mee in de laatste groepswedstrijd en de kwartfinale tegen Frankrijk, waarin het Nederlands Elftal werd uitgeschakeld. De affaire en de beeldvorming vanuit de media zorgde voor een verstoorde relatie tussen het Nederlands elftal, het publiek en deze spelers.

Seedorf wordt getroost na zijn gemiste strafschop tegen Frankrijk door de overige "kabelleden"
foto: Onbekend

De conclusie

De meeste voetballiefhebbers hebben de conclusies al getrokken over het EK van 1996. ,,Oh, dat was het gedoe met de kabel,” zeggen ze dan. en kabel is een heel sterk touw. En verder heeft het woord alleen maar misverstanden opgeleverd. Het suggereert namelijk dat de donkere voetballers van Ajax een mystiek soort vriendschap hadden, een vriend- schap die alleen donkere mensen onder elkaar hebben. En dat dat mede de oorzaak was van de ruzie in ’96.

In een documentaire van Andere Tijden Sport, waarin dieper wordt ingegaan op de affaire, blijkt de band tussen de kabelleden lang niet zo sterk als destijds werd gesuggereerd. Zo blijken Seedorf en David buiten het veld nauwelijk contact met elkaar te hebben.

Maar het is eerder een zeer sterke band tussen mensen die op jonge leeftijd tot elkaar veroordeeld waren, die heel veel met elkaar meemaakten, en die, en daar komt ras en kleur om de hoek kijken, dezelfde achtergrond hebben. Dat schept inderdaad een band waar niet zoveel mensen tussen kunnen komen.

Davids en Seedorf waren in ’96 geen twee handen op één buik, ze waren jonge, ambitieuze voetballers die zich benadeeld voelden. En die hun eigen mogelijkheden in die periode geweldig overschat hebben. Bij het EK waren er tegenstellingen binnen het Nederlands elftal, maar er was geen raciaal conflict. En er was geen sprake van discriminatie vanwege huidskleur bij Ajax, maar om met Winston Bogarde te spreken: ,,Het was wel heel op- vallend dat de blanke spelers meer verdienden dan de donkere.”

Als de film over het EK één ding duidelijk maakt, is het wel dat er binnen een groep heel snel een ‘wij’ en een ‘zij’ kan ontstaan. Dan is er wantrouwen in plaats van vertrouwen. Tel daarbij op dat het vergrootglas van de media boven de (voetbal-)wereld hangt, en zo kunnen zaken snel escaleren.

Bronnen en referenties
www.linkeballen.nl, Algemeen Dagblad, Andere Tijden Sport