(91) 2009: 18 april AZ Nederlands kampioen (2)

Het Scheringa tijdperk

AZ wordt in 2009 voor de tweede keer kampioen. De eerste keer dat AZ kampioen werd was in 1981. Onder leiding van coach Georg Kessler veroverde AZ de landstitel. Destijds, in 1981, waren het de gebroeders Molenaar van warenhuis Wastora die de club kampioen maakten. Daarna bouwde Wastora de steun af, gleed AZ verder af – in 1988 zelfs naar de eerste divisie. In 2009 deed cowboybankier Dirk Scheringa Alkmaar juichen en Alkmaar was blij met de sympathieke selfmade miljonair. De Molenaars en Dirk Scheringa stuwden provincieclub AZ met privaat geld op in de vaart der volkeren. Maar helaas met het dezelfde gevolgen: AZ valt diep.

De wederopstanding van AZ onder Dirk Scheringa

In 1993 werd uit de regio afkomstige zakenman Dirk Scheringa voorzitter van de club en hij investeerde flink in de club. Opnieuw was Willem van Hanegem betrokken bij de wederopbouw, dit keer als trainer.

AZ speelt sinds 1998 weer vast in de Eredivisie, nadat AZ als kampioen van de eerste divisie promoveerde in ’96 en degradeerde in 1997. Met trainer Co Adriaanse werd in 2004 opnieuw Europees voetbal bereikt – tweeëntwintig jaar na het laatste optreden. Begin januari 2005 had Adriaanse al te kennen gegeven dat hij aan het eind van dat seizoen zou vertrekken. Daarbij verkondigde hij dat er maar één trainer was met de goede papieren voor AZ, zelfs betere dan Adriaanse zelf: Louis van Gaal. Voorzitter Scheringa en Martin van Geel kwamen tot dezelfde conclusie en benaderden Van Gaal.

Deze had weinig bedenktijd nodig en ging op het aanbod van AZ in. Zo verzekerde AZ zich ook voor het seizoen 2005-06 van de diensten van een toptrainer. Adriaanse vertrok uiteindelijk naar FC Porto (winnaar van de Champions League in 2004), terwijl technisch directeur Martin van Geel tegen de zin van supporters en club naar Ajax verkaste. Zijn opvolger werd Marcel Brands, die bij RKC Waalwijk als technisch directeur zijn sporen had verdiend.

AZ coach Co Adriaanse met Barry van Galen.
foto: onbekend

Omdat de begroting van AZ niet verder kon groeien in het oude stadion de Alkmaarder- hout, waren er plannen gesmeed voor een geheel nieuw onderkomen aan de rand van Alkmaar. Met dit nieuwe stadion in het vooruitzicht werd in de jaren 2000 een voorschot genomen op de stijgende inkomsten om zo de sportieve ambities intact te houden. Hierdoor stak AZ zich behoorlijk in de schulden.

Toen de schuldenlast onder andere door flinke vertragingen in de bouw van het nieuwe stadion erg hoog werd en het water AZ tot aan de lippen steeg hing er andermaal een faillissement in de lucht. Dirk Scheringa bracht soelaas en heeft in februari 2005 voor 108 miljoen euro de schuld van 67 miljoen euro omgezet in aandelen, waardoor hij met zijn bedrijf DSB Beheer B.V. de eigenaar werd van AZ NV en het op dat moment in aanbouw zijnde DSB Stadion.

In het seizoen 2006-2007 verkaste AZ naar het huidige AFAS Stadion aan de rand van Alkmaar. Tijdens het eerste seizoen in het nieuwe onderkomen bereikte AZ de kwartfinale van het UEFA Cup-toernooi, waarin Werder Bremen te sterk was (0-0, 1-4), de finale van de KNVB beker (verlies na strafschoppen) en miste het op een haar na de landstitel doordat op de slotdag van de competitie het duel met Excelsior met 3-2 werd verloren.

Voor het seizoen 2007-08 lagen de verwachtingen wegens de goede prestaties van het seizoen ervoor dan ook torenhoog. AZ had voor miljoenen euro’s aan spelers binnen- gehaald en speelde sterk in de voorbereiding tegen Internazionale (4-2 winst). Grote aankopen voor dat seizoen waren de Braziliaanse jeugdinternational Ari, de Italiaanse jeugdinternational Pellè, Argentijns jeugdinternational Sergio Romero, Belgisch inter- national Pocognoli en El Hamdaoui, die de duurste aankoop werd uit de historie van AZ.

Het seizoen werd echter een groot fiasco: AZ had weinig geluk en vooral de aanvalslinie kwam moeizaam tot scoren. AZ werd uitgeschakeld in de eerste ronde van de KNVB beker en overwinterde niet in de UEFA Cup. In de winterstop trachtte AZ het tij nog te keren met de komst van Afonso Alves van sc Heerenveen voor 18 miljoen euro, maar deze tekende ondanks een akkoord met AZ uiteindelijk voor Middlesbrough FC.

Na een mager seizoen (2007-2008) waarin AZ als elfde eindigde kwam Louis van Gaal gedurende het seizoen onder druk te staan. Trainer Louis van Gaal gooit de handdoek in de ring, waar wordt door aanvoerder Stijn Schaars en Kew Jaliens overtuigd om aan te blijven. Een actie die achteraf goed uitpakte, maar op dat moment door vriend en vijand met enig ongeloof werd ontvangen.

De climax: het kampioenschap in seizoen 2008-2009

Met oog op het seizoen 2008-09 besloot de directie geen miljoenen meer te investeren in de selectie en werden relatief onbekende spelers als Brett Holman, Niklas Moisander en Héctor Moreno aangetrokken. De voorbereidingen werden verstoord doordat een groot deel van de selectie bestond uit jeugdinternationals die uitkwamen op de Olympische Spelen in Peking.

Het seizoen 2008-2009 begint moeizaam en het lijkt erop dat de AZ de lijn van het voorgaande seizoen doorzet. AZ start de competitie met nederlagen tegen NAC en ADO Den Haag. Het einde voor van Gaal lijkt te naderen, maar in de met 1-0 gewonnen wedstrijd tegen PSV kwam de ommekeer en startte AZ een succesvolle reeks, waarin vooral de aanvallers El Hamdaoui en Dembélé een hoofdrol opeisten.

2008-2009: PSV-AZ 2-2: Alle hens aan dek bij een corner voor AZ. V.l.n.r. Martens, Swerts, Salcido, Brenet, Luijkcx, Simons en Koevermans wachten tot wat komen gaat…
foto: onbekend

Met nog 4 speelronden voor de boeg staat AZ bovenaan met 11 punten voorsprong op FC Twente en 12 punten op Ajax. AZ kan in eigen huis kampioen worden als het zelf zijn wedstrijd wint. Na het nemen van de laatste lastige hindernis in Breda (0-1) kan de titel AZ nauwelijks meer ontgaan en volgt er een feestje in het Rat Verlegh-stadion. De verwachte kampioenswedstrijd tegen Vitesse begint goed als El Hamdaoui AZ op voorsprong brengt maar de angst slaat toe.

Vijftien minuten later in de zesendertigste minuut trekt van Wolfswinkel de stand gelijk. Het punt lijkt in Alkmaar te blijven na tachtig minuten voetballen en zo kan het in elk geval Ajax van zich af stoten. Büttner scoort in de drieëntachtigste minuut via de voet van een AZ speler. De keeper is kansloos op het van richting veranderde schot.

Titel concurrent FC Twente verloor diezelfde avond met 1-0 van Feyenoord. 1 punt was voor AZ genoeg geweest om kampioen te worden. Op zondag stond echter PSV Ajax op het programma. Ajax verloor met 6-2 en kon zo de titel definitief vergeten. Opeens was AZ toch nog in hetzelfde speelweekend kampioen van Nederland, zonder dat het wist te winnen in dat weekend.

Een aantal weken later maakte de succestrainer Louis van Gaal bekend dat hij zal vertrekken naar Bayern München. Ronald Koeman werd met een tweejarig contract zijn opvolger bij de landskampioen.

Trainer Louis van Gaal viert feest tussen zijn spelers na afloop van de wedstrijd AZ – SC Heerenveen
foto: ANP

Topscorer voor AZ wordt ditzelfde seizoen Mounir El Hamdaoui. De Nederlands-Marrokaanse topvoetballer scoort in 31 wedstrijden 23 keer. Later zou de aanvaller nog uitkomen voor Ajax, Fiorentina, Malaga en in 2015 keerde hij terug naar AZ. Dit bleek echter nog van lange duur, hij werd begin 2016 gecontracteerd door Umm-Salal. Een voetbalclub uit Qatar.

Een andere grote naam binnen deze selectie was doelman Sergio Romero. De Argentijn was met vele cruciale reddingen een belangrijke pion binnen de ploeg van Van Gaal. In 2011 verruilde de doelman AZ voor het Italiaanse Sampdoria. Hierna werd Romero gehuurd door AS Monaco en volgende later Louis van Gaal naar Mancherster United.

Eredivisietopscorer Mounir El Hamdaoui leeft zich uit op het kampioensfeest van AZ in 2009.
foto: VI

Ondanks het verlies op Vitesse werd AZ kampioen van de eredivisie dankzij het verlies van Ajax op PSV.

Wedstrijdgegevens:
18 april 2009
AZ 1-2 (1-1) Vitesse
Doelpunten: Mounir El Hamdaoui 19′ ,Ricky van Wolfswinkel 36′, Alexander Büttner 84′
DSB Stadion
16.629 toeschouwers
Scheidsrechter: Bas Nijhuis

AZ:
Didulica, Swerts, Jaliens, Moisander, Pocognoli, Mendes da Silva, De Zeeuw (68′ Van der Velden), Schaars, Martens (55′ Ari), El Hamdaoui (46′ Pellè), Dembélé

De vrije val van Dirk Scheringa, DSB en AZ.

In oktober 2009 kwam de DSB Bank in acute problemen, waarna de rechtbank van Amsterdam op 19 oktober de bank en het moederbedrijf DSB Beheer definitief failliet verklaarde. Hierdoor was de voetbalclub AZ geen eigendom meer van Dirk Scheringa. Op 29 oktober 2009 maakte Scheringa bekend dat hij aftreedt als voorzitter van AZ.

De man achter het succes van AZ: Dirk Scheringa.
foto: ANP/Evert Elzinga

Vervolgens raakte AZ in grote financiële problemen, die ook de sportieve resultaten begonnen te beïnvloeden. Na tegenvallende resultaten werd Ronald Koeman op 5 december 2009, na de 1-2 thuisnederlaag tegen Vitesse, ontslagen. Hij werd voor de resterende wedstrijden van het seizoen vervangen voor Dick Advocaat. Om geld te genereren werden onder meer Ari en Sébastien Pocognoli verkocht tijdens de winterstop. De nieuwe hoofdtrainer, bijgenaamd De kleine generaal, wist de rust in de selectie te bewaren en plaatste zich aan het einde van het seizoen 2009/10 voor Europees voetbal.

Na de financiële en sportieve redding van AZ, verliet de technisch directeur Marcel Brands de club na het seizoen, om het volgende seizoen aan de slag te gaan bij PSV Eindhoven.

Suikerooms in het voetbal

Bij hoeveel clubs zullen ze zich een Scheringa hebben gewenst? Een man die opeens binnenstapt en een tinteling in de bestuurskamer veroorzaakt, schulden saneert, goede voetballers koopt, een nieuw stadion bouwt en prijzen wint.De andere kant van het verhaal is: weg met de mecenas. Hij brengt kortstondig succes en is een handelaar in illusies.

Over de mecenas in het betaald voetbal zijn van nostalgie doordrenkte stukken te schrijven, of ze nu gaan over liftenfabrikant Dé Stoop (FC Amsterdam), de witgoedbroers Molenaar (AZ), projectontwikkelaar Eibrink (PEC Zwolle), textielmagnaat Hendriks (Roda), lijmkoning Den Braven (Dordrecht) of autohandelaar Van Dijk (SVV). Ze verdwenen meestal geruisloos. Waar zijn hun clubs gebleven? Gevallen en soms weer opgestaan. Verdwenen. Gemarginaliseerd.

Scheringa saneerde voor zeker 65 miljoen euro schulden bij AZ en liet een nieuw stadion bouwen. Hij is in de eredivisie niet de enige baas van een club. Frans van Seumeren is met 63 procent van de aandelen in feite eigenaar van FC Utrecht en Mark van der Kallen was na een investering van 9 miljoen de werkelijke baas van ADO Den Haag.

De doorsnee suikeroom klopt aan als het slecht gaat bij een club, die vaak een beetje weggestopt zit in de provincie en de marge of middelmaat wil ontgroeien. Hij handelt uit pure clubliefde, bewijsdrang, ijdelheid, verveling, of een combinatie van factoren.

De nieuwe baas brengt glorie, betere spelers, een kampioenschap, Europees voetbal, een mooier stadion, publiciteit. "Maar vroeg of laat blazen ze de aftocht, soms door de voordeur, vaak afgeschminkt door de achterdeur", aldus Gaston Sporre.

Sporre was in 1989 opvolger van Eibrink en redde het toenmalige PEC Zwolle van het faillissement. De club maakte een doorstart als FC Zwolle. Sporre, tegenwoordig voorzitter van de Kamer van Koophandel in Oost-Nederland, volgt het voetbal nog op de voet en schetst vier scenario’s omtrent afhakende clubbazen. Bij wijze van inleiding zegt hij: "Het proces voltrekt zich volgens het patroon van brood en spelen voor het volk. Op een on- ewaakt moment komt er iemand langs die iets te bieden heeft."

Hij krijgt een warm onthaal. Vaak valt hij uiteindelijk van zijn sokkel.

Gaston Sporre (l) met Heerenveen voorzitter Riemer van der Velde.
foto: VI

In scenario 1 van Sporre vindt de suikeroom voetbal niet meer leuk. Hij bouwt af en verdwijnt door de voordeur.

Scenario 2: hij gaat af via de zijdeur, want hij krijgt te veel kritiek. Stank voor dank. Ze vinden hem bijvoorbeeld te machtig, de resultaten vallen wat tegen. Sporre noemt dit scenario vooral een kwestie van ‘herenleed’.

Scenario 3: de resultaten en de algemene sfeer zijn zo verziekt dat het publiek met witte zakdoekjes zwaait. Het wordt al wat moeilijker om de zijdeur te nemen.

Scenario 4: de suikeroom heeft te kampen met tegenslag bij zijn financiële activiteiten, zoals Scheringa. Hij is gedwongen te vertrekken.De positivo zal zeggen: ach, als het slecht afloopt, heeft AZ glorie beleefd, die anders nooit voor de club was weggelegd. Een kampioenschap beleefd, El Hamdaoui gezien, Van Gaal als trainer meegemaakt en dinsdag Arsenal op bezoek in de Champions League. De pessimist zal zich wentelen in weemoed.

Nol Hendriks, jarenlang technische baas en huisbankier van Roda JC, heeft gelijk als hij zegt: "Wat AZ overkomt, kan ook een club zonder grote geldschieter overkomen." Alleen: de opkomst en ondergang van een club met een rijkaard aan de top is veel spectaculairder.

De mecenas is gewend aan succes. Zo zit zijn leven nu eenmaal in elkaar. Hendriks: "Er is geen beter systeem dan hoe het was bij Heerenveen onder Riemer van der Velde, een sterke voorzitter die verstand van voetballen heeft en weet hoe je voetballers moet kopen en verkopen." Zo deed Hendriks het zelf ook. Hij financierde voetballers voor Roda en verkocht ze met winst. "Sinds ik weg ben, hebben ze nooit een speler met forse meer- waarde verkocht." Hij is niet afkerig van een sterke man. Als bij Utrecht en Den Haag geen sterke man was gekomen, hadden ze nooit kunnen bereiken wat ze willen bereiken

Zonder Dirk Scheringa was AZ in 2009 geen kampioen van Nederland geworden, had de ploeg niet in de Champions League gespeeld, en was de Alkmaarse ploeg nooit tot de halve finale van de UEFA Cup gekomen. De voorzitter was de succesfactor achter AZ.

Kortom: "elk nadeel heb z’n voordeel."

Bronnen en referenties
tobsport.nl, voetbaluitslagen.com, az.nl, Telegraaf, NRC, azfanpage.nl, bestevoetballers.nl, HP de Tijd, Volkskrant.